Zondag 25/10/2020

ReportageFrankrijk

Mwazulu, de Robin Hood van de roofkunst die strijdt tegen de plundering van Afrika

De Congolese activist Mwazulu Diyabanza.Beeld AP

Samen met vier medeactivisten stal Mwazulu Diyabanza een uit het huidige Tsjaad afkomstig beeld uit het Musée du Quai Branly in Parijs. Nu staan ze voor de rechter. ‘We brengen de kunstwerken terug naar huis.’

In zekere zin heeft Mwazulu Diyabanza niets te verliezen. Hij mag dan terechtstaan voor ‘poging tot diefstal van een geregistreerd kunstwerk’, een delict waarop een gevangenisstraf van tien jaar en een boete van 150.000 euro staat, maar de 41-jarige Congolese activist is ervan overtuigd dat hij wordt vrijgesproken. Zo niet, ook geen man overboord. De boete stuurt hij gewoon door naar Quai Branly, “die hebben toch miljoenen”. De gevangenis vreest hij evenmin. “In een repressieve imperialistische staat is dat waar vrijheidsstrijders belanden.”

Op 12 juni stal Emery Mwazulu Diyabanza Siwa Lemba, kortweg Mwazulu, samen met vier medeactivisten een beeld uit het Musée du Quai Branly, het etnografisch museum van Parijs. Ze filmden hun daad en zonden de beelden live uit op Facebook. Volgens Mwazulu is de ontvreemding van het kunstwerk, een 19de-eeuws grafmonument uit het huidige Tsjaad, geen diefstal. Het beeld was immers eerder gestolen door de Franse staat. “Als iemand mijn telefoon jat, en ik kom hem later tegen en pak mijn telefoon terug, wie is dan de dief?”

“Eerst kwamen de westerlingen ons vertellen dat onze beelden duivelse objecten waren”, zegt Behanzin Egountchi, die net als tientallen andere activisten naar de Parijse rechtbank is gekomen om Mwazulu te steunen. “En nu worden diezelfde beelden tentoongesteld in jullie musea en moeten wij entree betalen om ons eigen erfgoed te mogen zien.”

Na de ontvreemdingsactie in Quai Branly herhaalden Mwazulu en de zijnen hun kunstje in een museum in Marseille en in het Afrika Museum in Berg en Dal in Nederland. De activistische dieven willen een debat ontketenen over “de plundering van Afrika”. In Nederland lijkt dat te lukken. Het Nationaal Museum van Wereldculturen, waar het Afrika Museum onderdeel van is, heeft laten weten open te staan voor een discussie over koloniaal erfgoed. “Een eerste positief signaal”, zegt Mwazulu, die in januari in Nederland terechtstaat voor de ontvreemding in Berg en Dal. “Laten we hopen dat jullie Europese vrienden dat voorbeeld volgen.”

Macrons plan

Er liggen zo’n 90.000 Afrikaanse objecten in Franse musea, waarvan 70.000 in Quai Branly. In 2017 beloofde president Macron dat Frankrijk alle werken die “onder dwang of onder onbillijke voorwaarden” uit Afrika zijn meegenomen, zou teruggeven. In Quai Branly gaat het om 46.000 objecten, brachten twee door Macron aangestelde onderzoekers in kaart.

Het plan van de president om roofkunst terug te geven, werd gezien als baanbrekend. Maar wat Mwazulu en zijn medestanders betreft, gaat het niet snel genoeg. Twee jaar na het verschijnen van het restitutierapport zijn er welgeteld 27 werken teruggegeven. “Frankrijk praat met twee monden”, zegt Egountchi. “In verkiezingstijd doet Macron allerlei toezeggingen om Afro-Franse kiezers te trekken. Maar als het erop aankomt, gebeurt er niets.”

Dus gaat de strijd verder, ook hier in de rechtbank. Wanneer de griffier, een kleine witte man in toga, vraagt of “meneer Diyabanza al is gearriveerd” staan er al zo’n vijftig mensen voor de deur van de rechtszaal te wachten. Sommigen dragen een T-shirt met een gebalde vuist, anderen hebben een Congolese vlag om hun schouders gedrapeerd. Een man draagt een zwarte baret met een rode button. ‘Stop de Franse militaire aanwezigheid in Afrika’ staat erop. De aanwezigen hebben behalve hun activistische kleding nog iets gemeen: op een enkele uitzondering na zijn het zwarte Fransen.

Vive la république coloniale

“De diaspora steunt je strijd. Guadeloupe staat achter je.” Als Mwazulu binnenkomt, klampen zijn medestanders hem aan. Geduldig gaat de Robin Hood van de roofkunst op de foto met zijn fans en staat hij journalisten te woord, eloquent en vol bravoure. Zijn gevolg mompelt instemmend na iedere zin – en maakt afkeurende geluiden als een vraag van een journalist hen niet bevalt.

Groot is de consternatie als plotsklaps blijkt dat, afgezien van de verdachten en hun verdediging, bijna niemand de rechtszaal in mag. “Coronamaatregelen”, zegt een politiecommandant. “U moet daar niets achter zoeken.” Maar dat wil er niet in bij de aanwezigen, van wie sommigen vanochtend uit Bordeaux zijn gekomen om de rechtszaak bij te wonen. “Vive la république coloniale!”, roepen ze sarcastisch tegen de tientallen toegestroomde agenten. “Jullie moeten je schamen!”

Het Openbaar Ministerie heeft begrip voor de strijd van de activisten, maar wijst erop dat “er andere methoden zijn dan een gewelddadige actie die in strijd is met de wet”. Het OM eist 1.000 euro boete voor woordvoerder Mwazulu en 500 euro voorwaardelijke boete voor zijn vier medeactivisten. 14 oktober volgt de uitspraak in de zaak. Maar daarmee gaat de geest niet in de fles. “Wij gaan door”, zegt Mwazulu. “Net zo lang tot al het erfgoed dat de Afrikanen en hun afstammelingen toekomt is teruggegeven.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234