Zondag 16/02/2020

Iedereen klassiek

Mozart op geheel eigen wijze

Beeld Jonas Lampens

Op het podium van de Vlaamse Opera gaan veertien mensen met een mentale beperking iets bijzonders doen met de meest repetitieve melodieën van Mozart. Hoe moeten we 'Mozart achterstevoren!' beoordelen? "Kijk en luister gewoon, dan zul je zien hoe ontwapenend het is."

Net binnen in Haleakala, 'Huis van de zon', in Kapellen en een spervuur van vragen komt mijn richting uit.

"Hallo, ik ben Kristof. Wat kom jij hier doen?'

"Dag meneer, kom je kijken naar onze repetitie?"

En: "Ben jij de nieuwe leraar?"

Of: "Hoelang blijf je hier?"

Het is de hectiek van de eerste schooldag na twee weken kerstvakantie. Iedereen is verrukt, vol verwachting. Niemand weet waarom. "Het kan nog even duren voor alles weer in zijn plooi valt", zegt Rik Rondelez, medewerker van Haleakala. "Je treft ons net op het drukste moment. Het is bijna vier uur, straks mag iedereen weer naar huis."

Haleakala is onderdeel van het Krauwelenhof, een Centrum voor Jongens en Meisjes met Individuele Begeleiding (CJMIB vzw). Het wil een creatieve oase zijn voor volwassenen met een (licht) mentale handicap: downsyndroom, het Williams-Beurensyndroom, autisme, het fragiele-X-syndroom. Een vijftigtal mensen uit Kapellen en omstreken komt hier dagelijks langs.

"We proberen zoveel mogelijk projecten op te zetten die met kunst verbonden zijn", zegt Rondelez. "Dans, theater, fotografie, noem maar op. Daarbij leggen we de lat altijd hoog. Het moet een bepaald niveau halen."

Hij toont me alle hoeken van het 'Huis van de zon'. Keuken, schilder- en houtatelier, bodega.

Wat meteen opvalt is het op de muur geschilderde citaat uit 'De kleine prins' - "On ne voit bien qu'avec le coeur, l'essentiel est invisible pour les yeux" - de kunst aan de muren, de vele lachende gezichten. Die druk bezig zijn en dus ook vragen stellen.

Ik ben overdonderd, verstomd door het enthousiasme en de aandacht. Voor ik antwoorden kan bedenken is iedereen de deur uit. Het is tien over vier: in alle hoofden behalve in dat van mij heeft zopas een schoolbel gerinkeld.

"Morgen is iedereen hier terug", zegt Rondelez. "Dan is het repetitie voor 'Mozart achterstevoren!'"

Beeld Jonas Lampens

Dirigent zonder panfluit

De volgende ochtend zie ik in het repetitiezaaltje in de nok van Haleakala de onbekende, lachende gezichten terug. Eindelijk krijgen ze een naam: Vincent, Lali, Tom, Tineke, Charlotte, Stefanie, Ruben, Gilles, Sophie, Catharine, Jan, Ashley, Chris en Margot.

Ze zijn de hoofdrolspelers in 'Mozart achterstevoren!', een samenwerking tussen het Krauwelenhof en de Vlaamse Opera. De voorbereiding is maanden geleden gestart. Vandaag is een van de laatste repetities, want volgend weekend gaat de voorstelling in première in het Operagebouw in Antwerpen.

"Ik heb de hele kerstvakantie geoefend", zegt Stefanie. "Ik ben er helemaal klaar voor." Haar blik is die van iemand die trots is op zichzelf.

"Ik heb geen tijd gehad", zegt Sophie. "De kinderen van mijn broer waren op bezoek. Maar ik ben heel blij dat het weer repetitie is."

Iedereen heeft zijn beste kostuum uit de kast gehaald. Zwarte pantalon en rode das voor de mannen, witte blouse en blauwe trui voor de vrouwen. Jan glundert. Hij heeft een panfluit gekregen van zijn zus en mag ze straks gebruiken op het podium van de opera. In 'Mozart achterstevoren!' heeft hij de rol van dirigent. "Maar vandaag ben ik de panfluit vergeten", zegt hij. En met zwier zet hij een blokfluit aan de lippen.

"De voorstelling is opgebouwd uit verschillende korte stukjes", zegt Stephanie Herckenrath, medewerkster van Haleakala. "We hebben ze eerst stukje voor stukje aangeleerd en proberen de afzonderlijke delen nu aan elkaar te plakken. Het ziet er misschien niet altijd even vlot uit, maar toch ben ik zeker dat het goed komt. Deze veertien mensen hebben al heel wat podiumervaring: elk jaar organiseren we een dansvoorstelling in de Arenbergschouwburg. Ze hebben dus geen last van podiumvrees. Integendeel, ze zijn kalmer dan wij. Wanneer ze aandacht krijgen, bloeien ze helemaal open."

Beeld Jonas Lampens

Iedereen blij

Het idee voor 'Mozart achterstevoren!' ontstond tijdens een bezoek aan de Vlaamse Opera. "Onze gasten moeten toen indruk gemaakt hebben", zegt Herckenrath. "Want na het bezoek kwam van de educatieve dienst van de Opera de vraag of we niet samen aan een voorstelling over Mozart wilden werken. Iedereen blij natuurlijk, want hun culturele interesse en achtergrond is veel groter dan je misschien zou denken."

De speelvreugde blijkt ook vandaag groot. Er wordt zittend gezongen, en staand. Moeilijke woorden krijgen een gebaar toegemeten, dat onthoudt vlotter. De tekst komt uit liedjes als 'Het klingelt' en 'De vogelvanger'.

"Deze voorstelling is hen op het lijf geschreven", zegt Herckenrath. "Ze zijn sowieso redelijk expressief en hebben ook een grote passie voor muziek en toneel. Door de repetities voor 'Mozart achterstevoren!' leren ze goed naar hun eigen gevoelens luisteren en kijken hoe de anderen zich rond hen bewegen."

Hulp komt er van Lise, stagiair bij de Vlaamse Opera, en Priske Dehandschutter, voltijds operazangeres.

"Ik heb de voorbije maanden veel rond stem en klank gewerkt", zegt Dehandschutter. Ze is hoorbaar verkouden. "Vooral tonen overnemen bleek lastig, bij slechts enkelen lukte het. Diegenen die het wel kunnen, neem ik apart en begeleid ik individueel. Zij zullen solo een aria van Mozart brengen. Weliswaar aangevuld met een tenor, een sopraan en een pianist van ons, om zich aan te verankeren. Het was lang zoeken naar welke stukken van Mozart we konden gebruiken: als er te veel wisselende melodieën zijn of er komen te veel nieuwe thema's langs, wordt het voor hen te lastig."

Mozarts meest repetitieve melodieën vormen de kern, improvisatie de afwerking, zo beklemtonen Dehandschutter en Herckenrath.

"Er is in deze voorstelling veel plaats voor improvisatie", zegt Herckenrath. "Ze krijgen de individuele vrijheid om uit te voeren wat ze op het moment voelen. Spontaniteit staat centraal."

Charmes en gevlei

Intussen dragen Sophie en Stefanie een tekst over Mozart voor. A4'tje in de hand, de rug gerecht. Sophie: "Hoofd is leeg. Verdriet vertellen. Voel muziek."

Stefanie: "Eeuwige muziekerige ziel. Noten in mijn hoofd."

Sophie: "Triestige melodieën."

Stefanie: "Hartgrondig wonderlijk."

Sophie: "Een wonderjongen. Wonderbaarlijke magie. Geboren om te leven in muziek. Muziek in overvloed. Woorden zijn nu op."

Stefanie: "Muziek blijft."

Stilte.

"Hoe moet je dit als buitenstaander beoordelen?" vraag ik.

"Ik zou het publiek willen oproepen om 'Mozart achterstevoren!' niet te analytisch te bekijken", zegt Dehandschutter. "Denk niet te veel aan wat je ziet, hoe de mensen zich op het podium gedragen, welke kleren ze aanhebben, noem maar op. Kijk en luister gewoon, dan zul je zien hoe ontwapenend het is. Kijk naar wat ze kunnen en voel wat het met je doet. En besef dat schoonheid niet altijd in de perfectie ligt."

'Mozart achterstevoren!' is een verhaal van hoop, liefde en verwarring. Na twee uur repeteren schuiven de mannen zachtjes richting vrouwen. Ze willen dansen. "Nee", zeggen de vrouwen in koor, een gele waaier hooghartig voor de neus wuivend. De mannen halen al hun charmes boven. Buigen, gaan uiteindelijk zelfs door de knieën.

"Zo schoon zijn die jongens nu ook weer niet", roept iemand. Gelach. "Waarom moeten we ons dan door hen laten verleiden?"

Nog meer gevlei. De zoete noten van Wolfgang Amadeus Mozart, achterstevoren en binnenstebuiten. Voeten die willen omarmen. Stagiair Lise die zegt: "Vrouwen, toon dat je met de mannen wilt praten."

Het slotbeeld van elk mooi verhaal: een omhelzend koppel?

'Mozart achterstevoren!' is te zien op 17 en 18 januari, telkens om 15u, in de Vlaamse Opera, Frankrijklei 1, Antwerpen. www.cjmib.be / operaballet.be

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234