Donderdag 19/09/2019

Moordpoging

Moordpoging op charmezanger beroert gemoederen in BV-land: "Die fans zijn net als voetbalsupporters"

Helmut Lotti wil geen eet- of drinkbare cadeaus meer aanvaarden van fans. Beeld Jan Aelberts

Fans die flippen en hun idool naar het leven staan. In Amerika, ja. Maar hier, in Vlaanderen? De moordpoging op charmezanger Andrei Lugovski (34) beroert de gemoederen in BV-land. "Fans van charmezangers zijn net als voetbalsupporters. Het geeft hen een identiteit. Zo van: wij zijn de Sommersen."

"Niet beledigend bedoeld, maar ik zal geen snoep, honing, chocolade, koekjes of andere eetbare en drinkbare cadeaus meer nuttigen. Het is jouw aanwezigheid die telt, niet je cadeautjes.” Met die niet mis te verstane boodschap op zijn Facebook-pagina wou Helmut Lotti afgelopen week zijn collega-BV’s wakker schudden. De gebeurtenissen met zijn vriend en collega Andrei Lugovski hebben hem naar eigen zeggen heel diep geschokt.

Het verhaal van de vergiftiging van de Oostendenaar van Wit-Russische afkomst leest dan ook als een gruwelijke thriller. Andrei Lugovski, die bekend werd door de VTM-talentenjacht
Idool, kreeg eind vorig jaar hevige pijn in de ledematen. Eerst dacht hij aan complicaties door een beenbreuk die hij eerder had opgelopen in Spanje, maar daar bleek niets van aan. Enkel met zware pijnstillers en op krukken kon hij zijn geplande optredens afwerken. De artsen hadden geen idee wat de oorzaak van de pijn was.

Andrei Lugovski en Annelies Winten (The Sunsets). Beeld BELGAIMAGE

Toen twee weken geleden ook zijn haar begon uit te vallen, ging er bij de artsen een lampje ­branden. Bloedonderzoek bevestigde hun these: Andrei was vergiftigd met thallium, een rattenvergif dat al jaren niet meer verkocht mag worden in ons land, net omdat het te gruwelijk is om er ratten mee te doden. Het goedje veroorzaakt een ontstekingsreactie in het centrale zenuwstelsel, waardoor het langzaam en met ondraaglijke pijnen over het hele lichaam alle vitale functies platlegt. Een ander symptoom van thalliumvergiftiging is haaruitval.

Wijn en honing

Waarom en hoe de man vergiftigd is en vooral door wie, is nog een mysterie. De krant Het Laatste Nieuws meldde deze week dat de speurders zoeken in de richting van een moorddadige superfan. Het parket zelf wil dat bevestigen noch ontkennen. Maar dat het mogelijk een fan was die Andrei naar het leven stond, sloeg bij showbizz-Vlaanderen in als een bom.

Helmut Lotti was de eerste die zijn fans openlijk opriep om geen eet- of drinkbare cadeaus meer te geven. Ook Willy Sommers liet meteen weten voorzichtiger te zijn. Zijn fans weten dat hij van wijn en honing houdt, iets wat hij op bijna elk optreden wel van iemand krijgt. “Maar die cadeaus zal ik voortaan enkel opeten of opdrinken als de flessen nog goed gesloten zijn. Ik check nu ook alle flesjes water die ik op of naast het podium krijg. Zoiets deed ik vroeger nooit”, laat hij in een reactie weten.

Lotti en Sommers zijn lang niet de enigen die op hun tellen passen. Ook Steve Tielens en Christoff en zijn zus Lindsay gaven deze week aan dat ze voortaan goed zullen letten op wat ze drinken en eten. Tielens gaf zelfs aan dat hij zijn pint meeneemt naar het toilet, om te voorkomen dat iemand er iets in doet.

“Ik zeg het al jaren: er moet maar één zot bij zijn en je hebt het zitten”, zucht een Vlaamse charmezangeres die liever haar naam niet in de krant ziet verschijnen. Ze is zo aangedaan door wat Andrei is overkomen, dat ze haar optredens voor onbepaalde tijd heeft opgeschort. “Je wordt nog beter met een mes gestoken of neergeschoten, dan wat Andrei moet doormaken. Ik heb erg met hem te doen en functioneer gewoon niet meer. Ieder van ons heeft wel opdringerige fans. Het idee dat een fan tot zoiets in staat is, is voor mij ondraaglijk. Ik denk er sterk over na om er helemaal mee te stoppen.”

Opdringerige fans zijn een fenomeen waarmee zo goed als elke bekende persoon te maken krijgt. Internationale supersterren, die vaak miljoenen volgers hebben, lopen een nog grotere kans op gestoorde exemplaren. Denk maar aan Beatles-frontman John Lennon, die in 1980 werd doodgeschoten door fan Mark Chapman. Een fan van actrice Jodie Foster pleegde in 1981 een aanslag op de Amerikaanse president Ronald Reagan om haar aandacht te trekken.

Lange lijst belaagde BV's

Ook onze BV’s lijken allemaal wel ervaring te hebben met opdringerige, obsessieve tot zelfs behoorlijk bedreigende fans. Een kleine rondvraag en een blik op de gespecialiseerde pers leert dat het probleem vrij hallucinante proporties aanneemt. Het lijstje van ooit belaagde BV’s is lang.

Om te beginnen is er Andrei Lugovski zelf. Zijn entourage moest twee keer de politie bellen wegens opdringerige fans. Zo probeerde een vrouw herhaaldelijk zijn kleedkamer binnen te dringen en deed een andere fan hem struikelen toen hij van het podium stapte.

Het bekendste verhaal is wellicht dat van Koen Wauters, die jarenlang gestalkt werd door een Nederlandse vrouw. Ze maakte zijn leven tot een hel en brak zelfs vier keer in in zijn woning. Eén keer raakte ze in de badkamer, waar Wauters net stond te douchen.

Een gestoorde vrouw stuurde Willy Sommers dode muisjes, in kleine doodskistjes met de namen van zijn kinderen op. Acteur en tv-figuur Axel Daeseleire had acht maanden een verliefde vrouw achter zich aan. Hij vond het zo bedreigend dat hij nog altijd moeite heeft om erover te praten. Familie-actrice Martine Jonckheere werd via de telefoon bedreigd. Een man belde telkens vanuit zijn auto vlak voor haar huis. En een aanbidster van Dana Winner kwam in haar straat wonen ‘om haar nabijheid te voelen’. Andere artiesten vertellen dat ze filmpjes kregen waarin ze afgedreigd werden om op de avances van de stalker in te gaan.

Willy Sommers.

Niet elke superfan is van de gevaarlijke soort, natuurlijk. In sommige gevallen leidt idolatrie zelfs tot een heuse liefdesrelatie, zoals bij Bart Kaëll, die van jongs af een grote fan van Luc Appermont was.

Afwijzing

Maar waar ligt de grens? En vooral: wat leidt ertoe dat een superfan van grote liefde naar diepe haat voor zijn idool gaat en al of niet gewelddadig wordt? Om dat te begrijpen moeten we eerst de fases van het fandom begrijpen, stellen de Nederlandse onderzoeksters Marijke Malsch en Malini Faasen. Hun onderzoek naar de gevaren van het fandom verscheen in 2009 in het Maandblad Geestelijke Gezondheid en werd in 2015 geactualiseerd.

Alles begint bij sympathie voor iemand. De fan gaat daarna informatie over de ster verzamelen; dankzij de gespecialiseerde pers is dat vrij ­makkelijk. Daardoor kan de ster voor de fan vrij snel heel ‘vertrouwd’ aanvoelen. Tot zover is er niets abnormaals. De meeste fans blijven ook in die fase.

Maar sommigen gaan nog enkele stappen verder. Marijke Malsch: “We merken dat de groep die verder, gaat een gelijksoortig profiel heeft. Het zijn mensen die een vrij geïsoleerd leven leiden. Vaak zie je ook andere problemen: pesten, misbruik, zich niet begrepen voelen. Ze hebben een sterke behoefte aan een ‘relatie’, en die mogelijkheid biedt hun fan-zijn. Het idool geeft een nieuwe invulling aan hun leven, en leidt ook tot meer sociale contacten. Door fan te zijn, krijgen ze vrienden binnen de fancommunity, in een ­fanclub bijvoorbeeld. Ze beginnen zich ‘superfan’ te noemen en te voelen.”

In die fase gaan fans zich steeds sterker met hun idool identificeren. Ze bootsen de karakter­eigenschappen, interesses of uiterlijke kenmerken na. Ze reizen het hele land af of maken verre verplaatsingen om hun idool te zien optreden. En ze kopen cadeautjes. “Die mensen beschrijven het idool ook als een zus, een goede vriend, een ­inspiratiebron. Als iemand ook die er altijd is, die erbij hoort.”

Het wordt pas echt problematisch als een fan de band die hij denkt te hebben met zijn idool ­verwart met een echte, persoonlijke relatie. “Dan zie je dat het fandom te obsessief wordt”, stelt Malsch. “De fan wil het idool volledig ­opeisen, kan er niet tegen dat andere fans ook aandacht van het idool krijgen. Als een fan ­toenadering zoekt en daar niet in slaagt, kan die dat zien als een afwijzing. Omdat de fan ervan overtuigd is dat hij een relatie met het idool heeft, kan dat hem woedend maken.”

Fantasiewereld

Tv-figuur en seksuologe Goedele Liekens klinkt het bekend in de oren. Ze werd zelf jarenlang gestalkt door een man die hele blocnotes in haar brievenbus stak. “Hij was er inderdaad van ­overtuigd dat wij een relatie hadden. In zijn lange epistels had hij het voortdurend over ‘wij’ en ‘ons’. Hij had al helemaal uitgedokterd waar ‘we’ ­zouden gaan wonen, hoeveel kinderen ‘we’ nog zouden krijgen en hoe ‘we’ ‘ons’ huishouden ­zouden regelen.”

Het was een heel moeilijke tijd. Eng ook. Zeker toen ze van hem plots commentaar kreeg over de kleedjes die buiten aan de wasdraad hingen te drogen. “Dan weet je dat hij in het struikgewas heeft liggen loeren. Een heel vies gevoel.”

Goedele Liekens. Beeld Photo News

Maar het engst waren de stemmingswisselingen, vindt Liekens. “De ene keer was hij heel happy en stuurde hij lange liefdesverklaringen, de andere keer was hij woedend omdat ik niet reageerde. Zo’n stalker beschouwt je als zijn bezit. Als je zijn avances afslaat, wordt hij kwaad. Hij balanceert altijd tussen liefde en haat.”

Naar de politie gaan, bracht geen soelaas. De agenten belden de stalker gewoon op om te ­zeggen dat hij ermee moest stoppen haar lastig te vallen. “Dat was zowat het slechtste wat ze konden doen. Zo iemand leeft in zijn fantasie­wereld. Zo’n telefoontje dringt dus niet door. Hij belde meteen naar mij: ‘Oei, word je lastiggevallen door iemand?’ Hij zag niet in dat het over hem ging.”

Het stalken stopte toen haar toenmalige ­werkgever VTM een therapeut op de stalker af stuurde. “Je moet zo iemand op de juiste manier benaderen, zodat je kunt doordringen. Een ­stalker heeft geen boze telefoon van de politie nodig, maar een therapeutische aanpak. Nu weet ik ook dat mijn houding in het begin verkeerd was. Ik probeerde beleefd te blijven. Maar dat had ik niet moeten doen. Je moet zo iemand zo snel mogelijk afblokken.”

Voetbalsupporters

Opdringerige fans afblokken en afstand houden is net wat charmezangers en –zangeressen veelal niet doen. Een charmezanger leeft door en voor zijn fans en is doorgaans ook vrij toegankelijk voor die fans. Na de optredens praatjes slaan, handtekeningen uitdelen, fotosessies ondergaan en zelfs af en toe op fanreis met een bus vol aandacht opeisende fans: het hoort er allemaal bij.

“Fans van charmezangers zijn net als voetbalsupporters”, zegt Liekens. “Het geeft hen een identiteit. Zo van: wij zijn de Sommersen. Het zijn de sterren zelf die een duidelijker lijn moeten trekken. Ik heb nooit gesnapt waarom ze zo veel van hun fans aannemen. Er doen verhalen de ronde over huizen in Spanje waar ze mogen ­logeren, over bontjassen en dure etentjes die ze zomaar cadeau krijgen. Superfans gaan ook in competitie met elkaar. Ze sparen een rib uit hun lijf om hun idool zo veel mogelijk te kunnen geven. Ik kan me niet van de indruk ontdoen dat ook de sterren zelf verantwoordelijkheid treft.”

Het is inderdaad een moeilijk evenwicht, geeft de charmezangeres die anoniem wil blijven toe. “Mensen willen ons dat echt geven. En ja, ze duiken soms diep in de buidel. Als we de geschenken niet aannemen, krenken we hun gevoelens. Je ziet nu ook de reacties op de Facebook-post van Helmut. Sommigen van zijn fans zijn er niet mee gediend dat zij de dupe zijn van wat één zieke geest gedaan heeft. Een geschenk aan hun idool geven, is voor veel fans heel belangrijk.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234