Woensdag 04/08/2021

Boekrecensie

Moord, misbruik en religie: nieuwe thriller van John Banville duikt in Ierland van de donkere jaren 50

John Banville. Beeld Belga Image
John Banville.Beeld Belga Image

Rituele moord, seksueel misbruik en religieuze spanning. In weerwil van een lange Angel­saksische traditie wil de nieuwe John Banville maar geen knusse krimi worden.

Zoiets hoor je toch maar zelden: “Als ik mijn eigen werk teruglees, word ik bijna fysiek onpasselijk.” Dit citaat komt uit The Irish Times, aan het woord is John Banville (75) – winnaar van de Booker Prize met de roman The Sea (2005) en al jaren genoemd als kandidaat voor de Nobelprijs. Dat aanzien als ‘de grootste nog levende Ierse schrijver’ heeft alles te maken met zijn serieuzere werk: zeventien romans, verhalen, essays, theaterstukken, scenario’s, van alle markten thuis.

Uit het artikel blijkt ook dat Banville net zoveel plezier beleeft aan een zijpad dat in de literaire wereld niet zo ernstig wordt genomen: thrillers. Die schrijft hij ook, meestal onder het pseudoniem Benjamin Black, maar voor zijn nieuwste misdaadroman Snow (Faber & Faber) houdt hij zijn eigen naam aan. Een statement? Zo van: thrillers kunnen ook literatuur zijn. Wel heeft hij gekozen voor hetzelfde tijdvak als Benjamin Black: het Ierland van de jaren 40 en 50, dat van zijn jeugd. “Ierland in de jaren 50 wás al volkomen noir.” Kerk, gezin en schone schijn, en daarachter een groezelige wereld.

Snow speelt rond oudjaar 1957. Dat klinkt nog vrolijk, een beetje Agatha Christie, traditioneel. Er bestaat een hele bibliotheek aan ‘knusse kerstcrimi’s’, en al helemaal in het Angelsaksische taalgebied. Banvilles premisse is minder opgewekt. Je hoort weleens op tv: de volgende beelden kunnen als schokkend worden ervaren. Dat geldt hier niet minder. In de proloog wordt de priester Tom Lawless in een vervallen Iers landhuis ’s nachts in zijn nek gestoken, en hij stort van de trap. De volgende ochtend wordt zijn lijk gevonden. Hij is niet alleen dood, hij is ook nog eens vaardig gecastreerd én ontmand. Rituele moord. Pik eraf, dus. Je denkt: dat zal vast iets te maken hebben met een afrekening rond seksueel misbruik en de katholieke kerk, en dat is ook zo. “Als ik mijn eigen werk teruglees, word ik bijna fysiek onpasselijk.”

Het verhaal moest toch worden verteld. Locatie is het graafschap Wexford, ten zuiden van Dublin. Daar waar Banville in 1945 werd geboren, en dit soort macabere verhalen op fluistertoon rondzongen. Vanuit Dublin wordt inspecteur St. John Strafford – 35 jaar, na een mislukte relatie weer single – op pad gestuurd om de zaak te onderzoeken. In het landhuis treft hij de excentrieke familie Osborne aan. Nakomelingen van protestantse Britten, de kolonialen dus, aan wie de tijd lijkt te zijn voorbijgegaan: paarden fokken, vossenjacht, aristocratisch accent. Priester Tom was een huisvriend en het gezin doet er alles aan om het onderzoek te dwarsbomen, de gepensioneerde kolonel Osborne voorop. Net als de sherry nippende aartsbisschop trouwens, want die voorziet al een (seksueel) schandaal.

Dat is de plot, de context is nog interessanter. Ierland verkreeg zijn onafhankelijkheid van de Britten pas in 1937, maar de landerijen bleven in handen van de protestanten: 5 procent van de bevolking, alsof er sinds de 17de eeuw niets was veranderd. Die spanningen resoneren mee tot in de kleinste details. Nooit geweten dat Jameson-whiskey uitgesproken katholiek is, en Bushmills protestants. Voor een protestant is Jameson ‘maagdenpis’, en vice versa.

De Nederlandse vertaling Sneeuw verschijnt in april bij uitgeverij Querido.

John Banville, ‘Snow’, Faber & Faber, 22,99 euro.

null Beeld rv
Beeld rv
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234