Dinsdag 15/10/2019

Recensie Boeken

‘Momentopnamen’ van Claudio Magris: scherpe waarnemingen, elegant opgeschreven

De ‘Momentopnamen’ van Claudio Magris voelen niet als lange zware reizen maar als wandelingen waarbij Magris je slenterend vertelt over mensen, dingen en situaties die hem zijn bijgebleven. Beeld Felice Buonadonna voor DNA-beeldbank op www.laatzeelandzien.nl"

Voor wie benieuwd is naar een heel andere kant van de vaak niet zo eenvoudig te lezen Claudio Magris (80): in het prachtige Momentopnamen zijn een aantal van zijn lichtvoetige krantenstukken uit de Corriere della Sera gebundeld.

Deze Momentopnamen voelen niet als lange zware reizen maar als wandelingen waarbij Magris je slenterend vertelt over mensen, dingen en situaties die hem zijn bijgebleven. Momenten die het waard waren om voor te stoppen en vast te leggen. En dit laatste kan de Italiaan Claudio Magris als geen ander.

Hij verwoordt zijn scherpe waarnemingen elegant en glashelder, vaak met humor en ironie. Soms lijken het korte novellen, compleet met subtiele pointe die nieuw licht werpt of aanzet tot nadenken.

Magris zou Magris niet zijn als het nergens over de Europese geschiedenis zou gaan. Zo opent de bundel met een vrouwenbeeld – het zegevierende Italië – met op haar schouders de verslagen Habsburgse dubbelkoppige adelaar. De momentopname zoomt echter meteen naar de voet van het beeld waar een groepje duiven een bizar necrofiel ritueel uitvoert op een dode vrouwtjesduif, met een nog verontrustender einde: ‘Eén duif treuzelt en blijft staan, wantrouwig rondkijkend met een uitpuilend oog dat net zo star is als dat van het kadaver.’

Verderop blikt Magris terug naar de Berlijnse Muur waarvan niemand zich de val kon voorstellen, zelfs niet op dat congres over Oost-Europa, begin november 1989: ‘We horen de worm niet die aan het hout knaagt, we zien de pop niet die een vlinder zal worden, we merken het dichtslibben van de aderen van de Geschiedenis niet op.’

De hond Jackson

Vaker is de toon licht en ironisch. Zoals wanneer Magris’ trouwe hond Jackson hem op een dag zijn identiteit teruggeeft. Nadat de wereldberoemde filosoof aan een onbekende vrouw op het strand heeft bevestigd dat ‘dat’ zijn hond is, hoort hij haar zeggen: ‘Dan moet u Claudio Magris zijn.’

Heel mooi zijn ook de beschouwingen over liefde, bijvoorbeeld wanneer Magris verrassend een lans breekt voor stilte en eenzaamheid in een relatie: ‘Liefhebben betekent ook de eenzaamheid die de ander nodig heeft begrijpen en beschermen.’ Wat een schril contrast met de tirannie van massamedia en sociale media, waar iedereen het heerlijk vindt om ‘in andermans leven te wroeten’, en intimiteit te delen in een ‘walgelijke emotionele striptease’.

De momentopnamen met kinderen zijn aandoenlijk. Dat Italiaanse jongetje dat op het strand zijn geadopteerde Duitse speelkameraadje aanduidt als ‘dat meisje dat zo praat dat je er niks van snapt’, of die Noorse grafsteen met een naam en één datum, geboorte én dood van baby Jens, die toch misschien ‘op een bepaald moment, op de arm gehouden en met zijn mondje aan de tepel, gelukkig is geweest’.

Plaatsgebrek

Geestig zijn de schetsen van het academische milieu dat de emeritus hoogleraar Duitse letterkunde zo goed kent. Het befaamde Collège de France met die wekelijks uitpuilende zaal, tot verbijstering van de eminente wiskundige die uiteindelijk aan een dame op de eerste rij vraagt of zij denkt dat iedereen hem wel volgt, waarop ze doodgemoedereerd antwoordt: ‘O, dat weet ik niet, wij zijn hier omdat na u in deze zaal Roland Barthes spreekt, en anders vind je geen plek meer.’ Of de beschrijving van die hooggeleerde collega die naast Magris in slaap sukkelt, tot er een masker is overgebleven dat ‘inwisselbaar is met dat van ieder ander’.

Naast alle sarcasme is er ook ergernis over hoe neoliberalisme en rendementsdenken de universiteit in hun wurggreep kregen.

Regelmatig uit Magris dankbaarheid en bewondering aan het adres van zijn vertalers die inderdaad heel wat in hun mars moeten hebben. ‘Onvertaalbaar’ luidt een van de titels. Magris’ eerbied voor hun werk sluit naadloos aan bij zijn ideale wereld waarin grenzen tussen talen en culturen niet verworden tot scheidsmuren maar juist worden gekoesterd als doorgangen naar verrijkende ervaringen.

Claudio Magris, Momentopnamen, De Bezige Bij, 112 p., 24,99 euro. Vertaald door Linda Pennings.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234