Dinsdag 20/10/2020

Artiesten in coronatijden

‘Moet ik eerst dakloos worden voor de politici snappen dat ze slachtoffers maken?’

The show must go on, de vraag is alleen: hóé? De Belgische muzieksector kreunt en steunt. Maar blijkbaar niet luid genoeg, want de overheid biedt amper hulp, antwoorden of toekomstperspectieven. We spraken met beroepsmuzikanten over de zin en de onzin van de coronamaatregelen, en over de impact ervan op hun leven en portefeuille. ‘Mijn plaat maken heeft me 30.000 euro gekost. Die put vullen lukt niet, want ik mag niet live spelen.’

FLIP KOWLIER: 'DELIVEROO-KOERIER'

In nood kent men zijn moaten, maar in dit stadium van de coronacrisis lijken de meeste muzikanten er alleen voor te staan. Hoe zou het gaan met Flip Kowlier, in de zomer dat hij normaal gezien de twintigste verjaardag van zijn solocarrière had gevierd?

Flip Kowlier: 'Ik ken artiesten die hun job al vijftien jaar doen, maar nu naast alle steun grijpen.'

Hoeveel concerten heb je deze zomer in het water zien vallen?

Flip Kowlier: “Ik heb ze niet geteld, maar het waren er veel. Een groot aantal met Ertebrekers, een paar exclusieve dingen met 't Hof van Commerce en eentje met de Flip Kowlier Band. Als ik alleen van concerten had moeten leven, was 2020 voor mij een rampjaar geweest. Gelukkig had ik nog een paar andere opdrachten: ik werk aan een soundtrack, en vanaf deze maand ga ik weer aan de slag bij De ideale wereld. Maar die extra inkomsten heb ik niet altijd - en als het zo doorgaat, wordt ook 2021 een kritiek jaar.”

“Voor de volledigheid moet ik erbij zeggen dat ik in aanmerking kom voor het overbruggingsrecht. Dat wil zeggen: voor de maanden dat ik niet actief kan zijn, krijg ik financiële steun uit een fonds van het sociaal secretariaat.”

Is dat een respectabel bedrag of een doekje voor het bloeden?

Kowlier: “Het is niet niets: 1.300 euro, of 1.600 euro voor wie een kind ten laste heeft. Rijk word je er niet van, maar het helpt wel. Al kun je het niet vergelijken met wat ik zou verdienen als ik mijn job mocht doen. En als ik meer verdien, draag ik meer bij, toch?”

“Het grote probleem is dat veel mensen in onze sector gewoon niet in aanmerking komen voor zo'n overbruggingsrecht. Ik ken mensen die hun job al vijftien jaar doen, maar nu toch naast alle steun grijpen. Het blijkt redelijk complex om het juiste muzikantenstatuut te krijgen. Er zijn enorm veel technici en beroepsmuzikanten die qua inkomsten helemaal naar nul gaan nu.”

Het is 2020: vermoedelijk vinden ze dus ook in andere sectoren moeilijk een nieuwe job?

Kowlier: “'Waar een wil is, is een weg,' hoor je vaak. Ik ken een paar muzikanten die als Deliveroo-koerier zijn begonnen, of nu aan de kassa zitten in de supermarkt. Prima jobs, en alle werk is meegenomen, maar een mens zit natuurlijk in een bepaalde sector omdat hij daar een carrière hoopt uit te bouwen.”

“In het begin kun je dat plaatsen: 'Natuurlijk zijn de maatregelen terecht. Het is voor iedereen moeilijk. Gezondheid boven alles. Deze crisis is ongezien, de regering doet ook maar haar best.' Maar gaandeweg vraag je je steeds vaker af of de gebruikte aanpak wel de enige juiste is. Zouden we niet beter de kwetsbare mensen isoleren en beschermen, in plaats van de volledige maatschappij lam te leggen? Ik ben geen expert, maar ik heb genoeg bullshit gehoord om een beetje achterdochtig te worden.”

“Op dat punt zit ik nu: eerst was ik vooral bang - medisch gezien ben ik sowieso nogal angstig van aard - maar nu ben ik kwaad.”

Enkele weken geleden haalde je zelfs de krant omdat je je onvrede had gedeeld op Instagram.

Kowlier: “Ik deel niet snel mijn emoties via social media. Maar inderdaad, onlangs heb ik eens iets in mijn Instagram Stories gepost, en daar is veel reactie op gekomen. Het Nieuwsblad heeft dat opgepikt. Het kwam erop neer dat een communicatiebureau me, in naam van de regering, had gevraagd of ik wilde meewerken aan een campagne om de mensen te informeren over de coronamaatregelen. Ik kon alleen maar denken: 'De muzieksector trekt al máánden aan de alarmbel, en geen kat die luistert. Maar om gratis mee te werken aan een campagne zijn we wél goed genoeg?!‘”

“Helemaal in het begin van de coronacrisis hadden ze me die vraag trouwens al eens gesteld, en toen ben ik er wél met plezier op ingegaan. Ook gratis. Het kan niet van één kant blijven komen.”

Uit de reacties op zulke berichten merk je dat veel mensen nog steeds denken dat een muzikant die een beetje beroemd is, automatisch ook stinkend rijk is.

Kowlier: “De meeste reacties, zowel op Instagram als op die krantenpagina, waren positief. Maar uit andere reacties blijkt soms dat mensen 'muzikant' niet als echte job zien. De Vlaming is een raar beest, hè. Als ze je muziek leuk vinden, gaat het van joepiejee, en Fluppe hier en Fluppe daar. Maar als er moeilijkheden zijn, hoor je plots: 'Zoek toch een echte job!' Ik weet dat het om een kleine minderheid gaat, maar dat steekt een beetje.”

“Wat ik ook las: 'De kaviaar en champagne zijn op, natuurlijk begint meneer nu ineens te klagen.' Of: 'Als de fabriek sluit, moet je ander werk zoeken.' Ik snap ergens wat die laatste bedoelt, maar dat is toch kort door de bocht? Als morgen de Volvo-fabriek dichtgaat, zal de overheid inspanningen doen om die mensen en de sector te helpen. Waarom doet ze dat dan niet bij de cultuursector? Ook wij betalen, net zoals elke Belg, veel belastingen.”

Michael Van Peel schreef: 'Het échte verschil tussen de luchtvaartsector en het theater: ze worden beide gesubsidieerd, maar de ene heeft een lobby, de andere slechts een foyer.'

Kowlier: (lacht) “Pas op: er zijn wél organisaties die zich inzetten voor onze belangen. Die vroegen al jaren om meer steun van de muzikanten zelf, maar daar reageerde weinig volk op. Da's de aard van het beestje, zeker? Muzikanten zijn vaak slecht in alles wat niets met creativiteit te maken heeft. Ik ook, hoor. Ik loop weg van alles wat naar papierwerk en organisatie ruikt.”

“Misschien is deze crisis een wake-upcall. Eén zo'n organisatie, GALM, stuurde enkele maanden geleden nog een mail rond om leden te ronselen. Ik ben metéén lid geworden, terwijl ik die mail vroeger ongetwijfeld al na een dag weer vergeten was.”

“Een paar mensen zijn zich op dit moment enorm voor ons aan het inzetten. Mike Naert, Tom Kestens... Ik hoop van harte dat ze zich nu - en in de toekomst - massaal gerespecteerd en gesteund voelen.”

ELLEN SCHOENAERTS: 'DEZE WERELD IS MIJN EX'

Het is van 2012 geleden dat de onvolprezen Ellen Schoenaerts haar debuutplaat 'Feiten' uitbracht met haar kwartet, dat voorts bestaat uit Tijs Delbeke, Liesa Van der Aa en Ephraïm Cielen. In december brengt ze met datzelfde ensemble de langverwachte opvolger 'Vrijblijvend advies' uit - de plaat was gepland voor april, maar die voorjaarsrelease werd gedwarsboomd door de lockdown.

Ellen Schoenaerts: 'Al die annuleringen samen hebben naast een economische ook een psychologische impact.’

Leef jij volledig van de muziek?

Ellen Schoenaerts: “Ik heb altijd al bijgeklust: websites bouwen, horeca... al was dat altijd om mijn muziek te financieren, want muziek is het belangrijkste. Ik wil goeie platen maken, en dat kost iets. Ook al omdat ik alle mensen met wie ik werk - van muzikanten over technici tot mensen die de promo doen - fatsoenlijk wil betalen. Daarom wind ik me nu al op: 'Wat als ik hun straks minder kan bieden?' Ik zou dat zo onrespectvol vinden.”

“Eigenlijk is het zo: wil je een plaat financieren, dan moet je drie keer zo hard werken als normaal. Want je werkt om je dagelijks leven te betalen, om de hele opname en afwerking van je plaat te betalen én ook om een vrije periode te 'kopen' waarin je die plaat kunt opnemen.”

Steekt een platenfirma dan geen geld in je platen?

Schoenaerts: “Ik breng mijn platen uit bij kleine labels: mijn vorige bij Radical Duke, deze bij het nieuwe Vitrin Records. Zulke kleine firmaatjes investeren wel wat in je plaat, maar de grootste investering komt van jezelf. Alles samen heeft 'Vrijblijvend advies' me tussen de 20.000 en 30.000 euro gekost. De helft daarvan had ik bijeengespaard, de andere helft heb ik geleend, dus dat is een put die ik nu moet vullen. En ik wil natuurlijk liefst de hele investering terugverdienen, maar dat kan ik dus niet, want ik kan niet spelen.”

Je bent in het begin van de coronacrisis wél meteen in actie geschoten: je was één van de drijvende krachten achter het eerste Belgische online muziekfestival, Artists Unlimited.

Schoenaerts: “Ja, maar het is niet mijn ambitie om me met productie bezig te houden, dus heb ik na dat eerste festival gezegd: 'Tof, maar nu ga ik weer muziek maken.' Intussen loopt het project verder zonder mij.”

Ik zat ook vol goeie moed aan het begin van deze crisis: in aanloop naar de zomer heb ik in samenwerking met de mensen van Vitrin Records een openluchtfestivalletje georganiseerd in Antwerpen. We hadden een prachtige buitenlocatie gevonden, een kleine subsidie gekregen van de stad, de bands geboekt en een website gebouwd. En dan werd alles op ineens het laatste nippertje afgelast. Uiteindelijk mocht het dan toch weer doorgaan, maar tegen dan had ik écht de fut niet meer om alles herop te starten.”

De willekeur waarmee men dingen verbiedt: ik word er moedeloos van, zot bijna. Al die annuleringen samen hebben behalve een economische ook een psychologische impact: het is je niet gegund om een structuur te krijgen in je leven. Ik moet tegenwoordig vaak tegen mezelf zeggen: 'Ellen, blijf kalm.‘”

Op je Facebookpagina postte je al een open brief waarin je schrijft dat de maatregelen voor jou té ver doorslaan.

Schoenaerts: “De avondklok in Antwerpen vond ik ronduit shockerend. En het is níét dat ik niet van goeie wil ben. In het begin was ik ook helemaal méé, om de ziekenhuiscapaciteit niet te overbelasten. Maar flatten the curve is intussen geruisloos vervangen door crush the curve. Géén besmettingen, dat is toch een illusie? Ik pieker me suf over hoe mijn zoon van 13 met een mondmasker op zijn gezicht in zijn puberteit wordt geduwd, hoe nog meer kinderen in de armoede zullen worden gedwongen. Soms heb ik zin om zélf de armoede in te gaan, zodat onze beleidsmakers eens zullen snappen dat ze slachtoffers maken met hun té extreme reacties op dat virus. Moet ik nu écht dakloos worden om een signaal te geven? Dit is de eerste keer in mijn leven dat mijn veerkracht wég is.”

Echt weg?

Schoenaerts: “Toch om zelf iets te organiseren. Ik hoop natuurlijk dat het releaseconcert voor mijn plaat 'Vrijblijvend advies' in De Studio op 12 december kan plaatsvinden. Als ik mijn fut terugvind, wil ik ook ons geannuleerde zomerfestival herdenken naar een wintereditie, in openlucht met haardvuurtjes en verschillende bands. En van mijn nieuwe plaat wil ik de song 'Dit is ons leven' uitbrengen als single - een akelig toepasselijk nummer voor de tijd waarin we nu leven.”

“En verder ga ik doen alsof de maatschappij mijn ex is.”

Pardon?

Schoenaerts: “Ik wil een break-upplaat maken, over de breuk tussen mezelf en de wereld waarin we op dit moment leven. Ik voel echt een soort van liefdesverdriet over de maatschappij, of beter: wat ervan geworden is.”

“Dat is natuurlijk ook eigen aan muzikanten, dat we onszelf toch altijd weer creatief herpakken. Alle muzikanten die ik ken, zijn automatisch muziek beginnen te maken, want ze worden in hun hart geraakt. Ik vrees daardoor ook een lawine aan releases zodra we wél weer mogen spelen, en daardoor ook geworstel voor een plaatsje in de concertagenda's.”

Hoe staat het nu met de solidariteit onder muzikanten? Is die nog even sterk als in het begin van de crisis?

Schoenaerts: “Dat heb ik altijd mooi gevonden aan mijn milieu: muzikanten hebben elkaar graag, ze bewonderen en steunen elkaar. Misschien is de solidariteit onder muzikanten zo groot omdat onze sector sowieso al vrij armoedig is? Ik denk ook dat die solidariteit overeind zal blijven. Nee, je krijgt ons muzikanten niet snel uit elkaar gedreven.”

BRENT VANNESTE: 'CORONAPROOF HORROR'

STAKE, Raveyards én solo met zijn elektronische project Brennt: tegenwoordig jongleert Brent Vanneste (met Steak Number Eight in 2008 nog de winnaar van Humo's Rock Rally) met drie groepen. Als we hem bellen, krijgen we het meest relaxte antwoord op onze openingsvraag of het allemaal wel lukt tegenwoordig.

Brent Vanneste: 'Dit is een periode met veel momenten van euforie, maar ook veel momenten van frustratie.’

Brent Vanneste: “Ça va. Ik mag niet klagen: ik kan terugvallen op het artiestenstatuut. Dat is een uitkering die je krijgt per dag dat je als artiest niet kunt werken. Er gaat een hele procedure aan vooraf om ervan te kunnen genieten - je moet bewijzen dat je gedurende een bepaalde periode genoeg dagen hebt gewerkt als kunstenaar - maar nu komt al dat papierwerk van pas. Ik denk dat er door corona al zo'n vijftig van mijn shows gecanceld zijn. En er komen er dagelijks nog bij.”

“Nu, ook mét die uitkering blijft het een krappe tijd: mijn vriendin is freelancer en kon aanvankelijk op niks terugvallen. Tot nu toe hebben we met ons drietjes - mijn vriendin heeft ook een kindje - van mijn uitkering geleefd. Financieel was het schrapen, maar op andere vlakken was het ook een zeer geestige periode.”

Vertel.

Vanneste: “Ik heb tijd kunnen maken voor mezelf, door alle sociale verplichtingen die wegvielen. Een routine die ik al tien jaar aanhield, was ineens weg. Voor mij was dat géén zwart gat, want ik was begin dit jaar een maand op creatieve retraite geweest in Berlijn. Door de lockdown liep die mini-sabbatical gewoon door toen ik terugkwam in België.”

“Aan de andere kant was dit voor STAKE dé zomer geweest waarin we eens flink het beleg op onze boterham hadden kunnen verdienen. Dus is het wel een bummer dat we net nu met een gecancelde festivalzomer zitten. We hadden het gewoon allemaal eens wat slimmer en beter geregeld: door onze plaat iets goedkoper op te nemen, konden we break-even aan de tournee beginnen. Het is een periode geweest met momenten van euforie en frustratie.”

Met STAKE speelden jullie wel enkele coronaproof openluchtconcertjes deze zomer. Maar werkt jullie harde muziek voor een stoeltjespubliek?

Vanneste: “Ik moet toegeven dat ik verrast was door hoe goed dat meeviel. Een volledig andere vibe, maar wel tof. Ik was zelf ook veel meer op mijn gemak, omdat iedereen rustig neerzat. Anders kan ik behoorlijk stressen over mijn bindteksten, maar nu merkte ik dat ik rustig tegen de mensen zat te praten.”

“Wat ik ook al heb gemerkt: ineens krijgen oude STAKE-teksten een andere betekenis. Het is alsof ik mijn eigen teksten nu pas écht snap. 'Devolution' is een goed voorbeeld. Daarin zing ik: 'Have you seen we've lost emotion / It's coming to an end'. Ik schreef altijd al over de ondergang van de wereld, tegenwoordig betekent dat ook écht iets.”

Raveyards, die andere groep waarbij je speelt, organiseert zelf ook graag: de entourage rond de band bokste al enkele edities van het 'conceptuele totaalspektakel'-festival GHOST in elkaar. Komt daar ook een coronaproof editie van?

Vanneste: “Ze zijn iets supervets in elkaar aan het steken voor dit najaar, in De Vooruit in Gent. De komende editie staat in het teken van de veertigste verjaardag van 'The Shining': de bedoeling is dat je als bezoeker helemaal alleen wordt rondgeleid in de donkerste uithoeken van het Vooruit-complex, en daar vervolgens wordt blootgesteld aan allerlei performances. Coronaproof horror, zeg maar.”

Je bracht deze zomer ook een elektronische ep uit als Brennt: 'Purple Venom'. Daarop horen we iets tussen techno en ambient.

Vanneste: “Volledig geschreven tijdens de lockdown. Ik had geen zin om die nummers te laten liggen, dus heb ik ze begin augustus uitgebracht. Ook met dat elektronische project speelde ik al coronaproof, zelfs voor een publiek met een koptelefoon op. Nu, dat had niks met corona te maken: anders was het gewoon te luid voor de buren (lacht). Ja, het is een zotte periode, maar ik geniet er wel van.”

Volgende week: Johannes Genard, Isolde Lasoen en High Hi

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234