Dinsdag 14/07/2020

InterviewTheater

Milo Rau wil theater volledig herdenken: ‘We kunnen niet meer terug naar de normaliteit van vroeger’

Milo Rau.Beeld Illias Teirlinck

‘We zijn nog niet voor 100 procent zeker dat alles zal kunnen doorgaan, zoals we dat willen.’ Toch kijkt NTGent-directeur Milo Rau uit naar het nieuwe theaterseizoen. Omdat het de kans biedt om het theater én de wereld waarmee we vertrouwd zijn in vraag te stellen. ‘Het concept van een schouwburg is nu problematisch.’

“We zoeken naar nieuwe vormen van communicatie. We brengen geen brochure in print uit, maar we maken een online longread, een multimedia-voorstelling van het seizoen. Dat zou waarschijnlijk allemaal niet gebeurd zijn als we gewoon waren doorgegaan als vroeger.”

Milo Rau is opgetogen. Als alles goed gaat, opent NTGent begin oktober weer de deuren, voor een nieuw seizoen. Een seizoen dat anders zal zijn als alle voorgaande seizoenen.

“Het is een heel vol seizoen”, vertelt Rau. “Voller dan andere seizoenen, omdat we de afgelopen maanden heel wat producties hebben moeten uitstellen. En er zijn nieuwe stukken, een reactie op wat er nu allemaal is gebeurd. Zoals onze openingsvoorstelling Just Asking van Peter Seynaeve en Oscar Van Rompay. Het is een stuk dat in vraag stelt waarom we theater maken, waarom we samenkomen. Het is een beetje toevallig zo gegroeid. We stellen het systeem in vraag, het globale kapitalisme, ons idee van een theater.”

Rau wil van de schok die het coronavirus teweegbracht gebruikmaken om een nieuwe vorm van theater uit te denken. Iets waar de Zwitserse directeur van NTGent al langer mee bezig is. Bij zijn entrée, twee jaar geleden, stelde hij een tiendelig Manifest van Gent op, waarmee hij wilde breken met het traditionele stadstheater. Nu wil hij daar nog verder in gaan.

“Als je het Manifest van Gent leest, dat nu twee jaar oud is, zie je dat we daar, in zekere zin, al het theater ná corona voorbereiden. Theater zonder grote sets, zonder grote, vaste ensembles, zonder al die dingen waardoor de theatermachine nu in elkaar is gestuikt. De reden waarom het theater sneller dan de rest van de samenleving op slot is moeten gaan, is omdat ons idee van het theater uit de 19de eeuw komt. Ik wil daar al lang iets aan veranderen, maar de laatste maanden heb ik een creatieve push gehad als nooit tevoren.”

Hoe ziet u het theater dan ná corona?

“Bij de opening van het seizoen zullen we een speciaal boek uitbrengen, Why Theatre?. Honderd kunstenaars en activisten van over de hele wereld dragen daaraan bij. Why Theatre? zal ook de titel zijn van het openingsfestival, begin oktober. Verschillende artiesten en activisten zullen hun antwoord op die vraag brengen, in het theater en in de stad. We hernemen ook Empire, en we zullen in een glazen box live repeteren aan een stuk dat ik voorbereid voor volgend seizoen. Dat zijn allemaal voorbeelden van de nieuwe manieren die we zoeken om toch samen te komen.

“Ik denk dat dit het juiste moment is om de vorm en de rol van een stadstheater in vraag te stellen, en eigenlijk elke vorm van theater. De conventies die zijn overgebleven uit de 19de eeuw, zijn nu problematisch geworden. Het concept van een schouwburg, bijvoorbeeld: het idee is om daar voor een bepaalde duur, heel veel mensen samen te brengen in een beperkte tijd. Dat is nooit in vraag gesteld, tot nu. De laatste maanden hebben we daar erg over nagedacht.”

Het nieuwe NTGent-seizoen zal volledig coronaproof zijn?

“We zijn de voorbereidingen nu aan het afronden, maar we weten natuurlijk nog niet voor 100 procent zeker dat alles zal kunnen doorgaan zoals we dat willen. Maar we plannen het seizoen voor zover dat kan. Dat zal voor alle theaters zo zijn: we hebben nog nooit zo hard gewerkt als in de laatste drie maanden. We moesten alles opnieuw plannen, we moesten nieuwe formats bedenken, zoals School of Resistance, de livestreams die we elke twee weken organiseren. Afgelopen week toonden we daar de speech waarmee de Wiener Festwochen normaal zou openen. Die speech wordt nu honderden keren gedeeld, van Duitsland tot Brazilië. Dat zou nooit gebeurd zijn als ze die speech gewoon in het Buchtheater in Wenen had uitgesproken.”

U wil niet meer terugkeren naar het klassieke theater nadat de crisis bedwongen is?

“De theatersector heeft heel veel mooie oplossingen gevonden, die meer zijn dan een tijdelijk antwoord op de situatie. We kunnen niet meer terug naar de normaliteit van vroeger. Dat is wat we zeggen in ons nieuwe programma: going back to normal would be a crime. We moeten herdenken hoe we globaal theater kunnen maken. Normaal zouden we sprekers uitnodigen in de schouwburg van NTGent, waar ze praten voor een 500-tal mensen. Nu spreken ze online, voor 10.000 mensen. Dat is dus veel meer inclusief. En je moet niet al die performers laten invliegen uit elke hoek van de wereld. Het is dus ook veel meer ecologisch.”

U ziet dit moment als een opportuniteit.

“We moeten nu doordrukken, wij allemaal, om te vermijden dat we na de crisis teruggaan naar de ‘normale’ situatie van vroeger. Dat was niet normaal, het was pervers. We leefden op een manier alsof de klimaatcrisis nooit zou plaatsvinden. We lieten mensen van overal invliegen, we hielden conferenties met dramaturgen in Hongkong om daar te discussiëren over post-dramaturgie. Dat moet veranderen. De manier hoe we een stuk produceren, moet veranderen, en reizen is een goed voorbeeld: dat moet drastisch, en voor altijd, veranderen. We mogen niet teruggaan naar hoe het vroeger was.

“Nu zit je met een situatie waarin de theaters nog niet mogen opengaan, omdat de mensen dan te dicht bij elkaar zitten. Maar het vliegverkeer in Europa is wel al opnieuw opgestart. Dat toont dat het systeem niet genoeg heeft geleerd uit deze crisis. Dat moet anders, denk ik. In de eerste weken had ik de indruk dat iedereen, ik ook, een beetje opgelucht was dat de megamachine waarin we meedraaien even gestopt was. We moeten nu nieuwe ideologieën ontwikkelen, en nieuwe vormen. Dat staat centraal in ons seizoen volgend jaar. Elk stuk dat we programmeren, maakt in zekere zin gebruik van een nieuwe vorm. Om te tonen: je kunt op deze manier ook theater maken. Buiten de schouwburg, bijvoorbeeld, of als een film, of als een monoloog, of in nog heel veel andere vormen.”

Zal dat geen zware impact hebben op uw eigen werk? Voor voorstellingen Orestes in Mosul of Antigone in de Amazone, dat in het najaar te zien zal zijn, vliegt u toch ook de hele wereld rond?

“Dat klopt. Maar ik vind dat er een verschil bestaat tussen intercontinentale vluchten en Europese vluchten. De eerste kun je niet vermijden, de tweede wel. Daarom staat in het Manifest van Gent dat een hele productie moet kunnen worden vervoerd in een bestelwagen. Het is hier een interne regel dat we binnen Europa niet vliegen. Dat was al zo voor corona. En als we in november naar Brazilië gaan voor Antigone in de Amazone, zullen we met een zo beperkt mogelijk team gegaan. We proberen de uitstoot dus zo veel mogelijk te beperken. We zouden ook kunnen beslissen om elke verbinding met Amerika, bijvoorbeeld, door te knippen, maar dat zou wat mij betreft een heel slecht idee zijn.”

Waarom?

“Inclusief, globaal theater staat centraal in de ideologie van NTGent. Stukken als Antigone in de Amazone, of Just Asking, of het nieuwe stuk van Luk Perceval (Yellow, EWC) of Lara Staal (Dissident, EWC), draaien rond die thema’s. Het is zelfs een beetje toevallig gebeurd: we hadden niet voorspeld dat de coronacrisis zou plaatsvinden, maar al deze stukken stellen het systeem waarbinnen we werken in vraag, het systeem dat we ‘normaal’ noemen. De KillJoy Quiz van Luanda Casella, bijvoorbeeld, stelt ten gronde het kapitalistische systeem en onze denkkaders in vraag. Het is een heel grappig stuk.”

Ook Familie en Lam Gods komen terug. Bij die laatste voorstelling staan er heel veel mensen op de scène: het is een stuk over een gemeenschap die samenkomt. Zal dat wel kunnen?

Lam Gods, het laatste stuk dat we hebben gespeeld voor we de deuren moesten sluiten, wordt het eerste ‘grote stuk’ dat we opnieuw spelen. Ik weet nog niet hoe de situatie zich verder zal ontwikkelen. Als het op dat moment nodig is dat mensen nog steeds afstand houden en maskers dragen, zullen we daarmee werken. Als we het niet kunnen spelen zoals we in gedachten hebben, moeten we een manier vinden om het toch te kunnen spelen. Zonder kinderkoor, bijvoorbeeld. Maar de twee mensen die seks hebben op het podium, zijn in het echte leven een koppel: dat lijkt me dus geen probleem. Bij Familie ook niet trouwens: die cast is coronaproof. En ze spelen in een glazen kubus.”

Voorlopig verkopen jullie wel maar 25 procent van de tickets, om een toeloop te vermijden.

“Inderdaad. We zullen geld verliezen. Er zijn theaters die besluiten om helemaal niet te spelen, als het niet voor een volle zaal kan. Maar wij hebben besloten om toch te spelen, voor zo veel mogelijk mensen als is toegestaan om de nodige afstand te garanderen. We proberen break-even te draaien. Het is een compromis dat je moet vinden.”

Maar u laat zich daardoor niet ontmoedigen?

“Mijn eerste seizoen hier was heel opwindend. Het tweede seizoen was heel succesvol: op economisch vlak was het het beste seizoen dat we bij NTGent al hebben meegemaakt. Alles was uitverkocht, het publiek had ons gevonden. Maar het werd ook al een beetje... ik wil niet ‘saai’ zeggen, maar ik had door hoe alles werkte, het was minder spannend. Maar nu, bij het derde seizoen, moeten we alles herdenken. Wat willen we doen? Hoe kunnen we dat doen? Het is echt een heropening van NTGent. Het is een heel grote stap voorwaarts in hoe ik het stadstheater van de toekomst zie.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234