Maandag 23/11/2020

BoekenRecensie

‘Mijn lieve gunsteling’: nieuwe literaire uppercut van het jonge toptalent Marieke Lucas Rijneveld ★★★★☆

Marieke Lucas Rijneveld.Beeld EPA

In haar ijzersterke tweede roman ontleedt Marieke Lucas Rijneveld (°1991) de perverse relatie tussen een 49-jarige veearts en een androgyne puber. Afgronddiep tuurt ze in de geest van een pedofiel.

Er rijst een intense geur van meststof, koeienstallen en vers geronnen melk op uit het nieuwe boek van Marieke Lucas Rijneveld. Niet verwonderlijk natuurlijk, voor wie haar met de International Booker Prize bekroonde debuut De avond is ongemak (2018) las. 

Opnieuw dompelt Rijneveld ons onder in datzelfde verstikkende, gereformeerde boerenmilieu. Een biotoop die ze zowel plastisch als tragisch tot leven wekt. Toch is Mijn lieve gunsteling zo mogelijk nog benauwender dan haar eerste roman, waarin volgens The New York Times al ‘alle vuiligheid van het leven’ zat gepropt. Hier voegt ze morbide schoonheid, ambigue lust én snijdende perversie toe.

‘Lolita’

Mijn lieve gunsteling is de bezwerende biecht van een 49-jarige veearts, gegoten in 42 voortijlende hoofdstukken, waarin Rijneveld ons geen milliseconde adempauze gunt. Met uiterste welsprekendheid doet de man zijn ‘verziekte verlangens’ uit de doeken aan een 14-jarig meisje op de nabije boerderij De Hulst. Zij, bij wie ‘vanbinnen alles schots en scheef’ is, voelt zich een ‘eenzame gevleugelde’. Is ze ontvankelijk voor zijn eerst nog subtiele toenaderingspogingen? Wanneer op pagina 20 het woord ‘magistraten’ valt, voel je dat er stront aan de knikker is. De ‘veearts’ dook overigens al kortstondig op in De avond is ongemak waar hij het hoofdpersonage Jas – Rijnevelds alter ego – complimentjes toediende.

Moeten we Mijn lieve gunsteling lezen als een vervolg? Dat is kort door de bocht. Wat vooral opvalt, is hoe vernuftig Rijneveld in het hoofd van de bezeten dierenarts binnendringt. Hij vergoelijkt zichzelf voortdurend, onder meer door te melden ‘dat je hart soms net een rund is dat in april voor het eerst de weide in mag en gekke sprongen kan maken’. In deze meanderende monologen spreekt hij zijn ‘vurige voortvluchtige’ en ‘kleine praaldier’ rechtstreeks aan, nét als de lezer, in vergeefse pogingen het gif uit zijn lijf te drijven.

Vormtechnisch kiest Rijneveld voor hetzelfde perspectief als Vladimir Nabokov in zijn controver­siële Lolita uit 1955, waarin nimfijnenliefhebber Humbert Humbert loos ging.

Lusthof in een fiatbusje

Deze dierenarts herkent zich in ‘The Man with the Child in His Eyes’, dat bekende nummer van Kate Bush. Wanneer hij zijn bezoeken aan de boerderij aan de Prikkebeensedijk stelselmatig opvoert, raakt hij behekst door het androgyne schepsel, dat – net als Rijneveld – is geboren op 20 april, zoals ook Adolf Hitler. ‘Ik kroop langzaam onder je huid, als leverbot in een rund, ik kon er niets mooiers van maken: ik was een parasiet.’ Waan en werkelijkheid lopen door elkaar heen in de zelfgemaakte ‘lusthof’ in zijn Fiatbusje. Het dromerige maar erg schrandere meisje is slechts een canvas voor zijn fantasieën. Nog perverser wordt het wanneer de zoon van de veearts in haar armen belandt en hij vervolgens de verhouding verstoort, want ja, ‘concurrentie van zijn eigen vlees’, dat is al te gek.

Gaandeweg blijkt de veearts een diep gehavend mens. Geteisterd door de ontdekking van het ontzielde lichaam van een radeloze veeboer; door zijn barslechte huwelijk met de afstandelijke Camillia; en vooral door zijn heerszuchtige moeder die hem vernederende seksuele handelingen liet verrichten en waarvan hij niet weet of hij haar ‘wilde vermoorden of wilde begeren’, ondanks de ‘goedmaakpannekoeken’.

Tour de force

Je voelt dat deze voortdenderende roman met hartenbloed is geschreven, te meer daar Rijneveld de weifelende fragiliteit van de in het nauw gedreven tomboy zo pijnlijk precies vat. Ze maakt van deze onthutsende misbruiksaga ook een taalbouwwerk, met veel inventieve, aan de boerenwereld ontleende metaforiek. ‘Mijn vlees, ach, het was zo zwak en zacht, het was niet meer dan driehonderd gram gestoofd klapstuk.’ 

Mijn kleine gunsteling is bovendien een compositorische tour de force, boordevol slimme vooruitwijzingen. Zie hoe ze songteksten van Leonard Cohen, Meat Loaf of Kurt Cobain inweeft, net als opdringerige doodsmotieven, rauwe seks à la Wolkers, wrange humor én Bijbelpsalmen. Stap voor stap drijft Rijneveld de lezer zonder pudeur over de rand, met scènes vol vadsige nachtmerries en afscheid. Want altijd weer is er ‘de wond van de verlatenheid’. Is voor zowel dader als slachtoffer eenzaamheid hun onverbiddelijke lot?  

Marieke Lucas Rijneveld, 'Mijn lieve gunsteling', Atlas/Contact, 362 p., 24,99 euro.Beeld rv
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234