Zondag 20/10/2019

Recensie

‘Middle England’: lachen met het brexitreferendum

Beeld AP

De meester van de sociaal-politiek geïnspireerde roman, Jonathan Coe, heeft met zijn scherpzinnige gevoel voor humor de brexit onder handen genomen.

In de negentiende eeuw ontstond in Groot-Brittannië de state of the nation-roman, waarin victoriaanse auteurs als Charles Dickens en George Eliot hun visie gaven op de sociaal-maatschappelijke gevolgen die de Industriële Revolutie met zich meebracht.

Het genre heeft zich sindsdien breder ontwikkeld en Jonathan Coe is een van zijn hedendaagse meesters. Coes meest gerenommeerde roman, What a Carve-Up! (1994), is een even venijnig als humoristisch commentaar op het Thatcher-tijdperk en ook in boeken als The House of Sleep (1997), The Closed Circle (2004) en Number 11 (2015) toonde hij zich een auteur die sociaal-politieke gedrevenheid paart aan een scherpzinnig gevoel voor humor.

Je kon erop vertrouwen dat Coe zich door de verwikkelingen rond de brexit zou laten inspireren, en met Middle England lost hij die verwachting in. Coe grijpt in deze roman terug op een groep personages die we vanaf hun schooltijd in de jaren 70 tot de beginjaren van de 21ste eeuw meemaakten in The Rotters’ Club (2001) en The Closed Circle.

De centrale figuur uit beide romans, Benjamin Trotter, ‘de beste niet-gepubliceerde auteur van het land’, is inmiddels 50, gescheiden en van Londen naar het landelijke Shropshire verhuisd. Daar werkt hij aan zijn immer uitdijende roman-annex-muziekepos.

Zijn vriend Dough Anderton is nog altijd een progressief denkende columnist, maar woont in het peperdure Chelsea, met dank aan zijn rijke echtgenote. Hij heeft het moeilijk met dochter Coriander (de naam was een ideetje van zijn vrouw), die er links-radicale politieke opvattingen op na houdt en een gepaste afkeer heeft van haar ouders.

Het derde sleutelpersonage in de roman is Benjamins nichtje Sophie. Zij is beginnend universitair docent kunstgeschiedenis en werkt zich voor een mager academisch salaris volslagen uit de naad. Sophie bewoont een sjofel appartementje in Londen, maar is gelukkig in de kosmopolitische stad, waar je tijdens een korte wandeling al gauw tien verschillende talen hoort spreken.

Benjamin, Dough en Sophie zijn stuk voor stuk personages die in de brexit-discussie aan de ‘remain’-kant staan. Zij zien niets in een Verenigd Koninkrijk dat de rolluiken neerlaat voor de directe buren en droomt van een herlevend groots verleden.

Levensechte mensen

Voor de vertegenwoordiging van de ‘leave’-kant voert Coe iets minder prominente maar alleszins kleurrijke personages op. Een prachtige creatie is Benjamins 82-jarige vader, een innemende ouwe mopperaar die klaagt over de moderne ziekte van het ‘politiek correcte denken’ en het feit dat hij de hele dag weer eens geen woord Engels heeft horen spreken op straat.

Andere ‘leavers’ zijn de semi­karikaturale pers­agent die de standpunten van de regering-Cameron naar buiten brengt, en de goedmoedige rij-instructeur met wie Sophie een relatie krijgt.

Middle England begint bij de parlementsverkiezingen van 2010, die David Cameron aan de macht brengen. Via de Londense rellen van 2011, het kortstondige moment van nationale trots tijdens de Olympische Spelen van 2012 en de moord op pro-EU-parlementslid Jo Cox, belanden we bij het brexitreferendum van 2016 en zijn nasleep. De roman eindigt in september 2018, als het land nog steeds in verwarring is, maar enkele van Coes personages inmiddels een blijmoedige nieuwe weg zijn ingeslagen.

Ondanks zijn nadrukkelijk sociaal-politiek geïnspireerde karakter is Middle England een roman over een groep levensechte mensen. De scène waarin Benjamin zijn vader op diens verzoek meeneemt naar de inmiddels opgeheven auto­fabriek waar hij zijn hele leven werkte (vader meent dat de fabriek nog altijd bestaat) is op zijn minst ontroerend.

Een van de centrale vragen in Middle England is hoe een land dat ‘stay calm and carry on’ als levens­motto had, zo verscheurd is kunnen raken. Symbolisch wellicht de krachtigste scène uit het boek is die waarin twee clowns, collega’s die elkaar altijd een beetje dwarszaten, hun meningsverschil zo buitenproportioneel laten oplopen dat ze letterlijk slaande ruzie krijgen en een kinderfeest verpesten.

Om met Dickens te spreken: ‘I wonder you don’t go into parliament.’

Jonathan Coe, Middle England, Viking, import Penguin Books, 424 p., 17,50 euro. De Nederlandse vertaling, Klein Engeland, verschijnt in maart bij De Bezige Bij.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234