Vrijdag 03/02/2023

PortretPaul Schrader

Met ‘Master Gardener’ slaat de patroonheilige van de verknipte macho opnieuw toe

Scenarist en regisseur Paul 'Taxi Driver' Schrader. Beeld NYT
Scenarist en regisseur Paul 'Taxi Driver' Schrader.Beeld NYT

Hij groeide op in een streng protestants gezin, zag zijn eerste film pas op zijn 17de en maakte nadien naam als scenarist van Taxi Driver. Op zijn 76ste is Paul Schrader nog altijd een uniek figuur in Hollywood. Dat bewijst ook zijn nieuwste film, Master Gardener, op Film Fest Gent.

Ewoud Ceulemans

“Het maakt niet echt uit wat ik doe. De eerste regel van mijn obituarium zal zijn: de schrijver van Taxi Driver.” Dat zei filmscenarist en regisseur Paul Schrader zes jaar geleden in de Britse krant The Observer. Het was een interview waarin hij zijn film Dog Eat Dog moest promoten, wat maar matig lukte. “Ik heb in de loop van mijn carrière het geluk gehad om deel uit te maken van een aantal belangrijke en prestigieuze films. Dog Eat Dog hoort daar niet bij.”

Maar Taxi Driver dus wel. Net als Raging Bull, een andere, door Martin Scorsese geregisseerde klassieker waarin Robert De Niro schittert en waarvoor Schrader het scenario leverde. Maar ook: American Gigolo, waarin Richard Gere zich – letterlijk – van een nooit eerder geziene kant liet zien, en Affliction, waarvoor James Coburn een Oscar won. En bovenal: First Reformed en The Card Counter, twee films die een trilogie vormen met Master Gardener, dat deze week zijn Belgische première kent op Film Fest Gent.

In Master Gardener kruipt Joel Edgerton in de huid van een noeste tuinman met een donker verleden, die zich noodgedwongen ontfermt over de jonge, getroebleerde Maya (Quintessa Swindell). Het is een opzet dat erg doet denken aan zowel First Reformed, met Ethan Hawke als getormenteerde priester die probeert te vermijden dat de onberispelijke Mary (Amanda Seyfried) alle hoop tot leven verliest, als aan The Card Counter, waarin Oscar Isaac een pokerspeler met een martelverleden vertolkt en tracht te voorkomen dat de getraumatiseerde jongeman Cirk (Tye Sheridan) hetzelfde pad van geweld kiest.

God’s lonely men

Al die hoofdpersonages zijn “God’s lonely men”, zoals Taxi Driver-antiheld Travis Bickle zichzelf destijds omschreef: eenzame lieden die in hun dagboeken orde proberen te scheppen in de chaos waarin ze hun leven leiden, die zichzelf willen straffen om een vorm van catharsis te bereiken. “Een man die de noodzaak voelt om gestraft te worden, die wacht tot die straf komt en hoopt dat die straf een soort verlossing inhoudt”, vatte hij het recent samen. Die erg christelijke thematiek is niet toevallig. Schrader groeide op in een streng protestants gezin, dat de filmindustrie ‘kwaadaardig’ vond. Pas op zijn 17de zag Schrader voor het eerst een film, The Absent-Minded Professor.

Hij leek voorbestemd voor een leven als dominee, maar koos onder impuls van The New Yorker-filmrecensent Pauline Kael uiteindelijk voor een opleiding aan de UCLA Film School. Op haar voorspreken werd hij filmcriticus bij de Los Angeles Free Press – het is een bezigheid die hem nog altijd boeit, blijkens de eerlijke, soms snoeiharde minireviews die hij op zijn persoonlijke Facebook-pagina schrijft. (Over Clint Eastwoods Cry Macho: “Dit faalt op élk domein: scenario, belichting, locatie, decor, rekwisieten, kostumering en casting.”)

Schrader schreef een boek over het werk van de cineasten Robert Bresson, Carl Theodor Dreyer en Yasujiro Ozu, en besloot nadien om het archetype van “de Europese existentiële held”, zoals hij het zelf omschreef, in een Amerikaanse context te plaatsen. Hij zocht inspiratie bij de Bresson-films Pickpocket en A Man Escaped, maar ook bij Albert Camus’ De vreemdeling en Dostojevski’s Aantekeningen uit het ondergrondse, en creëerde een gelijkaardige figuur die met een taxi rondrijdt in het New York van de jaren 70 en een verleden uit de Vietnam-oorlog met zich meetorst.

Op die manier heeft Schrader steevast messcherpe films gemaakt die op een subtiele manier Amerikaanse trauma’s openrijten: de protagonisten uit First Reformed en The Card Counter zijn getekend door de Irak-oorlog, terwijl Edgertons personage in Master Gardener een verleden heeft in Amerikaanse white supremacy-bewegingen. “Het thema van racisme in Amerika bleef maar groeien”, verklaarde Schrader in IndieWire. Hij lijkt wel de patroonheilige van de verknipte Amerikaanse macho, die doorheen zijn leven geweld heeft opgekropt, tot een uitbarsting onvermijdelijk wordt.

Gered door abces

Dat is overigens een archetype waarin hij ook zichzelf lijkt te herkennen. In een interview voor het vakblad Film Comment vertelde de regisseur-scenarist in 1976 over een persoonlijk dieptepunt enkele jaren eerder, na zijn scheiding. “Ik begon ’s nachts rond te rijden; ik kon niet slapen omdat ik zo depressief was. Ik stond op en dronk en nam de fles mee en reed ’s nachts door de straten in mijn auto. Nadat de cafés gesloten waren, ging ik naar pornobioscopen. Dat deed ik de hele nacht, tot ’s ochtends, en dat drie of vier weken lang, een heel destructief syndroom, tot ik gered werd door een abces.” In het ziekenhuis begon Schrader het scenario voor Taxi Driver te bedenken, waarin Bickle exact hetzelfde doet. “Michael Phillips (producent, EWC) zag een scène en zei me: ‘Dat ben jij’.”

Dat zelfdestructieve kantje, dat hij met de meeste van zijn hoofdpersonages lijkt te delen, bezit Schrader op zijn 76ste nog altijd. Kort voor het einde van de opnames van Master Gardener kreeg hij last van ernstige ademhalingsproblemen. “Ik wist dat als ik de hulpdiensten zou bellen, die klootzakken me dan nooit uit het ziekenhuis zouden laten en de film niet klaar zou raken”, vertelde hij aan IndieWire. “Dus ik lag in mijn bed en zei tegen mezelf: ‘Wel, misschien word ik morgen niet wakker – maar zou ik liever morgen niet wakker worden of wakker worden in een ziekenhuisbed in de wetenschap dat ik mijn film niet kan afwerken?’ En zo heb ik mijn beslissing gemaakt.”

Master Gardener, op 13 en 14 oktober op Film Fest Gent.

Ontdek de filmselectie van De Morgen tijdens Film Fest Gent. Koop uw tickets via demorgen.be/filmfestgent en geniet van een gratis consumptie in het Film Fest Café.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234