Woensdag 01/12/2021

Portret

Mensen zijn net als wolven

De zaak Makropoulos is een scifithriller, een technisch huzarenstukje vol special effects. Beeld Opera Vlaanderen/Annemie Augustijns.
De zaak Makropoulos is een scifithriller, een technisch huzarenstukje vol special effects.Beeld Opera Vlaanderen/Annemie Augustijns.

Opera Vlaanderen opent zijn seizoen met De zaak Makropoulos van Leos Janácek, in een regie van Kornél Mundruczó. Opwindend, want het oeuvre van de Hongaar is omstreden: als het leven een open wonde is, legt hij daar graag nog eens de vinger op.

In de kunsten is de omvang van een project vaak omgekeerd evenredig met zijn radicaliteit: hoe prestigieuzer de context, hoe braver het kunstwerk. Behalve dan wanneer het gaat om Kornél Mundruczó (41). Het film- en theaterwerk van het Hongaarse enfant terrible wordt al vroeg in zijn carrière opgepikt door de grote internationale festivals, maar de brutaliteit ervan blijft onverminderd provocatief. De man heeft dan ook een missie: de samenleving een geweten schoppen.

De grootste bekendheid geniet Mundruczó als cineast. Met zijn eerste langspelers Pleasant Days (2002) en Johanna (2005) maakt hij furore in Cannes. In 2014 komt hij met het allegorische White God, waarin het wrede gedrag van de mens tegenover zijn trouwste viervoeter leidt tot een bijna bijbelse wraakactie van moordlustige honden. Eigenlijk schuilt in die film de kern van Mundruczó's hele oeuvre: de vaststelling dat de mens een wolf is voor zijn medemens, en dat hij daarmee zelf verantwoordelijk is voor het beestachtige gedrag van de ander.

"Elke vernedering lokt extremisme uit", zei Mundruczó naar aanleiding van zijn theaterbewerking van Coetzees Disgrace (2012). In eigen land, waar de extreemrechtse Jobbik-partij terrein wint, werd de vluchtelingenkwestie opgelost met een grenshek vol scheermesdraad. Zo'n hoogmoedig Europa mag vandaag vrezen te oogsten wat het gezaaid heeft, aldus Mundruczó.

Mundruczó's ongemakkelijke boodschap krijgt op de bühne vorm in een minstens even confronterende esthetiek. Zijn hyperrealistische stijl zuigt de toeschouwer mee in een claustrofobisch universum van rauw miserabilisme, met een toets transcendentie, al is de 'god' of de 'hogere' instantie zelden van goede wil.

Die combinatie van uitgebeend realisme en magische vervreemding roept herinneringen op aan de films van Pier Paolo Pasolini, maar ook aan het theaterwerk van die andere grote, hedendaagse Italiaan: Romeo Castellucci. Net als zij werkt ook Mundruczó graag met een gemengde cast van professionelen en niet-professionelen (amateurs, kinderen, honden) en kiest hij voor een visueel overweldigende stijl.

Met De zaak Makropoulos belooft Mundruczó wat dat betreft het onderste uit de kan te halen. De opera wordt aangekondigd als een scifi-thriller, een technisch huzarenstukje vol special effects die zelfs een geoliede operamachine doen kraken in zijn voegen.

Mundruczó polariseert omdat het pijn doet. Enkel in de pijn van de toeschouwer ligt een 'echte' ervaring Beeld AFP
Mundruczó polariseert omdat het pijn doet. Enkel in de pijn van de toeschouwer ligt een 'echte' ervaringBeeld AFP

Mundruczó's sprong naar opera was overigens geen verrassing. Johanna was al een hybride musical-film, en ook in de theatervoorstelling Dementia (2014) werd nogal wat afgezongen. Mundruczó's officiële operadebuut in 2014 is geen klassieker uit het ijzeren repertoire, maar Bartóks De burcht van Hertog Blauwbaard. Hij plaatst de opera in een verrassend tweeluik met Schuberts Winterreise, geënsceneerd als een vluchtelingenkamp vol ontheemde kinderen.

Een deel van de critici bewondert de gewaagde combo, een ander deel spreekt van 'absurde fratsen'. Zo gaat het altijd: Mundruczó's werk polariseert, omdat het pijn doet. En zo wil hij het ook: theater moet meer zijn dan vrijblijvende reflectie, en enkel in de pijn van de toeschouwer ligt de mogelijkheid tot een 'echte' ervaring.

Die ervaring dient een hoger doel, ver voorbij het choqueren. Er schuilt een oproep in tot handelen. Mundruczó's pessimisme over het falen van de westerse 'verlichting' is geen eindpunt, maar de poging om een begin te maken: niet met meer 'beschaving', maar met meer menselijkheid. In het voorjaar begint Mundruczó aan zijn eerste Hollywood-film. Benieuwd of hij ook in die commerciële zeepbel zijn weinig pleasende boodschap zal weten te vrijwaren.

De zaak Makropoulos, van 14/9 tot 9/10 in opera Gent/Antwerpen. operaballet.be

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234