Woensdag 11/12/2019

Interview

"Mensen snakken naar houvast"

Wim De Vilder. Beeld Artur Eranosian

Vijf jaar geleden vroeg Wim De Vilder (46) een handvol prominente Vlamingen hoe zij dachten dat de wereld er vandaag zou uitzien. In de tv-reeks Over 5 jaar blikt hij nu terug op die gesprekken. "Rudi Vranckx voorvoelde dat angst het sleutelwoord zou worden."

In 2010 wisten de mensen nog waar BHV voor stond en was Osama bin Laden nog op de loop. Nieuwsanker Wim De Vilder schoof zeven relevante Vlamingen - kleppers als Rudi Vranckx, Marleen Temmerman en Alexander De Croo - een microfoon onder de neus met de vraag om de komende vijf jaar te voorspellen.

In een driedelige reeks evalueren de gasten hun uitspraken en de weg die zij en de wereld sindsdien hebben afgelegd. Inmiddels hebben alweer een aantal prominente Vlamingen zich laten gaan: afgelopen november vertrouwden ze De Vilder hun verwachtingen voor 2020 toe. Maar eerst vertelt De Vilder over de belangrijkste lessen die we kunnen trekken uit dit tijdsdocument. En ook een beetje over zichzelf.

Zijn wij stervelingen goed in het voorspellen van onze toekomst?
Wim De Vilder: "Ik heb gemerkt dat mensen die goed om zich heen kijken en zich goed informeren, toch wel vrij goed in staat zijn om grote evoluties aan te voelen. Ik denk nu spontaan aan Rudi Vranckx, Marleen Temmerman en Alexander De Croo, drie deelnemers die tijdens hun interviews vijf jaar geleden toch wel een paar opvallend rake inschattingen hebben gemaakt. Rudi had het toen al over Egypte, waar de werkloosheid erg groot was. Hij dacht dat daar wel een en ander kon gaan schuiven."

Over 5 jaar, op 6, 13 en 20 januari rond 21u30 op Eén

"In een aantal van die interviews uit 2010 ging het, direct of indirect, over de angst, en hoe wij ons meer en meer door dat sentiment zouden laten leiden. Rudi Vranckx zei dat zelfs ongeveer letterlijk. 'Angst zal een van de sleutelwoorden zijn om onze samenleving mee te benoemen.'"

"Toen Rudi die uitspraak deed, had hij het natuurlijk niet alleen over terreur. Van IS was nog geen sprake, en de oorlog in Syrië was nog niet uitgebroken. Oké, er was Al Qaida en Osama bin Laden, die toen nog niet opgepakt was. Maar het thema stond nog wel een stuk verder van ons dan vandaag. Rudi had het ook niet specifiek over terreur. Hij bedoelde het vrij breed, en doelde bijvoorbeeld ook op de angst om onze job te verliezen. Vijf jaar later blijkt het een redelijk accurate voorspelling. In de interviews die we onlangs, begin november, hebben opgenomen, heeft iedereen het over angst. Angst voor terreur, angst voor welvaartsverlies, angst voor groeiende sociale ongelijkheid. Het lijkt vandaag dus inderdaad een sleutelwoord om deze tijd mee te benoemen."

Wat minder accuraat waren de voorspellingen over het einde van België.
"Dat is inderdaad een opvallende vaststelling. Wij zijn het vandaag misschien vergeten, maar in 2010 was dat een thema dat iedereen bezighield. Goedele Liekens zei toen dat ze er nogal zeker van was dat ons land in 2015 niet meer zou bestaan. De anderen waren niet zo stellig, maar toch: je hoorde ze wel twijfelen. Alleen Alexander De Croo stelde met zekerheid dat België nu nog zou bestaan. Vijf jaar is op zich natuurlijk een korte periode. Maar blijkbaar kan het volstaan om de politieke focus volledig verlegd te krijgen."

Het zegt ook wel iets over de relativiteit van de dagelijkse nieuwsstroom.
"Absoluut. Maar al die kleine nieuwsberichtjes en feitjes samen maken natuurlijk wel dat grote verhaal."

Bewijst het niet vooral dat de media soms overdramatiseren? In plaats van over het einde van België berichten wij vandaag permanent over nakende milieucatastrofes, de 'vluchtelingencrisis' en terreurdreiging niveau drie en vier. Bekeken door de bril van de media lijkt het of de apocalyps nabij is.
"Wij dragen hier in elk geval een enorme verantwoordelijkheid. Onderzoek heeft aangetoond dat wij, de media, zeer bepalend zijn voor het wereldbeeld van de mensen. Zo is het bewezen dat mensen die zich laten informeren door media die veel over moordzaken berichten, het aantal moorden gevoelig overschatten."

"Ik ben mij absoluut van die verantwoordelijkheid bewust. De eerste taak van Het journaal is nieuws brengen, en nieuws is - helaas - vaak slecht nieuws. Dat zorgt ongetwijfeld voor angstgevoelens, maar je kunt die angst voor een stuk wegnemen door het nieuws te verklaren en te contextualiseren. Een goed geïnformeerde mens is een minder bange mens, daarvan ben ik overtuigd."

Wim De Vilder. Beeld Artur Eranosian

"Mijn hoofdredacteur (Björn Soenens, red.) heeft gepleit voor meer constructieve journalistiek, en ik volg hem daarin. Het begrip 'constructieve journalistiek' heeft inmiddels duizend betekenissen gekregen, en het is vaak bekritiseerd. Terwijl ik de essentie van zijn pleidooi echt wel volg."

"Constructieve journalistiek betekent niet dat je een andere werkelijkheid gaat construeren. Het betekent ook niet dat je negatief nieuws moet verzwijgen. Het gaat wél over de context waarin je dat nieuws brengt. Je moet ook vertellen waar een probleem vandaan komt, en soms, indien mogelijk, ook hoe dat probleem opgelost kan worden. En we mogen toch ook niet vergeten dat er over onze wereld veel goeds valt te vertellen."

Op het eerste gezicht zou je dat na een jaar als 2015 niet zeggen.
"Marleen Temmerman heeft het in ons laatste gesprek meer dan eens benadrukt: globaal gezien gaat het vandaag een stuk beter met de wereld dan vijf jaar geleden. De moedersterfte daalt, het aantal hiv-besmettingen is teruggelopen, en meer en meer meisjes gaan naar school. Als wij berichten over de Millenniumdoelstellingen, is dat vaak omdat ze weer eens niet gehaald zijn. Maar soms moeten we ook durven te vertellen dat die doelstellingen ervoor hebben gezorgd dat - om een belangrijk voorbeeld te noemen - de armoede in de wereld systematisch kleiner wordt."

"Ik - en ik denk velen met mij - heb het gevoel dat alles versombert. Maar dat zou weleens een vertekend beeld kunnen zijn, een beeld dat verkleurd is door onze westerse bril. Want globaal gezien gaan we er zeker niet op achteruit."

Ook Wouter Vandenhaute zit in de reeks. Hij heeft de afgelopen jaren geprobeerd het Vlaamse tv-landschap drastisch te veranderen. Geloofde u dat hem dat zou lukken?
"Ik dacht - vreesde - dat hem dat zou lukken, ja. Ik was er nogal zeker van dat hij ons pijn zou doen. Dat is mislukt en dat heeft hij in ons recente gesprek ook ruiterlijk toegegeven. Dat wil volgens mij zeggen dat het voor hem geen trauma is. De mislukking lijkt verwerkt."

"Ik ben geen media-analyticus, dus u moet mij niet vragen waarom het DNA van Woenstijnvis zich zo moeilijk laat overplanten naar een andere zender. Blijkbaar is de kijker nogal behoudsgezind, en stapt hij maar moeilijk af van de oude kijkgewoontes. Al is zelfs die stelling aanvechtbaar. Man bijt hond was een geweldige kijkcijferhit op Eén, maar het programma werkte minder goed op VIER. Maar die kijker vond dan weer wél de weg naar VIER als het ging over De slimste mens."

Ondanks alle stormen bleef die kijker trouw en in groten getale naar uw Journaal kijken.
"Sterker nog. De kijkcijfers van Het journaal om 19 uur zijn het afgelopen jaar opnieuw gegroeid, overigens net als die voor Het nieuws van VTM. Daar is, denk ik, wel een logische verklaring voor. Wij leven in erg onzekere tijden, in een wereld die steeds ingewikkelder wordt. Mensen snakken duidelijk naar handvaten."

"Misschien zal ons publiek over vijf jaar wel wat vaker uitgesteld kijken. Dat is heel goed mogelijk, en ik zou niet weten waarom ik dat zou moeten betreuren. Al blijft het afwachten of het echt zal gebeuren, want hier moet je rekening houden met twee evoluties die tegelijk spelen. Meer en meer mensen kijken uitgesteld of online, maar we zitten ook met de vergrijzing. Daarom zou het me niet eens verbazen mochten er over vijf jaar nog altijd evenveel mensen om zeven uur voor hun toestel gaan zitten. In ieder geval zullen er dan meer mensen zijn die er de tijd voor hebben."

Tijd is een belangrijk thema in uw reeks. In ongeveer alle interviews uit 2010 nemen de sprekers zich voor om het rustiger aan te gaan doen.
"En allemaal moeten ze vandaag vaststellen dat hun leven er alleen maar drukker op is geworden. (lacht) De vraag is of we veel medelijden met hen moeten hebben. Rudi Vranckx was daar alweer erg duidelijk over. Hij noemt dat probleem een privilege, omdat hij een keuze heeft die de meeste mensen natuurlijk niet hebben. In die zin spreekt hij over een nieuwe kloof: tussen de mensen die wel en niet die keuze kunnen maken."

"Ik heb de geïnterviewden vijf jaar geleden ook gevraagd of ze in 2015 rijker zouden zijn. Meestal was het antwoord nee, terwijl ze meestal natuurlijk wel iets welstellender zijn dan toen. Maar vaak vertelden ze ook dat ze daar niet mee bezig waren. Dat is natuurlijk ook een geweldige luxe die slechts een minderheid zich kan veroorloven."

Een kritische noot: er komen in deze reeks alleen maar geslaagde blanke 40-plussers voor.
"Bij het samenstellen van ons panel hebben we met die criteria, als we daar nu op terugkijken ten onrechte, te weinig rekening gehouden. Onze sprekers moesten uit verschillende sectoren komen, bekend zijn bij een ruim publiek, en vrijuit durven spreken. Daarnaast hoopten we dat ze een parcours zouden afleggen waardoor ze vandaag nog in de belangstelling zouden staan. Op dat vlak hebben we wel in de roos geschoten. Maar dat neemt niet weg dat jullie een punt hebben. Vergeet evenwel niet dat onze lijst dateert van vijf jaar geleden. Toen was diversiteit nog net iets minder urgent als thema dan vandaag."

"In de nieuwe reeks, waarin we mensen bevragen naar hun verwachtingen voor 2020, zitten bijvoorbeeld ook Sihame El Kaouakibi (oprichtster van dansproject Let's Go Urban, red.) en Ruben Van Gucht (jonge sportjournalist, red.). Het zegt ook wel iets over de tijdgeest dat we ons toen de vraag naar diversiteit niet zo gesteld hebben, en dat die nu echt wel onontkoombaar is geworden."

Is diversiteit een thema in de reeks?
"Nee, eigenlijk niet. Er zijn nog wel meer belangrijke thema's die - tot mijn eigen verbazing - niet of nauwelijks aan bod gekomen zijn. Zo heeft niemand het echt over klimaatverandering gehad. Nu, ons programma heeft niet de bedoeling om een exhaustief overzicht te geven van de evoluties van de afgelopen vijf jaar. Wij zijn vertrokken van de thema's die de sprekers zelf aanhaalden."

Zijn die thema's de afgelopen vijf jaar sterk veranderd?
"Een aantal thema's die toen vooral sluimerden - ik denk nu vooral aan angst en sociale rechtvaardigheid - is nu bijzonder manifest geworden. Uiteraard heeft dat te maken met dé actuele thema's: de terreur en de vluchtelingenstroom. Vijf jaar geleden al zei een aantal sprekers dat we er rekening mee moesten houden dat er nog meer vragen zouden komen bij de globale sociale ongelijkheid. De plotse vluchtelingenstroom heeft ons natuurlijk heel hard met de neus op die feiten gedrukt. Zelf ben ik een ontzettend slechte voorspeller. Maar ik durf wel met enige zekerheid te stellen dat deze kwestie niet onmiddellijk zal verdwijnen. De globale mobiliteit neemt alleen maar toe, en informatie over waar het beter is om te wonen, verspreidt zich steeds sneller."

"Een eyeopener was voor mij ook het gesprek met Dominique Leroy, de CEO van Proximus. Zij is een van de mensen die we hebben geïnterviewd nu, met de vraag hoe 2020 eruit zal zien. Ze sprak over economische groei en hoe ze denkt dat wij dat concept straks anders zullen invullen. Nu definiëren we groei puur economisch - het bbp dat daalt of stijgt. Leroy voorspelt dat dat zal veranderen, en dat groei in de toekomst ook gemeten zal worden aan parameters als werk, geluk en gezondheid. Ik kan me wel voorstellen dat wij dit over vijf jaar een zeer profetische voorspelling zullen vinden. Maar nogmaals: schenk niet te veel vertrouwen aan mijn glazen bol."

U hebt ook twee keer lang gesproken met voormalig aartsbisschop André Leonard, een notoire conservatief. Voelde hij de nieuwe wind binnen de kerk al komen?
"Ik had niet de indruk. Leonard pleitte vooral voor een kerk van ware gelovigen. Mensen die de kerk enkel wisten te vinden voor een trouw of een doop, waren voor hem geen echte christenen en dat zag hij niet als een verlies voor de kerk - ik interpreteer nu heel vrij zijn woorden. Het einde van het sociologisch christendom was voor hem ingezet, en hij hoopte dat de kerk zou evolueren naar een kleine gemeenschap van overtuigde gelovigen."

"Je kunt wel zeggen dat dat niet is uitgekomen. Ik heb de indruk dat de huidige paus het omgekeerde wil. De nieuwe aartsbisschop Jozef De Kesel zegt dat de kerk in de wereld moet staan. Ik denk dat Leonard zich meer verwant voelt met de ideeën van Ratzinger, de vorige paus."

"Leonard vertelde toen ook dat hij medelijden had met zijn medewerkers, omdat die altijd maar moesten omgaan met die controverse. Zijn woordvoerder Jurgen Mettepenningen is niet veel later opgestapt. Herinnert u zich nog die uitspraak over immanente gerechtigheid?"

Hiv was volgens hem een soort straf voor het 'onnatuurlijk gebruik' van de menselijke seksualiteit. Was het voor u, als homoseksueel, moeilijk om met hem te praten?
"Ik heb dat niet persoonlijk genomen. Maar ik geef wel toe: het was bij momenten moeilijk om me te beperken tot een interview, en af en toe niet in discussie te gaan."

Laat ons voor de gelegenheid eindigen in 2020. U hebt nogal wat mensen gehoord over wat ze dan verwachten. U mag - het is kersttijd - van één verwachting een wens maken.
"Ik moet nu spontaan denken aan wat psychiater Dirk De Wachter vertelde. Hij stelt vast dat mensen zich steeds moeilijker kunnen hechten, en legt een verband met een generatie die vooral veel relatiebreuken heeft gezien, onder meer bij de eigen ouders. Hij hoopt, en ik deel die wens, dat we daar binnen vijf jaar beter mee kunnen omgaan. Ik hoop, samen met hem, dat we er weer in zullen slagen om onze relaties duurzaam te voeden. Dat we opnieuw leren om ons aan elkaar te hechten. Het klinkt als een kerstboodschap, maar ik wens oprecht dat het die periode kan overstijgen."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234