Woensdag 20/11/2019
Martin Michael Driessen schiep een joyeuze schurk genaamd Donatien.

Boekenrecensie Boeken

Memoires van een charmante oplichter

Martin Michael Driessen schiep een joyeuze schurk genaamd Donatien. Beeld Sanne De Wilde

Met gemak pakt hij je in, de charmante oplichter die het woord krijgt in de nieuwe roman van Martin Michael Driessen (65). Maar of zijn schelmen­streken blijven hangen?

Met het zoeken naar zin­geving en zelfkennis zijn we, zowel binnen als buiten de literatuur, inmiddels zo vergroeid dat niemand meer zonder lijkt te kunnen. Bij wijze van alternatieve therapie, bestaande uit één betaalbare sessie, is de roman De heilige van Martin Michael Driessen aan te bevelen, de memoires van een schelm die een heel afwisselend leven kon leiden door permanent af te zien van het zoeken naar zelfkennis - een vermoeiende bezigheid die nog confronterend kan zijn ook.

Donatien heet de Fransman die het woord krijgt, hij leefde van 1789 tot 1839, een charmante oplichter en fantast, die uiteindelijk niet meer het gevang uit mag, maar aldaar nog een laatste transformatie bewerkstelligt, namelijk tot bebaarde heremiet en tuinier met geneeskrachtige handen, wat hem de status van heilige zou hebben opgeleverd.

We hebben geen andere bron dan deze verteller, en als er iemand onbetrouwbaar genoemd kan worden, is hij het wel. Dat blijkt bijvoorbeeld uit zijn opmerking dat er binnen enkele decennia na zijn dood een beschrijving van zijn uitzonderlijke leven is verschenen.

Twintig jaar geleden begon de opera- en toneel­regisseur Martin Michael Driessen aan zijn schrijverscarrière, en valt sindsdien op door zijn voorkeur voor exotische decors, historische personages en parabels met een aanzienlijke amusementswaarde. Een novellenbundel als Rivieren (2016, bekroond met de ECI Literatuur­prijs) hadden we in de Nederlandse literatuur niet meer gezien sinds het welluidende debuut Zuidland (1990, AKO Literatuur­prijs) van P.F. Thomése.

De menselijke identiteit is fluïde, stelt Donatien in de nieuwe roman, en aan het Griekse gezegde ‘Ken uzelf’ heb je niets, want ‘je bent wat je doet, bespiegelingen komen altijd achteraf’. Deze filosofie, of liever het afzien daarvan, komt hem goed van pas, daar ze hem ontslaat van schuld, spijt of zelfkritiek, lastige begrippen die voor oponthoud en sombere gedachten kunnen zorgen.

Liever gaat hij niet bij de pakken neerzitten, maar neemt de benen als hem de grond onder de voeten te heet wordt: ‘Ik stond waardig op. Waardig opstaan is een van mijn specialiteiten. De kunst bestaat erin dat men de ander beschaamd achterlaat door het gesprek zelf te beëindigen. Men trekt zich terug maar behaalt de morele zege.’ Donatiens adviezen zijn niet alle even navolgens­waardig, maar als stoomcursus ‘zelf schelm worden’ bevat De heilige zeker bruikbare tips.

Radovan Karadzic

Hij komt nog eens ergens, en vlindert overal doorheen: op het slagveld steelt hij een medaillon van een dode Duitser, dat hem naar een vrouw voert, met de Engelse lord Beaufort oefent hij zich in het meten van de snelheid van wolken, hij werkt in een circus, verwekt nageslacht zonder ervoor te zorgen, pleegt moorden, noemt zich een nobele bandiet, komt op een wonderlijke expeditie in de woestijn van Chili terecht, krijgt levenslang en besluit dan ‘een goed mens’ te worden – en ook dát is een rol, tegen die tijd trappen wij er niet meer in. Maar zijn omgeving wel.

Als hij een baard laat staan en over helende krachten blijkt te beschikken, doet Donatien denken aan Radovan Karadzic, de Servische oorlogs­misdadiger naar wie al lang werd gezocht voordat hij in 2008 werd gearresteerd, onherkenbaar geworden door zijn lange baard en zijn florerende praktijk als alternatieve genezer.

Door jezelf op te stellen als een acteur in het leven, laat Donatien zien, kun je het lang uitzingen. In de fijne stijl van de smeuïge verteller levert Driessen ons sterke verhalen en mooie zinnen: ‘De nieuwe dag nam alle tijd, als een vrouw die weet dat ze begeerd wordt en haar aanbidder laat wachten terwijl ze zich mooi maakt.’ Door zo’n stem wil je je, voor de duur van een roman, met plezier laten inpakken – want ook een lezer kan een opportunist zijn.

Een en ander voorkomt niet dat het knagen alsnog een aanvang neemt, na het dicht­slaan van dit boek. Driessen geeft weliswaar een mooi beeld van de periode tussen de Franse Revolutie en de romantiek, hij laat de schrijvers Von Platen, Toergenjev en Victor Hugo het pad van de onveranderlijk onverbeterlijke picaro kruisen en zorgt voor lucht in onze somtijds topzware letteren. Het pleit voor Donatien dat we hem niet kunnen vastpinnen en dat ook zijn inkeer weer geacteerd is.

En toch had deze lezer van deze joyeuze schurk méér willen horen dan dat zin­geving ‘verregaand een kwestie van toeval’ is. Niet zozeer om er zelf iets aan over te houden, maar om te voorkomen dat hij die dekselse Donatien weer snel zal vergeten.

Martin Michael Driessen, ‘De heilige’, Van Oorschot, 240 p., 22,50 euro. Beeld RV
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234