Maandag 10/05/2021

AchtergrondExpo's

Meeslepend, zelfs zonder kunstwerken: ‘immersive experiences’ wedijveren met klassieke kunstexpo’s

'Claude Monet: The Immersive Experience', eerder in Brussel, in de Horta Galerij.  Beeld Photo News
'Claude Monet: The Immersive Experience', eerder in Brussel, in de Horta Galerij.Beeld Photo News

Kunst kijken doen we tegenwoordig steeds vaker op hoogtechnologische wijze. Immersive experiences dompelen je onder in het werk van een kunstenaar en dankzij VR-technieken stap je zomaar in zijn of haar atelier binnen. Is die digitale revolutie een bedreiging voor het traditionele museumbezoek of net een opportuniteit?

Een expo organiseren is anno 2021 veel meer dan zomaar wat schilderijen aan de muur hangen. Wie het grote publiek wil bereiken, tovert best wat extra’s uit de mouw. In Antwerpen bijvoorbeeld loopt het al sinds eind september vorig jaar storm voor Van Gogh - The Immersive Experience. Een expo waarbij je dankzij gigantische projecties van zijn werken meegezogen wordt in het oeuvre van de Nederlandse schilder. Als toetje kan je met een VR-bril op je neus een kijkje nemen op de plaatsen die als inspiratiebron dienden voor Van Goghs bekendste werken. Ook in Brussel kan je terecht voor zo’n immersive experience. Daar wordt in de Horta Galerij het verzameld werk van Gustav Klimt op gigantisch formaat geprojecteerd. Eerder viel op diezelfde locatie ook de portfolio van de Franse schilder Claude Monet een gelijkaardige behandeling te beurt.

De man achter die expo’s is steeds dezelfde: Mario Iacampo. Het idee om kunst larger than life te presenteren ontstond toen hij de projecties voor zijn rekening nam tijdens de acrobatische paardenshow Cavalia. “Ik zag hoe het publiek reageerde op die grote 360 graden beelden”, vertelt hij aan de telefoon. “Dat zette me aan het denken over andere mogelijkheden om ermee aan de slag te gaan.” De keuze voor kunst lag voor de hand, vindt Iacampo. “De goede verhalen liggen daar voor het rapen. Wanneer je het leven van grote artiesten reconstrueert, kom je op natuurlijke wijze tot een spannend verhaal.”

Deze tentoonstelling, 'Van Gogh - The Immersive Experience' is nu te zien in Antwerpen. Beeld EPA
Deze tentoonstelling, 'Van Gogh - The Immersive Experience' is nu te zien in Antwerpen.Beeld EPA

Bovendien hoeven voor zo’n meeslepende expo de werken waar het om draait niet fysiek aanwezig te zijn, wat Iacampo een gigantisch voordeel geeft op zijn meer traditionele collega’s. Waar het de curator van het Gentse MSK vorig jaar bloed, zweet en een stapel torenhoge verzekeringspremies kostte om vorig jaar dertien Van Eycks naar zijn museum te halen heeft Iacampo aan een paar hoge resolutie-afbeeldingen genoeg om rond diezelfde werken een minstens even indrukwekkende expo te bouwen.

Zonder ingewikkelde verhuisprocedures, strenge beveiligingsmaatregelen of strikte temperatuur- en vochtigheidsvoorschriften. Dat de kunstenaars waar hij rond werkt al langer dan zeventig jaar overleden zijn en hun werk dus officieel tot ‘het openbaar domein’ behoort, maakt ook onderhandelingen met rechtenhouders allerhande overbodig. Maar het organiseren van zijn expo’s makkelijk noemen vindt Iacampo een brug te ver. “Het is net zo ingewikkeld als een traditionele expo. Maar gewoon op een andere manier. Voor een videoanimatie van een half uur heb je al snel 170.000 digitale beelden nodig. Een team van vijftien digital artists is er drie à vier maanden mee bezig om ze allemaal een digitale upgrade te geven.”

Bekeringsmomenten

Die inspanningen lonen. Het publiek komt, zelfs in coronatijden, massaal af op het soort digitaal verbeterde expo’s die Iacampo organiseert. Voor nervositeit bij de traditionele musea zorgt dat succes vooralsnog niet. “We juichen elk initiatief toe dat mensen in contact brengt met kunst”, zegt Carmen Willems, directeur van het KMSKA. Bij het Amsterdamse Van Gogh-museum, dat met Van Gogh - The Immersive Experience toch een rechtstreekse concurrent tegenover zich krijgt, horen we eenzelfde verhaal. “We zien het als een mooie aanvulling”, zegt algemeen directeur Emilie Gordenker. “Niet iedereen is in staat om naar ons museum af te reizen om de echte werken van Van Gogh te zien. Voor hen is het een mogelijkheid om toch met de persoon Van Gogh en het verhaal achter zijn wereldberoemde schilderijen in contact te komen.” Meteen ook de reden waarom het Van Gogh-museum zelf een gelijkaardige Meet Vincent Van Gogh Experience op poten zette die momenteel in Lissabon te zien.

Eerder dan als een concurrent zien de musea de digitale expo’s als een opstapje naar het echte werk. Een visie waarin ze bijgetreden worden door Arjo Klamer, die als cultuureconoom verbonden is aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Hij heeft het over zogenaamde bekeringsmomenten. “Dat zijn momenten waarop je het licht ziet en begint te beseffen hoe fantastisch het werk van iemand als bijvoorbeeld Van Gogh is. Het zijn ook die momenten die je de zin geven om meer dingen van zo’n kunstenaar te gaan zien. Hoe meer kansen er gecreëerd worden om met het werk van bijvoorbeeld Van Gogh in contact te komen, hoe groter de kans is op zo’n bekeringsmoment.” In die zin kan de expo die nu in Antwerpen loopt, wel degelijk een duwtje geven aan de bezoekerscijfers van het Van Gogh-museum in Amsterdam.

'Van Gogh - The Immersive Experience'. Beeld EPA
'Van Gogh - The Immersive Experience'.Beeld EPA

Klamer trekt de parallel met de opkomst van goedkope, hoogwaardige reproducties. “Aanvankelijk werd ook gedacht dat die de waarde van het origineel naar beneden zouden halen. Maar net het omgekeerde bleek waar. Hoe bekender een werk, hoe meer naar waarde het wordt geschat. Die expo’s kunnen een gelijkaardig effect hebben. Eens bezoekers de projecties hebben gezien, is de kans groot dat ze ook het origineel willen bewonderen.” Want daar zijn alle partijen het over eens. Een bezoek aan een museum is niet te vergelijken met een digitale variant. “Wij brengen met onze expo’s een verhaal”, zegt Iacampo. “Dat is iets helemaal anders dan de directe dialoog met een werk dat in een museum hangt. De emotie die je voelt wanneer je in het Louvre voor de Mona Lisa staat, is van een heel andere orde. Het publiek voelt dat ook. Kijk maar naar wat er gebeurde toen in Le Grand Palais bijna tweehonderd schilderijen werden samengebracht van Claude Monet. Die expo was zes maanden aan een stuk twaalf uur per dag helemaal uitverkocht.”

Archaïsche rondleiding

“Er is niets zo krachtig als de aanraking met een echt kunstwerk”, klinkt het in het Van Gogh-museum. “Oog in oog staan met een collectie en verrast of geraakt worden door de kunstwerken die er hangen, maken een bezoek aan een museum als het onze echt bijzonder.” Ook Willems is overtuigd van het onderscheidende karakter van een museumbezoek. “Er hangen hier niet zomaar wat schilderijen aan de muur”, vertelt ze. “Door werken samen te brengen in dezelfde ruimte, ze in verhouding te zetten tot andere ontstaat een heel eigen dynamiek. Een bezoek aan een museum als het KMSKA is een totaalbeleving. Het gebouw op zich is al een kunstwerk.”

Wat niet betekent dat de traditionele spelers geen oog hoeven te hebben voor de digitale nieuwkomers die nu op hun speelveld opduiken. “In de meeste musea bestaat een rondleiding er nog steeds in dat je met een audiogids tegen je oor voorbij een kunstwerk schuifelt”, zegt Klamer. “Anno 2021 is dat bijna archaïsch. Er zijn zo veel andere, betere dingen mogelijk.” De cultuureconoom heeft het over de experience economy. “Natuurlijk is het een geweldige troef wanneer je als museum de originele kunstwerken in je collectie hebt zitten. Maar je moet toch proberen om je publiek ook een bepaalde ervaring te bieden rond zo’n werk. De musea staan de komende jaren voor een enorme uitdaging.”

Aanschuiven voor Gustav Klimt in Brussel. Beeld BELGA
Aanschuiven voor Gustav Klimt in Brussel.Beeld BELGA

En die is door de coronacrisis alleen maar hoger op de agenda gaan staan. “De wereld is aan het veranderen”, klinkt het bij het KMSKA. “We houden er rekening mee dat het nog wel een tijdje zal duren voor buitenlandse toeristen opnieuw in grote drommen naar Antwerpen afzakken.” Een virtueel museumbezoek waarvoor kunstliefhebbers hun zetel niet uit te hoeven komen, kan dan soelaas bieden. Het Van Gogh-museum is dankzij de hulp van Google al een aantal jaar toegankelijk via het wereldwijde web. Tijdens de pandemie werd het aanbod uitgebreid met onder andere een aantal tourvideo’s in hoge 4K-resolutie die op YouTube te bekijken zijn. Alleen zijn dat soort initiatieven financieel een moeilijk verhaal, geeft Willems aan. “Je kan bezoekers moeilijk laten betalen voor zo’n bezoek, terwijl er toch een fors kostenplaatje hangt aan het maken van deze video’s.”

Toch is digitalisering een noodzaak. Ook al omdat het steeds moeilijker dreigt te worden om originele kunstwerken te laten zien. “De werken van vooral oude meesters worden alsmaar fragieler”, weet Iacampo. “Ze laten reizen is een steeds groter risico.” Een scenario waar ook Willems voor vreest. “Ook vanuit ecologisch oogpunt worden steeds meer vragen gesteld bij de transporten die daarbij komen kijken.” Een combinatie van een traditionele opstelling met digitale toepassingen lijkt dan de voor de hand liggende oplossing. De voordelen zijn legio, vindt Iacampo. Je kan werken combineren die je anders niet samen krijgt, inzoomen op details die amper met het blote oog te zien zijn en nog het meest belangrijke: je spreekt je publiek aan in een taal die ze kennen en begrijpen. “Kijk gewoon naar de manier waarop we onze informatie binnenkrijgen”, zegt Iacampo. “Negentig procent van de tijd is dat via een scherm. Dan is het toch logisch dat het ook in een museale context op die manier gebeurt?”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234