Dinsdag 23/04/2019

Achtergrond

Meebrullen met Alanis Morissette? Supergezond (en een beetje kwetsbaar)

Beeld Kiuw

Karaoke is van zijn suffe imago af. Steeds meer mensen organiseren zangfeesten in hun woon­kamer. You oughta know dat er bovendien heel wat positieve bijwerkingen zijn wanneer je onder vrienden je beste Alanis Morissette bovenhaalt.

We wandelen café Bonaparte binnen met een air alsof we een luxe­jacht betreden. Zij het een jacht met kleurrijke draai­spots, paaldans­paal en heel wat Flügel-reclame. Een bende studenten deint gierend en op de maat van de muziek tegen elkaar aan; de spiegels aan de muur barsten net niet onder hun stembandengeweld. “I’LL BET YOU THINK THIS SONG IS ABOUT YOU, DON’T YOU, DOOOON’T YOOUUUU?!!!” De vriend die ik tegen wil en dank heb meegesleept, krimpt in elkaar achter zijn biertje. “Ik weet niet of dit het beste, dan wel het slechtste idee van de week is.”

Wie karaoke zegt, haalt zich doorgaans een morsig vrijgezellenfeest, een uit de hand gelopen verjaardag, een geforceerde teambuilding maar vooral: een hele dronken avond voor de geest. De weg naar een kater is geplaveid met krakkemikkige versies van Bon Jovi’s ‘Living on a Prayer’. Toch is het imago van karaoke de laatste jaren stevig veranderd, schrijft Rob Drew, professor communicatie aan Saginaw Valley State University, in zijn boek Karaoke Nights: An Ethnographic Rhapsody. Waar het vroeger een met ironie overgoten melige activiteit was, is het volgens Drew nu een bijna authentieke ervaring waarbij mensen hun passie én hun kennis voor muziek kunnen etaleren.

Dat is niet zozeer merkbaar in Bonaparte, waar een portie André Hazes door de speakers schalt, maar des te meer in mijn Instagram Stories, waar hippe culturo’s de nummers van Arctic Monkeys en Sufjan Stevens croonen vanuit het comfort van hun eigen huiskamer. Ook Tom Lanoye geeft zonder schroom toe karaoke een warm hart toe te dragen; de schrijver sloot onlangs zijn verjaardag af met een zangfeest waar hij zelf ‘My Way’ in de versie van Sinatra ten berde bracht. “Je moet er niet eens een machine voor kopen: de karaoke­versie van zowat ieder nummer ooit staat op YouTube, of je gebruikt je smartphone”, zegt Ruben (28). Voor zijn house­warming bracht hij zijn verschillende vriendengroepen bij elkaar rond de Sing!-app. Michiel (41) ging dan weer een stapje verder. Voor de tweede editie van zijn karaoke­party huurde hij spotlights en bouwde hij zelfs een podium. “Dat was een euh... behoorlijk groot succes”, lacht hij. De veertiger vertelt hoe hij mooie herinneringen had aan de jaren waarin hij in een band zong, en dat hij die sensatie samen met vrienden opnieuw wilde beleven. “Zang is een fantastische vorm van ontlading”, zegt hij.

Die ontlading mocht ik ooit zelf aan den lijve ondervinden toen ik in een kelder­bar in de onderbuik van Boedapest mijn longblaasjes aan gort schreeuwde op ‘All My Life’ van Foo Fighters. Niet mijn go-to song, maar op dat moment wel een toepasselijke keuze. Nadat ik tot in den treure ‘Done, done, and I’m on to the next one’ had gebruld, was ik niet alleen mijn stem, maar ook mijn hartzeer kwijt. Waar ik voorheen met lood in de schoenen door de stad dwaalde, leek ik plots te zweven.

Dementie tegengaan

Dat is niet abnormaal, weet psychotherapeut Inneke Geerts. “Zingen kan bijzonder helend werken. Terwijl je dat nummer zong, heb je de emoties die bij een relatiebreuk horen en die je tot op dat moment onderdrukte, de vrije loop gelaten. Dat voelt altijd ontspannend aan, zelfs als die emoties – woede en verdriet – niet meteen als positief worden ervaren”, zegt Geerts. “Bovendien heb je je uitlaatklep voor je gemoed gevonden via je stem, wat een versterkend effect heeft: door de vibratie van je stem in je lichaam te voelen ben je je zelfbewuster en verdiep je de connectie met je emoties.”

Geerts gebruikt dan ook regelmatig stemwerk bij haar patiënten, een methode die in de jaren 80 ontwikkeld werd door de Franse theatermaker Jean-René Toussaint. Bij stemwerk wordt er niet gefocust op het culturele aspect van het stemgebruik (de woorden die we zeggen, de betekenis die ze dragen) maar op de vibraties en de verbinding van de stem met het lichaam.

Toussaint was niet de eerste, maar zeker ook niet de laatste persoon die de positieve effecten van stemgebruik en zang in kaart bracht. Onnoemelijk veel wetenschappelijke studies toonden al aan dat er bij het zingen van (of het luisteren naar) onze favoriete muziek dopamine en endorfine vrijkomen, hormonen die zorgen voor een geluksgevoel, maar die ook invloed hebben op de ontwikkeling en prikkeling van je brein. Regelmatig je keelgat opentrekken om een Céline Dion-imitatie ten beste te geven zou ook bijzonder stress­verlagend werken omdat je moet letten op je ademhaling. Daarnaast is zingen ook goed voor je immuun­systeem, je bloeddruk, je postuur en je spieren. Alzheimer Society promoot het zelfs als een goede activiteit om dementie tegen te gaan. Bovendien is niet alleen het zelf zingen een mentale opkikker, we worden ook gelukkig wanneer we andere mensen onze favoriete nummers zien en horen zingen, getuige ook het succes van de Carpool Karaoke-filmpjes van de Britse talkshow­host James Corden.

“Zingen heeft mij een directe connectie met mijn lichaam gegeven”, vertelt professioneel sopraan en zangleerkracht Astrid Stockman. “Wie zingt, moet zijn lichaam haast als instrument gaan bespelen en leert zijn lichaam en grenzen daardoor heel goed kennen. Je vertrekt in principe van niks hè, het enige wat je hebt is je eigen adem die je manipuleert door je spieren heel subtiel te gebruiken.”

De Antwerpse zegt dat ze mensen die aanvankelijk heel introvert en onzeker waren, heeft zien openbloeien via zang. Haar studenten kregen meer zelfvertrouwen, durfden meer van hun eigen kracht uitgaan en waren meer in connectie met zichzelf. “Ik ben er dan ook van overtuigd dat zang een belangrijke rol kan spelen in heel wat stress- en zelfbeeld­gerelateerde problemen. Eigenlijk zou je zingen kunnen benaderen als een soort van mindfulness.”

Kwetsbaar

Als regelmatig zingen ons de buikspieren van Britney Spears, het zelfvertrouwen van Madonna, de gusto van Regi en de zen van Lenny Kravitz geeft, kruipen we dan niet beter op het karaoke­podium in plaats van op de cross­trainer?

“Zingen heeft veel positieve effecten, maar het maakt ons ook kwetsbaar”, weet Mathias Moors, docent muziekpsychologie aan LUCA School of Arts. “Wie ooit een opmerking over zijn of haar zangkwaliteiten heeft gekregen, zal die zelden vergeten. In de opleiding muziekpedagogie drukken we de studenten dan ook op het hart om hier voorzichtig mee om te springen. We voelen ons heel snel onzeker over onze zang, omdat er zoveel emoties aan verbonden zijn en we ons best wel bloot geven wanneer we een nummer uitkiezen en dat vervolgens performen.”

“Zingen en dansen zou de normaalste zaak van de wereld moeten zijn, maar in het Westen is dat toch een beetje scheefgegroeid. De persoon die op het podium staat, moet een expert zijn, het publiek voor het podium moet stil zijn en zwijgen. In Afrikaanse of Zuid-Amerikaanse landen is dat helemaal anders. Op dat vlak vind ik karaoke wel een goede oefening: in principe kan iedereen op het podium springen. Je hoeft er niet eens goed voor te kunnen zingen. Bovendien zal het publiek ook vaak meezingen – uitgejouwd worden in een karaoke­bar zie ik zo snel nog niet gebeuren. Het is eigenlijk een relatief veilige manier om je emoties te exploreren via muziek en om alle positieve effecten van zingen te kunnen ondervinden.”

Om tien over negen is het in Bonaparte niet over de koppen lopen, maar toch al drukker dan verwacht op een woensdagavond. De bar, uitgebaat door Dimitri ‘We Like to Party’ Vantomme, is een van de zeldzame Vlaamse karaoke­ketens die kan rekenen op een constante stroom geïnteresseerden. Aan de ronde tafeltjes zitten bovendien niet alleen van die doorgewinterde habitués die, zoals het cliché wil, constant de microfoon in de klauwen klemmen om Micha Marah te kwelen. “We hebben niet echt vaste klanten”, zegt verantwoordelijke Kirrinah Vangenechten. “Het publiek verschilt van avond tot avond, maar de gemiddelde leeftijd ligt tussen de 25 en 35.” Vangenechten heeft geen antwoord op de vraag waarom elders steeds meer concurrenten de boeken moeten sluiten of waarom studentensteden als Gent en Mechelen zelfs geen café hébben dat specifiek voor karaoke werd ingericht. “Wij moeten alleszins geen zotte toeren uithalen om mensen tot hier te krijgen.”

Beeld Kiuw

Waar karaokebars doorgaans niet van kunnen profiteren, weten partyconcepten als London Calling en RADS Vanbuiten dan weer handig op in te spelen. Op deze ‘meezingfeestjes’ worden vooral pop- en rockhits gedraaid waar niet alleen op gedanst, maar ook keihard op gezongen wordt.

“We zijn met RADS gestart in 2016, als tegenreactie op alle EDM-feestjes”, zegt Alexander Goossens. “We merkten dat mensen zin hadden om nog eens zonder pretentie te feesten en mee te zingen met hun favoriete guilty pleasures. Onze eerste editie lokte meteen veel volk, maar vandaag kunnen we zelfs in minder dan een uur een zaal voor 800 man uitverkopen.”

Druk van buitenaf

Ook vaste London Calling-dj Laura Van Meel bevestigt. “Het doet wat met een mens – ook als je de plaat zelf hebt opgelegd – om een hele zaal ‘Soooooo Sally can wait’ te horen brullen. Dat gevoel van verbondenheid, dat idee dat niemand weet wie Sally is, maar iedereen op dat moment wel dezelfde emoties door zijn of haar lijf heeft gieren, daarin schuilt het succes.”

De wetenschap volgt de jonge dj hierin. Een reeks studies die in 2013 in het Journal of Personality and Social Psychology werd gepubliceerd, onthulde dat onze liefde voor muziek nauw aansluit bij onze nood om verbintenis te voelen met andere mensen.

Een studie uit 2015 aan de Universiteit van Oxford borduurde daarop voort dat muziek dus ook een hele goede tool is om die verbintenis te voelen. Het onderzoek van neurowetenschapper Eiluned Pearce toonde aan dat vreemden die samen in een koor zongen, sneller een band met elkaar voelden dan vreemden die samen een andere activiteit uitvoerden, zoals sport of knutselen.
De universiteit van East Anglia publiceerde in 2017 een paper die bewees dat het effect van in groep zingen dan weer goed was om gevoelens van eenzaamheid en angst tegen te gaan, en bekrachtigde hiermee rechtstreeks de werking van Sing Your Heart Out, een Brits project dat gemeenschapskoren organiseert voor mensen met mentale gezondheidsproblemen.

Daarin verschilt karaoke en de bijbehorende positieve effecten van Prince zingen onder de douche of Fall Out Boy meekwelen met de autoradio: het is een activiteit die je samen met anderen doet. In Bonaparte treffen we Gregory (24), een Amerikaan die Europa rondtrekt. “Wanneer ik me eenzaam voel, zoek ik een karaokebar op. Het creëert direct een band. Zelfs al ken ik niemand, soms moeten onze blikken maar toevallig even kruisen terwijl we meezingen met een lied en ik heb gezelschap voor de rest van de avond.”

“Als kind zing je best wel veel, maar we leren ons daar gaandeweg voor te schamen omdat we niet perfect zingen”, bedenkt Patricia (31) zich. “Ik denk dat het daarom zo bevrijdend werkt wanneer we het wél eens mogen doen, zonder druk van buitenaf.” Ook zij organiseerde al met behulp van enkele uitgeleende microfoons een persoonlijke karaoke-avond, en is van plan om dat in de toekomst vaker te doen. “Karaoke gaat vaak gepaard met een bepaald soort vertrouwen. Je stelt je kwetsbaar op, maar tegelijkertijd krijg je er heel veel voor terug, zeker als je het enkel onder vrienden houdt. Het is echt een heel verbindende activiteit. Friends who sing together, stay together.

De perfecte karaokesong

Nu karaoke weer in opmars lijkt, bevat een hedendaags sociaal survival­pakket best een tweetal songs die je min of meer overeind houden mocht een karaoke­moment zich plots aandienen. Weet dat karaoke de perfecte aangelegenheid is om je muziek­kennis tentoon te spreiden en te laten zien dat je cultuur­snobisme je niet in de weg staat een publiek te lezen. De gulden middenweg vinden is moeilijker dan het lijkt: te obscure nummers en B-sides worden zelden op applaus onthaald en ‘Don’t Stop Believing’ van Journey is iederéén ondertussen wel beu gehoord.  

De belangrijkste vereisten? Zorg dat het een nummer is waarvan je de tekst – de héle tekst – kunt zingen, en kies geen liedjes waarvan enkel de hook of het refrein interessant zijn. ‘Africa’ van Toto? Schráppen. Vermijd daarnaast ook Eminem als je niet kunt rappen en weet dat een minuten­lange instrumentale solo je in het beste geval dwingt tot dralen op een kneuterig verhoogje, in het slechtste geval tot lucht­gitaar. Maar bovenal: ga voor een nummer dat je gráág hoort en zingt, en geef de performance van je leven.  

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.