Maandag 13/07/2020

PortretMartin Margiela

Martin Margiela, de onzichtbare Belgische couturier, licht een tip van de sluier

Martin Margiela.Beeld Gijs Kast

Volgende week gaat Martin Margiela: In His Own Words online in première, een diepgravend documentair portret van de enigmatische modeontwerper uit Genk. Voor het eerst blikt Martin Margiela zelf terug op zijn carrière, al doet the most invisible man in fashion dat uiteraard anoniem.

“Ik hou niet van het idee een bekendheid te zijn, anonimiteit is erg belangrijk voor mij”, zegt levende legende Martin Margiela (63) in Martin Margiela: In His Own Words. In zijn twintig jaar als ontwerper voor zijn gelijknamige label gaf hij nooit een interview en groette hij na zijn shows nooit het publiek.

Voor het eerst neemt de meest revolutionaire en geheimzinnige modeontwerper van de voorbije decennia in deze lang geanticipeerde documentaire nu zelf het woord. De documentaire werd gedraaid in de aanloop van Margiela’s grote overzichtsexpo in het Parijse Palais Galliera in 2018. We zien de grote, elegante handen van de ontwerper door zijn archieven gaan. Oude schetsboeken vol sierlijke tekeningen voorzien van uitleg in een keurig kinderhandschrift worden bovengehaald, net zoals de Yves Saint Laurent-blazer of Courrèges-botten met afgeknipte tenen die Margiela namaakte als kind voor zijn barbiepoppen. Die laarsjes zouden later de voorlopers blijken van zijn iconische Tabi-boots, oftewel de beruchte hoefschoen.

Een Belgische modeklassieker: de hoefschoen van Martin Margiela.Beeld Belgaimage

We horen Martin Margiela wel jeugdherinneringen ophalen, maar we zien hem niet. “Ik wil dat mijn ontwerpen bekend zijn, niet mijn gezicht”, zo zegt hij zelf.

Het duurde maanden voor regisseur Reiner Holzemer, die eerder ook de documentaire Dries over Dries Van Noten maakte, een ontmoeting met Margiela kon regelen. “Vervolgens kostte het ook enige moeite hem te laten praten”, vertelt hij in een interview met The Irish Times. “Hij zei me dat hij niet van zijn eigen stem hield.”

Op verzoek van Margiela zelf werd de soundtrack bij de docu door dEUS gemaakt. Frontman Tom Barman spreekt van een perfecte match. “Margiela maakt kleren die draagbaar, maar tegelijk ook erg avant-gardistisch zijn. Net zoals wij met dEUS experimentele elementen binnensmokkelen in conventionelere genres zoals pop en rock.”

Barman kreeg van de modeontwerper volledig carte blanche. “Als enige richtlijn gaf hij mee dat het hard en dissonant mocht zijn, maar dat was vanzelfsprekend voor ons. We hadden een erg relaxte ontmoeting in mijn woonkamer: al na het derde opgenomen nummer dat ik liet horen was de zaak beklonken.”

Versailles

Martin Margiela groeide op in een eenvoudig gezin. Zijn Poolse vader was kapper, zijn moeder verkocht pruiken. De tijd die hij als kind in hun Genkse kapsalon doorbracht, zou hem later inspireren om een jas uit mensenhaar te maken, of de gezichten van zijn modellen met pruiken af te dekken. “Hoe al dat afgeknipte haar op de vloer viel, en klanten er daarna doorheen liepen: fascinerend”, mijmert de ontwerper in Martin Margiela: In His Own Words.

Maar de belangrijkste persoon in zijn leven was zijn grootmoeder, een extravagante kleermaakster die behalve haar eigen jurken ook steeds wisselende haartooien droeg. “Uren en uren bracht ik als kind aan haar naaitafel door”, vertelt Margiela. “Nauwkeurig observeerde ik hoe ze te werk ging. Ik mocht haar alles vragen.”

Aangezien hij op zijn zevende al wist dat hij modeontwerper in Parijs wilde worden, lag het voor de hand dat hij als tiener school zou lopen aan de kunstschool Sint-Lukas in Hasselt.

“Hij was vrij timide, kwam uit een beduidend kalmer gezin dan het mijne”, herinnert modeontwerpster, kunstenares en voormalig klasgenoot Marina Yee zich. “Mijn moeder droeg hotpants en las de Marie Claire; dat fascineerde Martin enorm. Hij was zestien maar gedroeg zich als een professor. Ik heb hem moeten uitleggen dat je jeans verkreukeld droeg en niet met een ingestreken plooi. Hij was enorm serieus en academisch, kende de hele geschiedenis én het grondplan van Versailles vanbuiten. Ik was een blonde spring-in-’t-veld met zwartomrande ogen die hem introduceerde in de wereld van Avenue (bekend Nederlands modeblad, JA) en The Doors. Maar de fascinatie voor schoonheid en detail verbond ons.”

Daverende debuutshow

Van Hasselt ging het naar Antwerpen, waar Margiela een jaar hoger zat dan Yee en de andere leden van de zogenoemde Antwerp Six. Na zijn afstuderen trok Margiela naar Parijs om er na enkele jaren als freelanceontwerper in de leer te gaan bij Jean Paul Gaultier. Hij leerde er vrij te zijn, ontdekte dat zijn smaak wel degelijk ook een eigen, erg specifieke stijl was.

“Martin, je bent te serieus, zei Jean Paul me vaak”, vertelt Margiela in de documentaire. “En hij had gelijk: ik ben waarschijnlijk te serieus voor de modewereld.” Op zijn beurt herinnert Gaultier zich zijn aanvankelijke verbazing toen zijn voormalige, “extreem georganiseerde” protegé in 1988 zijn eerste collectie uitbracht. “Ik had verwacht dat het goed zou zijn, niet dat het zó goed zou zijn.”

De eerste show van Maison Margiela, het label dat Martin Margiela samen met wijlen zakenpartner Jenny Meirens oprichtte, ging door in een groezelige Parijse banlieue.

Stellen dat die show de modewereld op haar grondvesten deed daveren, is geen overdrijving. Modellen met afgedekte gezichten en in rode verf gedoopte hoefschoenen die de catwalk tot live-actionpainting omdoopten, assistenten in witte laboratoriumjassen: dit was ongezien.

“Dit was geen mode zoals we ze kenden, het was veel artistieker”, vertelt Kristina De Coninck, als voormalig Margiela-model ook te zien in Martin Margiela: In His Own Words. “Pas achteraf besef je hoeveel durf daar eigenlijk voor nodig was. Maar naargelang ik Martin in de loop van de jaren beter leerde kennen als vriend, begreep ik dat mode maar één van zijn artistieke uitlaatkleppen was.”

“Die extrasmalle silhouetten in een tijd van powerdressing, de lange rokken met de vorm van de knieën in, de zichtbare naden en de lege labels: het was allemaal enorm revolutionair”, zegt Sonja Noël, oprichter en manager van de Brusselse boetiek Stijl. Ze kocht destijds Margiela’s eerste collectie aan en bleef dat de jaren daarop doen. In 2002 opende ze in de Dansaertwijk ook de (ondertussen gesloten) eerste Martin Margiela-boetiek in Europa.

“Martin is een van de grote genieën, een moderne klassieker. Zijn conceptuele kijk op mode heeft zoveel veranderd. Zo was hij bijvoorbeeld zijn tijd ver vooruit op het vlak van recuperatie. Omdat hij hield van zaken die technisch goed in elkaar zitten, bewerkte hij tweedehandskleren en veranderde hij vintagestukken zo in haute couture.

In een tijd van kleurenpracht zette Martin volop in op wit, wat zorgde voor een enorme revival. Het was alsof hij het wit heruitgevonden had.”

Compromisloos

In 2008, toen Maison Margiela zijn twintigste verjaardag vierde, werd bekend dat Martin Margiela de modewereld zou verlaten. Zijn huis werd omgedoopt tot Maison Martin Margiela en bleef, zonder directe opvolger, collecties uitbrengen. Pas in 2015 kwam de omstreden Britse ontwerper John Galliano aan boord als nieuwe creatief directeur.

In Martin Margiela: In His Own Words zegt de ontwerper over zijn groeiende onbehagen met de modewereld: “Ik kon niet langer tegemoetkomen aan de veranderde noden.”

Insiders zagen Margiela’s exit als een logische consequentie van zijn compromisloosheid. Sonja Noël: “Van een genie als Margiela kun je niet verwachten dat hij zich te pletter blijft werken. Ik vind het juist heel gezond dat andere designers in zijn geest verder ontwerpen. Zo moeilijk is dat overigens niet, aangezien hij een enorm uitgebreid archief achterliet.”

Vandaag schildert Martin Margiela en maakt hij in alle rust sculpturen.

“Bent u dan uitverteld in de mode?”, vraagt regisseur Holzemer hem aan het einde van de documentaire.

“Nee”, klinkt het simpelweg.

Martin Margiela: In His Own Words gaat op 8 mei in première. www.dalton.be/zed-vanuit-je-zetel

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234