Zaterdag 03/12/2022

InterviewAndrew Dominik en Ana de Armas

‘Marilyn Monroe had alles. Toch benam ze zich het leven. Wat zegt dat over onze cultuur?’

Ana de Armas als Marilyn Monroe in 'Blonde'. Beeld Netflix
Ana de Armas als Marilyn Monroe in 'Blonde'.Beeld Netflix

Het iconische beeld van de breed lachende diva met het opwaaiende rokje is veraf in de aardedonkere Marilyn Monroe-film Blonde. Een gesprek met actrice Ana de Armas en regisseur Andrew Dominik. ‘Ik wilde het publiek traumatiseren.’

Lieven Trio

Ana de Armas (34) oogt breekbaar en zenuwachtig. Over haar schouders hangt een wijde zwarte blazer gedrapeerd als een beschermend pantser. Alsof ze zich al schrap zet voor de storm aan kritiek die onvermijdelijk zal losbarsten wanneer Blonde, de radicale Marilyn Monroe-film waarin zij de hoofdrol speelt, de dag na ons gesprek in première gaat op het filmfestival van Venetië.

Door pandemie- en montageleed moest de Cubaanse actrice drie jaar wachten om de meest verbluffende vertolking van haar nog jonge carrière met de wereld te delen. Het lijkt intussen een eeuwigheid geleden dat Andrew Dominik (54) haar als zijn Marilyn uitkoos, vertelt ze, maar de cocktail van gemengde gevoelens die op dat moment door haar lijf gierde, kan ze zich nog levendig herinneren. “Ik was door het dolle heen, want dit is een kans die je maar één keer in je leven krijgt. En tegelijk was ik doodsbang, omdat Marilyn zoveel betekent.”

Dominik, die naast De Armas zit en haar regelmatig opdraagt om onze vragen luidkeels in zijn slecht werkende oren te herhalen, oefent al veel langer dan drie jaar geduld. De Nieuw-Zeelandse regisseur, bekend van The Assassination of Jesse James by the Coward Robert Ford, begon al in 2010 te werken aan Blonde, geïnspireerd door de gelijknamige, met flink wat fictie aangelengde Marilyn Monroe-biografie van Joyce Carol Oates uit 2000. “Ik was vroeger geen grote Marilyn-fanaat,” geeft Dominik toe, “maar dat boek hield me echt in de ban.”

Net zoals Oates verankert Dominik zijn verhaal in de ongelukkige jeugd van Norma Jeane Mortenson, de naam waarmee Monroe op 1 juni 1926 ter wereld kwam. Haar vader leerde ze nooit kennen: zijn afwezigheid zou altijd een bodemloos gat in haar ziel blijven. Ook moeder Gladys, die gebukt ging onder zware psychische problemen, zorgde voor de nodige trauma’s: Norma Jeane spendeert haar eerste levensjaren in een onveilige, soms gewelddadige omgeving, en wordt daarna van pleeggezin naar weeshuis doorgeschoven.

Hoe ze na die liefdeloze kindertijd weet uit te groeien tot een van de meest aanbeden actrices aller tijden: het zou een sprookje kunnen zijn, maar in deze film heeft het meer weg van een nachtmerrie. Dominik toont hoe Norma Jeane het alter ego Marilyn Monroe uitvindt om haar pijn te verzachten. Maar hoe succesvoller Marilyn wordt, hoe meer Norma Jeane erin verloren loopt. “Marilyn Monroe is Norma’s pantser, maar ook haar gevangenis”, stelt Dominik.

Donkere keerzijde

Blonde is een hardhandige ontmanteling van de Marilyn Monroe-mythe. De vrouw die in deze film naar voor komt, is de donkere keerzijde van de lachende diva met het opwaaiende rokje die in het collectieve geheugen gegrift staat. “Er ontbreekt iets in het verhaal dat doorgaans van Marilyn wordt opgehangen”, zegt Ana de Armas. “We kennen haar als icoon, als actrice, als ster... Maar we weten nauwelijks iets over de mens onder al die laagjes, onder de make-up, achter de filmpersonages. Marilyn werd nooit volledig begrepen. Daarom is er ook altijd zoveel speculatie geweest over haar leven en dood.”

“Marilyn Monroe heeft alles wat in onze maatschappij als wenselijk wordt beschouwd”, gaat Dominik verder. “Ze is beroemd, ze is mooi, ze heeft een fantastische job, ze heeft relaties met de grote helden van haar tijd... en toch maakt ze zichzelf van kant. Wat zegt dat over ons, en over ons idee van succes? Kijk, ik probeer in deze film niet de waarheid over Marilyns leven te vertellen. Mijn doel is niet om accuraat te zijn, dat zal me worst wezen. Ik probeer een emotionele waarheid te vertellen en op zoek te gaan naar de betekenis van Marilyn Monroe. Hoe komt het dat de vrouw die algemeen gezien wordt als de Amerikaanse godin van de liefde, op een bepaald moment niet meer wil leven? Eigenlijk gaat deze film niet over haar, maar over ons. Want wij hebben haar mee gecreëerd.”

Actrice Ana de Armas: ‘Wat ik van Marilyn heb geleerd, is dat als je geen grenzen hebt en je maar blijft geven, je op de duur niets meer overhoudt.’ Beeld Netflix
Actrice Ana de Armas: ‘Wat ik van Marilyn heb geleerd, is dat als je geen grenzen hebt en je maar blijft geven, je op de duur niets meer overhoudt.’Beeld Netflix

Bovendien meent Dominik dat Monroes persoonlijke demonen voor iedereen herkenbaar zijn: “De film begint bij haar jeugdtrauma en toont daarna de wereld doorheen de lens van dat trauma. Dat is eigenlijk wat wij allemaal meemaken. Iedereen heeft kwetsuren die zijn blik op de werkelijkheid kleuren. En bij een beroemdheid als Marilyn Monroe wordt dat allemaal heel erg uitvergroot. De film gebruikt dus een mythische figuur om een heel universele menselijke levenservaring te beschrijven.”

More is more

Zoals te verwachten is wanneer je aan een Amerikaanse mythe raakt, deed Blonde al voor zijn wereldpremière heel wat stof opwaaien. Dat de film erg expliciet zou zijn - zoals bleek toen de Amerikaanse keuringscommissie voor Blonde het allerstrengste (en uiterst zeldzame) NC-17-label bovenhaalde - zette bijvoorbeeld kwaad bloed. Ook na de eerste vertoning in Venetië waren velen gechoqueerd door enkele weinig verhullende scènes van seksueel geweld tegen Monroe.

Maar daar trekt Dominik zich niets van aan, hij is niet van plan zich te excuseren voor de manier waarop hij films maakt: “Ik ben gewoon niet zo’n less is more-mens. Eerder een more is more-mens. (lacht) Het was mijn bedoeling om het publiek te traumatiseren met deze film. Ik wilde de kijker dezelfde ervaring laten ondergaan als Marilyn.”

Al vroeg in de film wordt Monroe, op dat moment nog aan het begin van haar acteercarrière, door een machtige studiobons over zijn bureau gelegd en verkracht. Niet veel later krijgt ze haar eerste belangrijke rol. Zo ging het er destijds echt aan toe in de filmwereld, en de MeToo-beweging toonde enkele jaren geleden aan dat er in al die tijd weinig veranderd was. “Het is precies daarom dat Andrew deze film zo lang niet gemaakt kreeg”, zegt Ana de Armas. “Niemand wou geld geven aan een film die blootlegde wat er nog altijd gaande was in Hollywood. Maar toen dook de MeToo-beweging op en was er plots wel een kans. Plots was men verplicht om naar dit soort verhalen te luisteren. Plots werd het moeilijk om een film over een vrouw die dit moest ondergaan niét te steunen.”

Dominik vult aan: “MeToo was een magisch moment in de filmgeschiedenis, waar de grote bazen even het gevoel hadden dat ze vrouwelijke standpunten ernstig moesten nemen. Terwijl ze daarvoor alleen maar oog hadden voor hoe Blonde de mannen in een slecht daglicht stelde. Dat argument ging plots niet meer op. De deur stond op een kier en wij zijn daar doorgeglipt.”

Moeilijk af te schudden

Met een onderwerp als Marilyn Monroe lijkt Blonde misschien op maat van de Oscars gesneden, maar door de rauwe teneur van de film zal de Academy wellicht niet al te gul met nominaties strooien. Alleen Ana de Armas lijkt een zekerheid voor de awardslijstjes: de intensiteit waarmee ze Norma Jeane/Marilyn vertolkt, druipt van elk shot. Een mens zou zich bijna afvragen of De Armas niet écht ten onder ging aan deze emotioneel verwoestende rol. “Het was inderdaad heel zwaar”, geeft ze toe. “Ik wist dat ik gekwetst ging raken. Dat kon niet anders, deze film vroeg dat gewoon van me. Ik voelde me zwaar en droevig, de hele opnameperiode lang en zelfs daarna nog. Wat achterblijft, is niet zozeer het personage, maar de gevoelens die je doorgemaakt hebt. Die krijg je niet zomaar van je afgeschud.”

Veel tijd om de droefenis van Marilyn uit haar lijf te verjagen, kreeg De Armas ook niet. De schuld van James Bond. “We hadden onze laatste draaidag voor Blonde op een vrijdag, en de maandag daarna moest ik al in Londen op de set van No Time to Die staan.” In die film speelde ze Bonds speelse, montere sidekick Paloma; het contrast met haar personage in Blonde kon niet groter zijn. “Als ik had mogen kiezen, had ik graag wat meer tijd gehad om weer bij mijn positieven te komen en afscheid te nemen van dit personage en van deze unieke ervaring. Maar de keuze lag niet in mijn handen. Ik kon er mij alleen maar bij neerleggen.”

De actrice als speelbal van de industrie: het klinkt bijna als een echo uit Blonde. Bovendien mocht De Armas de afgelopen jaren ook zelf kennismaken met het soort verstikkende media-aandacht dat Marilyn Monroe mee de dieperik in duwde: niet alleen haar steile klim als actrice (met onder andere een fel gesmaakte rol in Knives Out), maar ook haar privéleven (De Armas had een relatie met acteur Ben Affleck) werd druk besproken in de pers. Blonde, en het mogelijke Oscar-staartje dat die film nog zal krijgen, doet haar ster alleen verder rijzen. Is De Armas op haar hoede voor de roem? “Dankzij deze film ben ik mezelf nog beter gaan beschermen tegen de druk en de verwachtingen van anderen. Ik hecht nu nog meer belang aan privacy. Want wat ik van Marilyn heb geleerd, is dat als je geen grenzen hebt en je maar blijft geven, je op de duur niets meer overhoudt.”

‘Blonde’ is vanaf 28/09 te zien op Netflix

Denk je aan zelfmoord en heb je behoefte aan een gesprek, dan kun je terecht bij de Zelfmoordlijn op het nummer 1813 of via www.zelfmoord1813.be.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234