Dinsdag 11/05/2021

RecensieBoeken

Mao begon als boekhandelaar, en andere weetjes in deze heerlijke geschiedenis van het boek

Mao Zedong. Beeld Getty Images
Mao Zedong.Beeld Getty Images

Wereldwijd vochten uitgevers om de rechten van Papyrus van Irene Vallejo. Deze geschiedenis van het boek is een feest om te lezen, met dank aan opmerkelijke verzamelaars en dictators die de kracht van het woord koesterden én vreesden.

Irene Vallejo, classicus en columnist bij de Spaanse krant El País, grijpt de lezer direct bij de lurven met mysterieuze groepen buitenlandse mannen te paard, galopperend over de wegen van het oude Griekenland. Angstvallig gadegeslagen door boeren vanaf de akkers, die slechte ervaringen hebben met rondreizende soldaten en slavenhandelaars. De ruiters zijn door de Egyptische heerser Ptolemaeus III de wereld ingestuurd om voor zijn bibliotheek in Alexandrië alle boeken te bemachtigen van alle schrijvers sinds het begin der tijden.

Hoofdprijs waren de originele manuscripten van Aeschylus, Sophocles en Euripides. Die boeken zouden nooit meer terugkeren naar het tot machteloze provinciestad vervallen Athene. En met de teloorgang van de bibliotheek van Alexandrië zijn deze titels letterlijk in rook opgaan.

Galopperende ruiters, gestolen werken en een verdwenen bibliotheek. Een daverend begin voor een schrijver die beweert dat ze ‘altijd een beetje bang’ is ‘om de drempel van een nieuw boek over te gaan’. Als onderzoekster identificeert ze zich met de ruiters, is ze jaloers op hun missie. ‘Misschien dat het de enige en meteen laatste keer was dat de droom om alle, echt alle, boeken ter wereld bijeen te brengen in een universele bibliotheek verwezenlijkt kon worden.’

Irene Vallejo, 'Papyrus', Meulenhoff, 536 p., 29,99 euro. Vertaling Adri Boon.  Beeld RV
Irene Vallejo, 'Papyrus', Meulenhoff, 536 p., 29,99 euro. Vertaling Adri Boon.Beeld RV

Doorspekt met kwistige zijsprongen naar het hier en nu, en haar eigen leven tussen boeken, laveert Vallejo behendig tussen de Feniciërs – die met hun systeem van slechts 22 tekens het schrift radicaal versimpelden, en zo de eerste bouwsteen leverden van ons gemeenschappelijke, uitgebreide geheugen – en ­iemand als Mao Zedong. Wist u dat die begon als boekhandelaar? Zijn zaak liep zo goed dat hij op het hoogtepunt maar liefst zes mensen in dienst had. Met de opbrengst van zijn vroegkapitalistische avontuur financierde hij zijn carrière als revolutionair. Een opmerkelijke start voor iemand die later een spoor zou trekken van boekverbrandingen, vernedering van intellectuelen en moord op de intelligentsia.

Vallejo vertelt ook over Nico Drost, de Nederlandse vertaler van Duitse literatuur die als gevangene in concentratiekamp Dachau een clandestiene leesclub begon. Of over hoe Poesjkin de door Stalin naar een strafkamp verbannen dissidenten schoonheid, vrijheid en beschaving bood te midden van de barbarij.

Het boek wordt uiteraard ook gevreesd. Zo liet de Romeinse keizer Caligula alle werken van Homerus uit de bibliotheken verwijderen. En lezers van de biografie van Caligula, geschreven door Suetonius, eindigden op last van keizer Commodus voor de leeuwen. De grote Ovidius sleet dan weer zijn laatste jaren als balling in een uithoek van Roemenië – keizer Augustus bleek niet gecharmeerd van zijn Ars amatoria, een handboek over de kunst van het minnen.

‘Het is absurd om te denken dat een boek nog opschudding zou kunnen veroorzaken’, dacht Salman Rushdie twee dagen voor verschijning van De duivelsverzen. Zijn woorden waren nog niet koud of de Iraanse ayatollahs zetten een prijs op zijn hoofd.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234