Zondag 09/05/2021

TheaterBovary

‘Maaike Neuville ís Madame Bovary’: KVS wekt beroemde roman van Gustave Flaubert tot leven

Maaike Neuville, actrice, en Carme Portaceli, regisseur, werken samen aan de voorstelling 'Bovary'. Beeld Moa Karlberg
Maaike Neuville, actrice, en Carme Portaceli, regisseur, werken samen aan de voorstelling 'Bovary'.Beeld Moa Karlberg

Twee jaar na ‘Mrs. Dalloway’ buigt de Catalaanse regisseur Carme Portaceli zich samen met Michael De Cock over ‘Madame Bovary’. Maaike Neuville kruipt in de huid én de knellende trouwjurk van Flauberts beroemde personage. ‘Ik wist meteen: zij ís Madame Bovary.’

Soms begint een interview met een simpele vraag. In dit geval: welke taal zullen we spreken? Regisseur Carme Portaceli, tevens directeur van het Teatro Nacional de Catalunya, bezigt bij voorkeur Spaans en Catalaans, terwijl actrice Maaike Neuville doorgaans Nederlands spreekt. “Tijdens de repetities spreken we meestal Engels, en soms een beetje Frans”, zeggen de twee.

We gaan verder in het Engels, en communicatie zal een belangrijk onderwerp worden in dit gesprek. Enerzijds omdat Portaceli, die in Barcelona woont maar al sinds januari in Brussel vertoeft, het aanhaalt in haar analyse van de Catalaanse verkiezingen. “Ik ben geen independentista, ik ben het tegenovergestelde”, vertelt ze, “omdat ik geloof in Europa, en in samenwerking. Ik snap niet dat je weer grenzen wilt optrekken. Een probleem als Covid kunnen we alleen maar oplossen door samen te werken.” Dat de socialisten van de PSOE goed scoorden bij de verkiezingen, is geen slechte zaak, vindt ze net daarom. “Zij willen een dialoog. En dat is het belangrijkste om een probleem te kunnen oplossen.”

Carme Portaceli, regisseur: 'Niet dat Maaike Neuville hetzelfde leven leidt, gelukkig maar. Maar ze begrijpt het personage en haar gedrag volledig.' Beeld Moa Karlberg
Carme Portaceli, regisseur: 'Niet dat Maaike Neuville hetzelfde leven leidt, gelukkig maar. Maar ze begrijpt het personage en haar gedrag volledig.'Beeld Moa Karlberg

Dat geldt dus niet alleen voor de relatie tussen Spanje en Catalonië, maar ook voor die tussen Charles en Emma Bovary, het beroemde personage van Gustave Flaubert dat het ongeluk in haar huwelijk probeert te verdrijven met al even ongelukkige affaires. “Er is tussen hen helemaal geen communicatie”, merkt Neuville op. Zij vertolkt Emma in Bovary, zoals de voorstelling heet, terwijl Koen De Sutter haar echtgenoot speelt. “Ze zegt dat ook bijna letterlijk: ‘Elk gesprek dat we hebben, gaat over banale dingen’. En als zij emotioneel wordt, negeert hij dat gewoon. Daar zit het grote probleem.”

KVS-directeur Michael De Cock, die net als bij Mrs. Dalloway de tekst voor het toneel bewerkte, bracht de twee samen. De première had eigenlijk afgelopen week moeten plaatsvinden, maar in plaats daarvan wordt het afgewerkte stuk ‘verfilmd’ door Jaco Van Dormael – het resultaat is in mei op Canvas te zien. “Ik had meteen een heel goede indruk van haar”, vertelt Portaceli over haar eerste ontmoeting met Neuville. “En ik zei tegen Michael: ‘Zij ís Madame Bovary. Niet dat ze hetzelfde leven leidt, gelukkig maar. Maar ze begrijpt het personage en haar gedrag volledig.”

Neuville herkent de diep-romantische gevoelens die Emma Bovary – tevergeefs – koestert, zegt ze. “ Ik had, net als Madame Bovary, vroeger ook hele romantische ideeën over de liefde, maar dat is nu al wat minder. (lacht) Een heel romantisch deel van mezelf zegt: ergens op deze wereld loopt mijn Ene Liefde rond, die me alles zal geven en mij helemaal zal begrijpen. Dat idee heb ik al van toen ik een kind was. Maar ik ben heel gelukkig in mijn relatie nu, we ruziën wel, maar praten ook. Dat vind ik veel waardevoller dan het romantische ideaal waarvan Madame Bovary droomt.”

Obsceen boek

Portaceli: “Een van de vragen die we ons stelden, is: waarom verlaat ze haar man niet, als ze niet gelukkig is? De roman dateert van de 19de eeuw, maar ook vandaag zijn er nog veel vrouwen die toch blijven als ze ongelukkig zijn. Vrouwen zitten met een grote erfenis van verantwoordelijkheden, waar ze niet vanaf geraken. Voortdurend wordt hen in het oor gefluisterd: ‘Je moet vriendelijk zijn, je mag niet boos worden, je mag niet schreeuwen, denk aan je familie’.”

Neuville: “We leven vandaag niet meer in dezelfde samenleving als Emma Bovary. Maar de stemmen die je vertellen hoe je als vrouw moet zijn – ‘wees goed, wees mooi, wees perfect’ –, die zijn er wel nog. Emma zit vast: ze wil wel vertrekken, maar ze is bang. Ze vraagt zich af: ‘Waarom ben ik bang om hem te verlaten?’ Die vraag, daarin schuilt de essentie voor mij. Wat is het dat haar gevangen houdt, zelfs al is er niets dat haar tegenhoudt om te gaan?”

Maaike Neuville, actrice: 'Door 'Madame Bovary' te omschrijven als een feministische roman, herleid je het boek tot één concept.' Beeld Moa Karlberg
Maaike Neuville, actrice: 'Door 'Madame Bovary' te omschrijven als een feministische roman, herleid je het boek tot één concept.'Beeld Moa Karlberg

Mogen we Bovary – niet alleen de roman, maar ook het toneelstuk – dan als een feministisch stuk omschrijven? “Ik ben een feministe, natuurlijk”, zegt Portaceli. “Net zoals iedereen die een beetje slim is. Maar door Madame Bovary te omschrijven als een feministische roman, herleid je het boek tot één concept.”

Welke adjectieven je ook gebruikt, feit is dat Flauberts roman in 1857 als ‘obsceen’ werd ervaren, waardoor de auteur zich zelfs voor de rechtbank moest verantwoorden (en uiteindelijk vrijgesproken werd). “Ik denk niet dat mensen vandaag nog ‘gechoqueerd’ zullen zijn”, zegt Neuville. “De tijden zijn veranderd, en in theater en film hebben we al héél veel gezien. Maar ik denk wel dat de voorstelling een emotionele trip kan zijn, dat ze als een spiegel kan dienen. Zo sta ik zelf in dit stuk: ik heb alle emoties van Emma verkend, ook haar lelijke gevoelens. Want die emoties zitten in ons allemaal. Flaubert zei: ‘Emma Bovary, c’est moi.’ Maar vaak willen we die gevoelens – onze woede en onze angst – ook niet onder ogen zien. Bij het begin van de repetities heb ik gezegd: oké, ik ga all the way. En als het goed zit, kan dat louterend werken voor een publiek, denk ik.”

Portaceli: “Als je haar ziet, zie je een mens voor wie je empathie kunt voelen.”

Neuville: “En iemand die niet lijdzaam is. Ze is niet gelukkig, maar je moet het haar nageven dat ze wel vecht om gelukkig te mogen zijn. Ik vind dat mooi. Zo wil ik haar ook tonen. Ongelukkig, maar strijdvaardig.”

De voorstelling is tot nader order opgeschort, maar in mei wordt de verfilming van Bovary door Jaco Van Dormael op Canvas uitgezonden, info via kvs.be

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234