Zaterdag 19/10/2019

Interview

Luc Haekens: "Voor de kijkcijfers worden de grenzen almaar verlegd"

Beeld TIM COPPENS

Benieuwd hoe het er écht aan toe gaat achter de schermen van de tv-wereld? De ideale wereld-reporter Luc Haekens (50) schreef er een roman over, vol figuren die veel weg hebben van bekende tv-makers. "Nu maar hopen dat ik geen collega’s kwaad maak."

Luc Haekens heeft voor de gelegenheid een uitgebreide lunch voorzien, in zijn tuin in Scherpenheuvel. Een gebaar dat we normaal zwaar zouden appreciëren, maar nu vooral voor argwaan zorgt. 

We hebben namelijk net zijn boek, De ideale Walter, gelezen. Inclusief de scène waarin het titelpersonage, de gehaaide tv-maker Walter Molenaer, beschrijft hoe hij tijdens een kranteninterview de journaliste in kwestie totaal manipuleert. Met – jawel – een copieus etentje, complimentjes, totaal verzonnen anekdotes en gefakete ontroering om zichzelf beter uit het interview te laten komen. Iets wat hem nog lukt ook.

We zijn dus op onze hoede. Temeer omdat Haekens bekendstaat om zijn pokerface waarmee hij iedereen moeiteloos belazert en bedot. Als reporter van De ideale wereld slaagde hij erin mensen te doen geloven dat de Chinese president een zwarte man met afrokapsel is, dat er een luchtbrug is gepland van Knokke naar Londen en dat reuzenpanda’s in minibestelwagens worden vervoerd.

“Ik ben verbrand: mensen geloven mij niet meer. Toch ben ik off camera uitermate betrouwbaar”, verzekert Haekens. We lunchen met uitzicht op zijn persoonlijke wijngaard, die hij “voor een prikje kocht”. Een uit de hand gelopen hobby. Hij wordt zenuwachtig als hij te weinig om handen heeft.

“Ik kan niet in een zetel zitten en geen kloten doen. Ik wil altijd iets creëren. Zo is ook mijn romandebuut ontstaan.”

Dat debuut intrigeert alleen al door de insteek: een blik achter de schermen van de televisiewereld. De ideale Walter toont het wel en wee van een populair Vlaams productiehuis, dat vooral voor zender TWEE werkt sinds de baas die commerciële omroep kocht, en voor het eerst lijdt onder zware concurrentie.  Het boek volgt ook personage Moon, wiens ouders ooit in een datingprogramma in de echt werden verbonden, met alle gevolgen van dien. Klinkt herkenbaar?

Hoofdpersonage Walter heeft naast de zender TWEE ook een eigen bar. Hij houdt van fietsen, haat verliezen en is vrij machiavellistisch tot meedogenloos. Wat vond uw baas, Wouter Vandenhaute, van het boek?

Luc Haekens: “Hij heeft het gekregen maar nog niet gelezen. Of hij durft er niks over te zeggen. (lacht) Ik moet je teleurstellen: Walter is niet Wouter Vandenhaute.

“Ja, er zitten eigenschappen van Wouter in het personage, net als eigenschappen van mezelf en anderen. Er zijn nog tv-makers met een restaurant of bar, hè. Sommigen denken dat Walter stiekem Gert Verhulst is, of Christian Van Thillo.

“Voor alle duidelijkheid: het gaat niet over bestaande mensen. De ideale Walter is geen een-op-eensleutelroman. Het is niet de bedoeling dat je gaat zoeken: ‘wie is wie?’”

Dat wordt lastig als een personage als Mark Uytterhoeven vanuit zijn buitenverblijf werkt, een bekritiseerde tv-show als Gert Late Night op een schip wordt opgenomen en enkele discipelen van Walter net als Tom Lenaerts en Bart De Pauw een eigen productiehuis opstarten.

“Het is fictie, maar wel fictie waar een dosis realiteit is ingeslopen. Sommigen zullen ongetwijfeld karaktertrekken van zichzelf, bestaande situaties en anekdotes herkennen.”

Welke Woestijnvis-collega stond er op een bedrijfsfeest te playbacken met een dildo?

“Niemand. Compleet verzonnen. In tegenstelling tot de passage waarin een collega na zo’n feestje wakker is geworden met het woord ZOT op zijn voorhoofd gestift. (snel) Ik noem geen namen.

“Die bedrijfsfeesten zijn soms heftig. Dan heb ik het over de volledige tv-industrie, niet specifiek over Woestijnvis. Een collega die van de VRT overkwam, was na het eerste feest bij ons teleurgesteld: ‘Zo braaf, ik had een halve orgie verwacht. Bij de VRT is het wel wat anders’. (lacht) Nu, in de financiële of baggersector wellicht ook.”

Hoe waarachtig is het fragment waarin Walter zijn trouwe medewerkers chanteert met dossiers met hun diepste geheimen, van overspel en bordeelbezoeken tot gepikte tv-formats, om te voorkomen dat ze het zinkend schip bij TWEE verlaten om een eigen productiehuis te beginnen?

“Wouter heeft van iedereen zo’n dossier in zijn safe. (lacht luid) Nee: verzonnen. Ik heb wél al gehoord dat tv-formats zijn gestolen. Mensen die een idee bij een tv-maker hadden gepitcht dat niet goed genoeg werd bevonden, maar een jaar nadien plots op tv te zien was.”

Wie uw boek leest, zou voor minder denken dat de tv-wereld vol loopt met opportunistische, seksistische, ronduit kinderachtige en cynische ego’s.

“Dat is de satire. Iedereen leest het anders. In de eerste plaats wilde ik gewoon een grappige pageturner schrijven. Maar daarnaast is het boek ook wel als spiegel bedoeld die tv-makers zich kunnen voorhouden. Zoals de huidige trend dat er geen programma meer kan worden gemaakt zonder dat er een BV in wordt opgevoerd.”

Luc Haekens: "Dit boek is geen aanklacht tegen tv-makers die de grens opzoeken. Wie ben ik om dat te doen?" Beeld TIM COPPENS

In het boek gaan mensen letterlijk over lijken voor de kijkcijfers. 

“Een uitvergroting om duidelijk te maken dat – hoe hard ze ook zeggen van niet – alle tv-makers met kijkcijfers bezig zijn. Stop toch met dat te ontkennen. Ik word daar gek van. Toen er weinig mensen naar Plan B keken, waar ik met hart en ziel aan had meegewerkt, vond ik dat oprecht heel erg.

“Ik toon ook hoe programma’s tot stand komen: je sluit je met wat mensen dagenlang op om te brainstormen, gooit de meest onnozele bullshit in de groep en soms komt daar dan een pareltje uit. Soms ook niet. In het boek is dat dan een realityprogramma met vluchtelingen dat elke mogelijke ethische grens overschrijdt. Maar dat is dan de parodie.”

Maar wel een parodie waar waarheid in schuilt?

“Absoluut. Eigenlijk lach ik met een bestaande trend: voor de kijkcijfers verlegt de tv-wereld almaar zijn grenzen.”

Over welke programma’s hebt u het dan?

Temptation Island zou ik persoonlijk echt niet willen maken. Daar heb ik toch wat morele bezwaren tegen. En dat naakte datingprogramma, Adam zkt. Eva, gaat er helemaal over. Ik herinner me nog goed hoe geschokt iedereen reageerde toen deelnemers seks hadden in het Big Brother-huis. En toen lieten ze alleen nog de infraroodbeelden zien. 

“Laatst was er het nieuwtje dat Russische tv-makers een levensechte versie van de Hunger Games (roman en films over een tv-spel op leven en dood, red.) gingen maken. Gelukkig was dat een kwakkel, maar veel mensen waren daar mee weg. Net omdat alles almaar opschuift.”

Het boek beschrijft hoe twee mensen voor een tv-format trouwen, met een liefdeloos huwelijk en veel miserie tot gevolg. Een steek richting Blind getrouwd?

“Nee. Ik kijk zelf graag naar Blind getrouwd. Dat is voor mij entertainment, een leuk experiment.

“Ik wil hier zeker niet de moraalridder uithangen. Het belerende vingertje is niet mijn stijl. Dit boek is geen aanklacht tegen tv-makers die de grens opzoeken. Wie ben ik om dat te doen? Ik ben de eerste die zich daar ook aan bezondigt. Wel wil ik met dit boek zeggen dat het geen kwaad kan om daar af en toe bij stil te staan.”

U hebt ook al de kritiek gekregen dat u mensen te kijk zet in De ideale wereld. Of mensen bijna aan het huilen brengt, zoals die keer dat u jonge Pukkelpop-gangers met een list van hun toegangsbandje beroofde.

“Die festivalbezoekers mochten nadien wel allemaal op het podium van Pukkelpop. Ik vond dat er niet over, mijn drie kinderen wel. (lacht) Volgens hen ben ik er in De ideale wereld al een paar keer zwaar over gegaan. Vorige week nog, in mijn repo in Rusland, toen ik bij mensen thuis een harde scheet liet. Of toen ik de inwoners van Tienen op de mouw speldde dat die zwarte acteur Donald Trump én de Chinese president was.”

Geeft u uw kinderen achteraf gezien gelijk?

“Sommigen zeggen: die mensen worden daar tot het eind van hun dagen mee uitgelachen. Zelf haat ik het zinnetje dat je ‘mensen tegen zichzelf moet beschermen’. Het gaat hier over volwassenen. Maar het klopt wel dat je als maker niet altijd kunt inschatten wat voor impact een programma heeft op de mensen die je op tv brengt.

“Bij die Trump-sketch kwam het weddenschapbeest in mij boven. Als mensen zeggen dat iets nooit zal lukken, wil ik het tegendeel bewijzen. Haantjesgedrag. Ik zeg het: dit boek gaat ook over mij.”

Waar trekt u zelf de grens?

“Bij minderjarigen. Te makkelijk, te kwetsbaar. En mensen bij wie je op het gezicht ziet dat ze weerloos zijn. Ik vind er niks aan om een zielig figuur beet te nemen. Het draait ook om respect. De mensen die ik erin luis, vind ik zelf niet dom. Hoogstens naïef. Een op de twee mensen die we op straat overrompelen met die sketches, trapt in de mop. Ik voel me er ook niet schuldig over. De meesten vinden het hilarisch.

“Manipuleren zal ik nooit doen. Ik heb echt iets tegen reporters die dingen in scène zetten. Dat gebeurt vaak. Te vaak. Ik heb ook al gedacht: het zou echt tof zijn voor de reportage als die nu dat zou zeggen of doen. Maar dat kun je gewoon niet maken.”

U hebt het nochtans ooit wél gedaan in De ideale wereld.

(verrast) “Nee. Echt?”

Toen u inwoners van Tielt-Winge vroeg om voor de camera te liegen dat ze wielrenner Chris Froome goed hadden leren kennen tijdens diens training in de streek. Sommigen deden echt alsof Froome hun beste maat was.

(lacht luid) “Klopt, dat was ik al vergeten. Daarmee wilde ik dus die manipulatietechniek te kijk zetten. De meeste voldoening haal ik uit dergelijke repo’s: geestig, met toch dat stukje maatschappijkritiek. Zoals de sketch waarin mensen zich, zonder het zelf te beseffen, uitten als ongelooflijke seksisten. Of het stukje over het wetsvoorstel van Theo Francken om mensen op basis van een vermoeden het land uit te zetten. Veel mensen in de repo waren meteen on board. Tot we ze even later, vermomd als agent, een boete voorschotelden na vermoedens dat ze door een licht waren gereden. ‘Eerst bewijzen hè!’

“Met humor kun je mensen ook een spiegel voorhouden. Als je die scène nadien bekijkt, kun je niet anders dan denken: ha, ben ik zo?”

We noteren: Luc Haekens is een stiekeme idealist.

“Ik ga niet op de barricaden staan. Daar ben ik te lui voor. Maar als Francken oproept om niet te veel reddingsboten voor vluchtelingen in te zetten wegens het ‘aanzuigeffect’, wil ik daar op mijn manier toch op reageren. Wat mededogen oproepen.”

U bent ooit begonnen met reportages voor Panorama over Jo Lernout en het proces-Dutroux. Vanwaar de overstap naar humor?

“Aan het RITS (waar hij lesgeeft in reportagetechnieken, KVDP) zag ik een briefje dat Wouter Vandenhaute nog mensen zocht voor een nieuw productiehuis. Bij Woestijnvis maakte ik eerst Man bijt hond. Dat ging al meer de humoristische kant op. En dan was er plots een kronkel in het hoofd van de bazen dat ik ook wel op beeld zou pakken.

Luc Haekens in 'De ideale wereld'. Beeld rv DIW

“Mijn testopname voor De ideale wereld was meteen prijs. Het scheelde niks of ik had een pak slaag gekregen. Een stukje over de Gay Olympics. Een man was kwaad dat ik hem ‘voor homo uitmaakte’. Alsof dat een belediging is. Ik dacht: shit, moet ik dit heel mijn leven blijven doen? Veel mensen hebben toen geld ingezet dat ik ooit zwaar op mijn bakkes ging krijgen. Tot zover gaat het goed. Blijkbaar zien mensen niet echt het kwade in mij.” (lacht)

‘Ik wil niet eeuwig de man zijn die er anderen in luist’, zei u een paar jaar geleden in een interview.

“Ik wilde even van die stempel af: kan ik nu niks serieus meer doen? Mensen beginnen nu meteen te lachen als ze mijn kop zien. Ze zitten echt te wachten waar de mop blijft. Ik heb dat even spijtig gevonden. Intussen heb ik me erbij neergelegd. Soms heb ik heimwee naar het ‘ernstige’ reportagewerk. Maar ik kan dat nog altijd doen. Ik moet gewoon uit beeld blijven.”

In het boek vertrekken veel getrouwen bij het productiehuis van Walter als het plots minder gaat bij TWEE. Net als bij Woestijnvis. U bent gebleven, ook al had u het net zo goed lastig met de reclameonderbrekingen op VIER, het afvoeren van Man bijt hond en tegenvallende kijkcijfers.

“Er werken bij Woestijnvis veel mensen die ik graag heb. Vrienden, zo mag ik ze wel noemen. Met hen op reportage gaan, blijft geweldig plezant.”

In het boek blijft er van die vriendschap nog weinig over als mensen vertrekken: uit het oog, uit het hart?

“Daar overtreft de realiteit de fictie. Ik ben vorige week nog met drie ex-Woestijnvissers gaan eten: heel fijn. Ze boden me zelfs een job aan. (lacht) Maar ik zit goed waar ik zit. Wouter (Vandenhaute) heeft me kansen gegeven en een paar keer ook echt geholpen. Dat vergeet je niet.”

Doelt u op de strandvakantie die hij u en uw vrouw cadeau gaf toen u er werkgewijs even onderdoor zat?

“Bijvoorbeeld. Dat zorgt toch voor een vorm van loyauteit.”

Maar hij had wel eerst geweigerd om u van een programma te halen toen u aangaf dat de combinatie van twee formats te veel dreigde te worden.

“Het is wat dubbel, ja. Ik werkte een tijd aan een programma-idee waarvoor ik veel ondernemers sprak. Die zeggen allemaal dat je als baas soms keihard moet zijn, met het bedrijf in het achterhoofd. Dat sommige dingen nu eenmaal niet onderhandelbaar zijn.

“Na de opstart van VIER had ik het wel even moeilijk. Er zijn daar fouten gebeurd. Maar ik kan er ondertussen mee leven.”

Welke fouten?

“Ik had het vooral moeilijk met de mensen die vertrokken. Mensen bij wie ik dacht: zo stom, je had die eigenlijk kunnen houden. Ik ben nooit boos geweest op de vertrekkers, wel op de mensen die ze hebben laten gaan. Toen ik dat tegen Wouter zei, nodigde die me meteen uit voor een gesprek. Ik heb toen mijn hart kunnen luchten bij een lekkere vis en een goed glas wijn. Dat helpt dan wel.

“Om terug te komen op de vraag over cynische, ijdele tv-mensen. Er lopen er wel wat rond. Maar zeker niet de hoofdmoot. Het personage Moon twijfelt in mijn boek voortdurend aan zijn plan om die tv-makers een kloot af te draaien. Want hij vindt ze tegelijk sympathieke pees met wie je ook kunt lachen. Dat komt uit mijn hart. Dat is ook echt zo.”

Hebt u collega’s vooraf op de hoogte gebracht van uw boek, of zelfs toestemming gevraagd om dingen te gebruiken?

“Nee. Een personage in De parelvissers (fictiereeks die ook over de tv-wereld ging, red.) was ook op mij gebaseerd: die figuur die plat Kempisch praatte. Ik kon daar mee lachen. Ik vermoed van mijn collega’s straks hetzelfde. Enfin, het is te zeggen, ik hoop alvast dat er niemand kwaad zal zijn. Dat zou ik heel erg vinden. Ik heb geen dik vel. De tv-wereld is wat dat betreft een heel zachte sector.”

In het boek staat ook een duidelijke verwijzing naar ‘de zaak-Bart De Pauw’: ‘Waarom moeten vrouwen het altijd zo ingewikkeld maken?’, zegt Walter. ‘Waarom kunnen ze niet gewoon ‘Kom hier, ik wil je neuken’ sturen?’

“Die kon ik niet laten liggen. Voorts wil ik daar niets mee zeggen, of over kwijt. Ik schrok van het nieuws omdat die Bart niet de Bart was die ik vroeger als collega kende. Maar het zijn aantijgingen waar je niet licht over kunt gaan.”

Gaat u straks nog verder met De ideale wereld als Otto-Jan Ham stopt?

“Jazeker. Het programma wordt nog altijd gesmaakt. Zeker online. Zonder blasé te doen: op dat vlak is De ideale wereld een van de meest visionaire programma’s van het moment. Ik werk aan een nieuw programma en hou daar nu al rekening mee: het moet zowel in zijn geheel op tv werken, als in brokjes online. Toch als ik mijn studenten aan het RITS  mag geloven: die kijken allemaal online, hebben vaak geen tv-toestel.

“Ik heb onlangs tegen mijn bazen gezegd: ik wil nog vijf jaar keihard voor televisie blijven werken en dan stop ik. Dan ga ik fulltime schrijven, en tussendoor wat snoeien in mijn wijngaard. Veel hangt af van hoe deze roman wordt onthaald. Als iedereen zegt: wat een kutboek, dan moet ik mijn toekomstplan misschien toch nog bijstellen.” (lacht)

Wat heeft schrijven voor op tv maken?

“Het is allebei plezant. Nu kan ik het nog heel goed combineren. Over vijf jaar gaat dat moeizamer gaan, denk ik. Met het ouder worden...”

U voelt het aftakelingsproces inzetten?
“Dat nu ook weer niet. Maar ik merk toch dat ik dingen vaker vergeet. Dan krijg ik een mail van een leerling aan het RITS: ‘euh, kan het zijn dat u mijn vraag of taak over het hoofd hebt gezien?’ (lacht) Ik mail mezelf nu reminders. ‘Luc, denk aan dit, denk aan dat’. Dat helpt.”

'De ideale Walter' van Luc Haekens komt op 24/4 uit bij uitgeverij Angèle. Beeld rv

Mijn oma doet dat ook. Met Post-its op de koelkast.

“Het zal gaan, zeker! Zo oud ben ik ook weer niet. Van mijn erf!”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234