Woensdag 18/09/2019

Focus

Loonkloof: wel in Hollywood maar niet bij ons

Beeld © afp

Gelijk loon voor gelijk werk. In Hollywood kunnen ze daar voorlopig alleen van dromen. Vanop het Oscarpodium zette Patricia Arquette de ongelijke verloning van mannen en vrouwen in de filmindustrie uitdrukkelijk op de agenda. Haar oproep vindt in Vlaanderen weinig gehoor. "Van een loonkloof is hier geen sprake."

Het was geen verrassing dat Patricia Arquette zondagnacht in het Dolby Theatre het podium op mocht. Haar aandeel in de film Boyhood, waarin ze de rol van de alleenstaande moeder Olivia voor haar rekening neemt, bombardeerde de actrice tot topfavoriete in de categorie beste vrouwelijke bijrol. Toen ze het beeldje in ontvangst mocht nemen, leek dat niet meteen een baanbrekend televisiemoment op te leveren.

Arquette begon haar speech zoals Oscarwinnaars dat wel vaker doen. Met trillende handen, bevende stem en bedankjes voor zowat iedereen die van ver of dicht bij de winnende film betrokken was. De volledige cast passeerde de revue, haar familie en natuurlijk ook haar vriend Eric White, de schilder en kunstenaar die Arquette in haar speech omschreef als "mijn favoriete schilder in de hele wereld". Maar net toen iedereen zich opmaakte voor het obligate beleefdheidsapplausje, deed Arquette een opmerkelijke oproep: "Voor alle vrouwen die een kind baarden. Voor alle belastingbetalers en inwoners van dit land. We hebben gevochten voor gelijke rechten voor alle anderen. Het is tijd om voor eens en voor altijd gelijk loon te eisen. Gelijke rechten voor vrouwen in de Verenigde Staten van Amerika!"

Een pleidooi dat op enthousiast applaus kon rekenen. Meryl Streep en Jennifer Lopez veerden op om Arquette luidkeels hun steun te betuigen. Ook buiten het Dolby Theatre miste de speech zijn effect niet. Het bewuste fragment verspreidde zich razendsnel over het internet en werd meteen het hoofdpunt in zowat alle Oscarberichtgeving. Daarmee deed Arquette precies wat ze voor ogen had: de wage gap helemaal bovenaan de agenda plaatsen.

Gelijk loon voor mannen en vrouwen is in Hollywood al langer een gevoelig onderwerp dat geregeld voor hoog oplaaiende discussies zorgt. Eind vorig jaar bijvoorbeeld, toen een groep hackers een aantal mails van de servers bij Sony plukte. Daaruit bleek onder andere dat Amy Adams en Jennifer Lawrence, de twee vrouwelijke hoofdrolspeelsters uit de film American Hustle, een pak minder verdienden dan hun mannelijke collega's. Lawrence en Adams moesten het stellen met zeven 'punten', een getal dat verwijst naar hun aandeel in de winst van de film. Jeremy Renner, Christian Bale, Bradley Cooper en regisseur David O. Russell waren elk goed voor negen van die punten.

En het kon nog erger zijn geweest. Uit de gelekte mails bleek immers dat het aandeel van Lawrence aanvankelijk op slechts vijf was gewaardeerd. Dat terwijl het net Lawrence was die de film van de nodige star quality voorzag. Voor ze op de set van American Hustle verscheen, was ze in 2013 te zien in The Hunger Games: Catching Fire, een film die goed was voor een van de beste openingsweekends in de filmgeschiedenis. Eerder dat jaar won Lawrence een Oscar als beste actrice voor haar rol in Silver Linings Playbook. Ook Amy Adams kon adelbrieven voorleggen. Met vier Oscarnominaties deed ze beter dan Jeremy Renner en Bradley Cooper samen. Maar ondanks die indrukwekkende cv's moesten beide dames het aan het einde van de rit met een veel bescheidener loon stellen.

Niet alleen op maar ook achter het scherm gaapt in Hollywood een diepe loonkloof tussen man en vrouw. Uit dezelfde gelekte info blijkt dat de twee codirecteurs van Columbia Pictures zich in een totaal andere weddeschaal bevinden. Michael De Luca, de mannelijke topman, kreeg jaarlijks 2,4 miljoen dollar (2,12 miljoen euro) op zijn bankrekening gestort. Hannah Minghella, zijn vrouwelijke collega, kreeg voor dezelfde job 'slechts' 1,5 miljoen dollar (1,32 miljoen euro).

De hele affaire deed behoorlijk wat stof opwaaien en zette een hele reeks actrices er toe aan hun contract grondig uit te pluizen. Met vaak verrassende uitkomst. De Zuid-Afrikaanse filmster Charlize Theron kwam zo bijvoorbeeld tot de ontdekking dat ze voor haar nieuwe film The Huntsman een stuk minder betaald kreeg dan haar mannelijke tegenspeler Chris Hemsworth. Ze ging met de producenten rond de tafel zitten en slaagde erin haar loon op te trekken tot 10 miljoen dollar (8,82 miljoen euro). Net zoveel als Hemsworth.

De verklaring voor die loonkloof ligt volgens Melissa Silverstein bij de films die in Hollywood worden gedraaid. Silverstein is de drijvende kracht achter de website womenandhollywood.com en buigt zich al jaren over de genderproblematiek in de filmbusiness. "De hoofdrol in de films met een groot budget, die het goed doen aan de kassa, is nog steeds heel vaak een exclusief mannelijke aangelegenheid", schrijft ze in een opiniestuk voor The Guardian.

In superheldenfilms of prenten als Pirates of the Caribbean moeten actrices meestal tevreden zijn met een rol aan de zijlijn. Ze worden gedegradeerd tot het vriendinnetje van de held of, in het beste geval, tot zijn sidekick. Silverstein wijst er bovendien op dat die grote en voornamelijk mannelijke spektakelfilms aan belang winnen in Hollywood. "De Amerikaanse filmbusiness gaat zijn inkomsten steeds nadrukkelijker in het buitenland zoeken. En daar willen ze vooral mannen zien die dingen laten ontploffen."

Beeld RV

Hoogbejaard

Ook de tijd speelt in het nadeel van de vrouwelijke sterren. Terwijl hun mannelijke collega's - ook al zijn ze hoogbejaard - hoofdrollen blijven wegkapen hebben actrices op leeftijd het veel moeilijker om op het scherm te verschijnen. Uit een onderzoek waar het Amerikaanse Journal of Management Inquiry vorige maand mee uitpakte, blijkt dat vrouwelijke filmsterren het meest verdienen op hun 34ste. Daarna duiken die inkomsten naar beneden.

Mannelijke sterren moeten langer wachten op hun hoogtepunt - het komt pas op hun 51ste - maar slagen erin hun verdiensten veel langer op peil te houden. Harrison Ford mag op zijn 72ste nog eens opdraven in Indiana Jones. Morgan Freeman staat op zijn 77ste op de set van Ben-Hur en ook Sylvester Stallone, toch ook al 68, heeft de aanbiedingen voor het oprapen. Een zoektocht naar vrouwelijke actrices in diezelfde leeftijdsklasse levert enkel de onvermijdelijke Meryl Streep op.

En dan is er nog de macht der gewoonte. "Het loon van een acteur of actrice wordt in Hollywood meestal bepaald op basis van wat hij of zij voor de vorige film kreeg", vertelt Nina Jacobson, een filmproducente die onder meer de TheHunger Games-films op haar palmares heeft staan, in een interview met de Amerikaanse openbare radiozender SCPR. "Op die manier houd je de historische loonkloof in stand." Een vicieuze cirkel die moeilijk te doorbreken is. "Zeker omdat producenten hun vrouwelijke sterren niet spontaan opslag zullen geven. Net als in eender welke sector moet ook in de film op de kleintjes worden gelet."

Wanneer het in Hollywood regent, durft het bij ons weleens te druppelen. Maar de kans dat de loonkloof hier op de filmagenda terechtkomt, is zo goed als onbestaande. "Van een loonkloof is bij ons geen sprake", zegt filmproducent Dirk Impens. "Ik heb het nog nooit meegemaakt dat iemand minder krijgt omdat ze een vrouw is. Voor The Broken Circle Breakdown hebben we Veerle Baetens en Johan Heldenbergh exact evenveel betaald."

Ook Peter Bouckaert, directeur bij Eyeworks, het productiehuis achter films als Het vonnis en Marina en de tv-reeksen Eigen Kweek, Cordon en Vermist, ziet in de Vlaamse audiovisuele sector geen verschil tussen man en vrouw. "De verloning is bij ons in de eerste plaats afhankelijk van de rol. Of het om een acteur of actrice gaat, speelt geen enkele rol."

"Hoeveel we iemand betalen, heeft te maken met de naambekendheid en de ervaring van de acteur of actrice in kwestie", zegt Impens. "Een actrice met een behoorlijk trackrecord zal meer verdienen dan een acteur die nog maar pas komt kijken en omgekeerd."

Kris Vinck, manager van grote namen als Jan Decleir, Koen De Bouw, Karlijn Sileghem en Barbara Sarafian bevestigt hun verhaal. "Het loon van een acteur is afhankelijk van de grootte van de rol, zijn of haar trackrecord en de territoria waar de film of serie te zien zal zijn. Ik heb nog nooit het gevoel gehad dat ook het geslacht daar een rol in speelt." Aan het bepalen van dat loon gaat meestal een stevig stukje onderhandelen vooraf. "Maar ook daar is er geen verschil tussen mannen en vrouwen. Ik moet bij allebei even stevig aan de kar trekken."

De actrices zelf dan. Hebben die het gevoel dat ze op gelijke voet worden behandeld? Gilda De Bal alvast wel. ""Ik heb het gevoel dat actrices bij ons niet minder verdienen dan acteurs. Ik kan zeggen dat ik niet minder verdien dan mijn man (Vic De Wachter, PD/DSO). Maar het is uiteraard taboe, iets waarover acteurs weinig praten. Alleen met goede vrienden heb je het daar wel eens over. Het is telkens weer een gevecht om de vergoeding te krijgen die ik wil, dat kan ik wel zeggen. Welke staat van verdienste je hebt, dat speelt totaal geen rol in onze wereld."

Ook Charlotte Vandermeersch, recentelijk te zien in de VTM-reeks Deadline 25/5 en de film Bowling Balls, heeft niet het gevoel dat vrouwen in haar sector moeten onderdoen voor mannelijke collega's. "Die discussie leeft bij ons totaal niet. Ik weet ook niet precies wat het loon van mijn collega's is, daar wordt niet zoveel over gesproken. Ik overleg wel eens met mijn mannelijke collega's en dan heb ik de indruk dat zij in gelijke termen denken als ik. Ik ben alvast tevreden met wat ik heb."

Geen vuiltje aan de lucht dus, al schetst een studie die de Vlaamse overheid vorig jaar liet uitvoeren naar de verloning van acteurs een iets genuanceerder beeld. Uit een enquête bij 400 acteurs blijkt immers dat er wel degelijk een verschil is tussen mannen en vrouwen. Zo ervaren actrices meer werkonzekerheid dan acteurs en hebben ze het, ook in Vlaanderen, moeilijker op latere leeftijd. Tot de leeftijd van 44 zijn er meer actrices dan acteurs, maar vanaf dan verlaten veel meer vrouwen de sector.

"Al heeft dat misschien eerder met randomstandigheden te maken dan met een gebrek aan interessante rollen", denkt Bouckaert. "Als actrice heb je nu eenmaal onregelmatige uren en die zijn niet altijd te combineren met een gezin. Daarin verschilt de audiovisuele sector niet van andere sectoren. En eens je er bent uitgestapt, is het heel moeilijk om opnieuw als actrice aan de slag te gaan."

De studie maakt wat verloning betreft geen onderscheid tussen mannen en vrouwen, maar haalt wel aan dat vrouwen minder worden gevraagd voor film en televisie dan mannen. Omdat film -en televisiewerk beter wordt betaald dan theateropdrachten, kan op die manier ook bij ons een loonkloof ontstaan. Bouckaert relativeert: "Het zou kunnen dat er iets minder rollen zijn voor vrouwen dan voor mannen. Maar zo'n studie is ook een momentopname. Reeksen als Clan of Vriendinnen jagen het aantal vrouwenrollen in één klap de hoogte in."

Jennifer Lawrence. Beeld GETTY

Onregelmatige uren

Dat mannen in de rolverdeling toch nog vaak zwaarder doorwegen, heeft volgens Bouckaert vooral een sociologische oorzaak. "In bepaalde sectoren hebben ze ook in het echte leven nog de overhand. Er zijn nu eenmaal meer mannelijke politieagenten dan vrouwelijke. Wanneer je een politiereeks maakt, is het dan ook logisch dat daarin meer rollen voor mannen zijn."

Net die link tussen maatschappij en wat je op het scherm ziet, stemt hem optimistisch. Het vervagen van de grenzen tussen mannelijk en vrouwelijk terrein is goed nieuws. Ook voor Hollywood. "Zelfs in actiefilms, van oudsher mannelijk terrein, zie je steeds meer vrouwelijke helden opduiken."

Bouckaert gelooft, zoals dat bij de betere Hollywoodfilm hoort, in een goede afloop. Al kan het nooit kwaad dat mensen als Patricia Arquette af en toe eens een knuppel in het hoenderhok gooien.

Beeld RV
Beeld RV
Beeld RV
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234