Zaterdag 14/12/2019

Boekrecensie

Literair-historisch onderzoek naar ‘Lolita’ roept vragen op: Nabokov heeft het niet allemaal verzonnen

Een scène uit ‘Lolita’, de verfilming van Stanley Kubrick. Beeld Corbis via Getty Images

In The Real Lolita doet Sarah Weinman onderzoek naar het ontstaan van de roman Lolita van Vladimir Nabokov. De schrijver leunt daarvoor sterk op de zaak van de 11-jarige Sally Horner uit 1948.

In 1955 werd de roman Lolita van Vladimir Nabokov, na vele afwijzingen elders, gepubliceerd door een enigszins dubieuze uitgever in Parijs. De roman vertelt het controversiële verhaal van de ontvoering en verkrachting van een 12-jarig meisje door een 37-jarige man. Humbert Humbert is die man, en hij is aan het woord. Bijna aan het eind van zijn relaas merkt hij tussen haakjes het volgende op: “Had ik met Dolly (een andere naam voor Lolita, red.) misschien gedaan wat Frank La Salle, een 50-jarige monteur, met de 11-jarige Sally Horner in 1948 had gedaan?”

Die opmerking wordt niet uitgewerkt, en Sarah Weinman merkt in The Real Lolita op dat vrijwel iedereen eroverheen leest. Ten onrechte, schrijft ze in haar studie – een mengvorm van schrijven over een echte misdaad en iets wat zich laat lezen als literair-historisch onderzoek naar het ontstaan van Lolita. Het is onmiskenbaar fascinerend gedaan, maar de aanpak van Weinman roept ook vragen op.

Minutieus gaat Weinman in op wat Sally Horner is overkomen. Die heeft namelijk werkelijk bestaan en haar levensloop is hartverscheurend.
 De 11-jarige Sally wordt op listige wijze door een man, Frank La Salle, ontvoerd. Ze zijn 21 maanden min of meer op de vlucht en trekken door Amerika. Soms blijven ze ergens iets langer wonen, waarbij La Salle zich voordoet als de vader van Sally. In werkelijkheid is ze het slachtoffer van misbruik en verkrachting. Uiteindelijk durft Sally een buurvrouw in vertrouwen te nemen en die zet haar aan haar familie te bellen.

Beeld rv

Sally wordt gered en Frank La Salle veroordeeld, maar enkele jaren later – ze is dan 15 – zal Sally bij een tragisch auto-ongeluk om het leven komen. Het is iets waar Weinman in haar boek voortdurend op zinspeelt: het zal niet goed aflopen met Sally. Hoe dat precies zit, laat de schrijver echter lang in het ongewisse, als een element dat moet bijdragen aan de spanning. Weinman brengt alles wat ze heeft gevonden nogal smeuïg voor het voetlicht, moet u weten.

Feit versus fictie

Vanaf het begin slaat de auteur een beschuldigende toon aan jegens Nabokov. De geschiedenis van Sally Horner en Frank La Salle en die van Lolita en Humbert Humbert vertoont opmerkelijke overeenkomsten: het leeftijdsverschil, het door Amerika trekken, het seksueel misbruik, zelfs de straf die Humbert Humbert uiteindelijk krijgt opgelegd is dezelfde als die van Frank La Salle.

Weinman vindt dat Nabokov wel erg zwaar leunt op de geschiedenis van Horner, zonder haar een eigen stem te geven. Voortdurend is die Humbert Humbert aan het woord. Ze koppelt bovendien zo vernuftig feit aan fictie dat we, als we niet scherp blijven, op den duur ook geen noemenswaardig onderscheid meer maken tussen Humbert Humbert en Nabokov.

De slotzin van The Real Lolita is al helemaal curieus. Daar beweert Weinman dat Sally nu voor altijd is vastgepind op de bladzijden van een klassieke roman, als een vlinder wiens vleugels zijn beschadigd voordat hij ook nog maar de kans heeft gezien ermee te vliegen. Dus nu heeft Nabokov het écht allemaal gedaan.

Onlangs verscheen de bundel Verzamelde gedichten van Nabokov in de vertaling van Huub Beurskens bij uitgeverij Koppernik. In zijn aantekening bij het gedicht Een dag als iedere andere merkt Beurskens op dat Nabokov toen midden in zijn werk aan Lolita zat. Op poëtische wijze laat Nabokov in dat gedicht zien hoe het werkt, schrijven: “Toen, opeens, bewoog een gestalte ergens diep, om snikkend uit die diepte op te staan.” Daar was Lolita.

Nabokov is in feite integerder met de tragische levensloop van Horner omgegaan dan Weinman. Die laatste maakt er een sensationeel verhaal van, waarin ze Nabokov beschuldigt van van alles en nog wat. Nabokov schreef er een prachtige roman over, waarin iedereen zich beestachtig gedraagt, behalve het prachtige meisje Lolita.

Nu uit bij Weidenfeld & Nicolson.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234