Donderdag 29/09/2022

FotografieDe blik van Blancquaert

Lieve Blancquaert over haar beeld van de week: ‘Het zijn altijd vrouwen die de rekening betalen voor spelletjes van machts­vertoon tussen mannen’

null Beeld Lieve Blancquaert
Beeld Lieve Blancquaert

Fotografe Lieve Blancquaert licht een beeld uit dat haar bijblijft, ontroert en/of intrigeert.

Lieve Blancquaert

Het was in 2003 dat ik samen met journaliste Annemie Struyf naar Afghanistan trok om daar in een huis van Moeders voor Vrede met vrouwen en meisjes te praten over hun leven onder de bezetting van de taliban. Er was toen hoop op beterschap, na die vele donkere jaren waarin hen alle rechten ontnomen werden.

Nu, twintig jaar later, lijkt alle moeite voor niets geweest. Kleine meisjes worden weer gedwongen te huwen met oudere mannen in ruil voor een bruidsschat. Extreme armoede en schulden draaien vaders de arm om, en ze kiezen dan maar de gemakkelijke weg in de verkoop van hun dochters. Het zijn altijd weer vrouwen die de rekening betalen voor de spelletjes van geld en machts­vertoon tussen mannen. We zijn de helft van de bevolking, de andere helft is uit een vrouw geboren, waarom is het soms zo moeilijk elkaar te vinden?

Ik weet nog goed dat deze vrouw, die Turpekai heette, niet eens kon zeggen hoe oud ze was. ‘Ik weet ook niet hoe oud ik was toen ik moest trouwen. Maar ik was heel jong. Drie van mijn kinderen stierven voor hun eerste levensjaar. Alleen mijn jongste zoon is in leven. Mijn man is arts en hij verdraagt niet dat iemand mijn gezicht ziet, laat staan fotografeert. Hij is heel strikt met mij en ik ben bang voor hem.’

--

null Beeld Paolo Woods
Beeld Paolo Woods

Voor hun boek Happy Pills trokken fotograaf Paolo Woods en schrijver Arnaud Robert de wereld rond om ons te tonen hoe big pharma zich heeft ingezet om wonder­middelen te bieden voor onze eeuwige problemen zoals het Indiase complex van ‘veel te smalle schouders’. Je zou dat niet zo meteen denken, maar India blijkt het land van de body­builders. Of dan toch vooral het land waar de farmaceutische industrie grof geld verdient met het bedienen van mannen die er alles voor over hebben om hun spieren tot extreme proporties te laten groeien, helaas met als neven­effect dat hun piemels krimpen en impotentie toeslaat. Voor een goed begrip, ik heb dat uit lectuur, niet uit persoonlijke ervaring. Ik vind het wel een even geinig als geniaal opzet, deze foto van Indiase ­‘body-builders’. Net als dit gebouw in Mumbai zijn deze stoere kerels in ­minislip ‘onder ­constructie’, en in wankel evenwicht.

--

null Beeld MATTY SMITH
Beeld MATTY SMITH

De Australiër Matty Smith is zeker een van de strafste onderwater­fotografen op deze waterige planeet. Veel van zijn foto’s zijn op een bepaalde manier lieftallig en de immer aanwezige waterlijn zorgt ervoor dat die onderwaterdieren dichter bij ons lijken te staan. Bij de mens naast het water. Zelf heb ik een behoorlijk grote schrik gepakt van diep donker water. Dat is allemaal de schuld van Steven Spielberg en zijn Jaws. Zodra ik van een bootje spring, voel ik die witte reuzenhaaien onder mij loeren en verlangen naar een verse brok. Jaws heeft dus heel wat van mijn zwemplezier verpest. Deze grote witte haai daarentegen ontroert me. Misschien is het die rare neus vol littekens, die wat onnozele glimlach of dat slecht onderhouden gebit dat hem wat kwetsbaar en bijna toegankelijk maakt. Hij lijkt ook wel eenzaam en op zoek naar wat gezelschap daar in die grote koude plas.

--

null Beeld AFP
Beeld AFP

Gravelines, Frankrijk. Als je maar lang genoeg naar dit beeld kijkt, is het niet langer de zoveelste foto van een rubberbootje dat via de Noord-Franse kust het beloofde ‘Engel land’ probeert te bereiken, maar zie je al die levens, die struggles, die eindeloze drang om te leven… Een man die zijn kleine persoonlijke bezit probeert droog te houden, een eenzame vergeten rugzak op het water en in het midden van de boot en van de compositie: één mooie jonge blonde vrouw. Ik blijf eraan hangen. Heel even denk ik: is ze Zweeds? Is ze Nederlands? Wat doet deze vrouw in die boot en op die foto, ze lijkt er niet thuis te horen. Alsof er in het Zuiden geen blonde vrouwen wonen.

--

null Beeld Joseph-Philippe Bevillard
Beeld Joseph-Philippe Bevillard

Wie van documentaire fotografie houdt moet zeker de website van Joseph-Philippe Bevillard bekijken. Deze foto komt uit zijn boek Mincéirs. Mincéirs zijn een Ierse inheemse groep nomaden van wie de leden een reeks sterke tradities behouden. Ze kiezen voor een leven buiten de maatschappij en worden, net zoals de Roma, gediscrimineerd. In de foto’s van Bevillard lezen we hun bruisende geest, maar ook hun vertrouwen in de fotograaf. We zien hier de drie broers Donoghue tijdens het beoefenen van hun favoriete sport: boksen met blote vuisten. Grote kampioenen werden blijkbaar al geboren uit dit immer wandelende volk. Zeker de kleine man rechts lijkt mij er eentje in wording.

--

null Beeld Andy Hann
Beeld Andy Hann

Andy Hann fotografeerde drie jaar lang bij zonsopgang en -ondergang het leven op misschien wel het vreemdste stukje straat van de hele wereld: Hollywood Boulevard in Los Angeles. Zijn foto’s tonen ons een schaduwzijde van de American dream maar deze foto raakt ook ergens diep mijn kinderhart. In dit vroege ochtendlicht lijkt het wel alsof Minnie Mouse finaal gedumpt is door Micky. Ze stond al bijna honderd jaar in zijn schaduw maar hier is haar eenzaamheid zo voelbaar. Waar moet ze nu naartoe? In welk sprookje kan die meisjesmuis nu nog terecht?

--

null Beeld AFP
Beeld AFP

Deze Rhopilema nomadica, naar ik lees een soort migrerende ‘trek­kwal’, afkomstig uit de Indische Oceaan , blijkt definitief een zeer aanwezige bewoner van de Middellands Zee te zijn geworden. Door de opwarming van de aarde kunnen ze blijkbaar al te gemakkelijk door het Suezkanaal zwemmen en zich vervolgens massaal voortplanten. Respect voor Ibrahim Chalhoub, de fotograaf van deze fotogenieke kwal. De ontmoeting onder water met dit bijzondere wezen lijkt mij nog behapbaar, maar de harde realiteit is dat er vandaag miljoenen van deze dieren (diameter 40 à 60 centi­meter gemid­deld, maar 90 centimeter kan ook; gewicht kan oplopen tot 10 kilo) op de foute plek gearriveerd zijn, waardoor ze amper vijanden hebben en het ecosysteem van de zee volledig ontwricht wordt. Vandaag zwemmen deze kwallen nog in de Middel­landse Zee, maar als we de soep blijven opwarmen zoals we bezig zijn, verwacht ik ze binnenkort ergens te ontmoeten in Oostende. En alles wat ik over hen lees, is allesbehalve fijn.

--

Gosette Lubundo , 2016 , Kinshasa , uit de serie ‘Imaginary trip I’. Beeld Gosette Lubundo
Gosette Lubundo , 2016 , Kinshasa , uit de serie ‘Imaginary trip I’.Beeld Gosette Lubundo

De jonge Congolese fotograaf Gosette Lubundo is een rijzende ster. Ze neemt ons mee in de geschiedenis van haar land door verlaten gebouwen met een koloniaal verleden in te palmen, en daar vervolgens imaginaire personages in te ensceneren. In de serie Imaginary Trip I gebruikt ze daar onder meer een oude ontmantelde treinwagon voor, in het station van Kinshasa. Lubundo’s denkbeeldige reizen doen ons naar onszelf kijken, als waren ze een spiegel in de tijd, en zijn een uitnodiging om aan onze eigen denkbeeldige reis te beginnen.

--

Kebab Feast Take Away, Londen. Beeld Alan Burles
Kebab Feast Take Away, Londen.Beeld Alan Burles

Als bij een toevallige puzzel vallen de stukjes hier samen tot een totaal nieuw verhaal. Hoe sterk ook dat fotograaf Alan Burles dit zag en op dat moment ook nog daar op de knop wist te drukken. Voor mij is dat echt kijken en je perfecte perspectief zoeken. Hij ziet en schiet als een jager zijn prooi. Mooi ook hoe de twee kebabverkopers achter de toog, die zich er niet van bewust zijn dat ze in elkaar vloeien en nu ook een rokje dragen, charmant naar de schoolmeisjes lachen.

--

Cuba, Trinidad, 2015. Beeld ©Nikos Economopoulos / Magnum P
Cuba, Trinidad, 2015.Beeld ©Nikos Economopoulos / Magnum P

Heel veel vragen stel ik me, wanneer ik dit beeld bekijk. Weet deze sigaarrokende man met bolle blote buik dat die haan op zijn hoed zit? Is die haan er parmantig eventjes gaan zitten? Of zit die er altijd? Zijn ze vrienden en is dit hun circusact, een plaatje van dubbel haantjesgedrag? Proberen hanen zich ook eens boven aan de voedselketen te plaatsen? Het kan van alles zijn. Ik heb het fotograaf Nikos Economopoulos in elk geval nooit kunnen vragen. En hem ook nooit kunnen complimenteren met deze schitterende foto in prachtig Cubaans avondlicht, van een haan en een man, en een schaduw die hen beiden pas helemaal tot stripfiguren maakt. Zo eenvoudig, zo mooi, zo veel vragen.

--

null Beeld ©David Hurn / Magnum Photos
Beeld ©David Hurn / Magnum Photos

Plaatsvervangende schaamte overvalt me bij het bekijken van dit meesterlijke drieluik uit 1964. Het is dan ook een gevoel dat me volkomen vreemd is: de hysterische aanbidding van een popster, zoals in dit Beatlemania-beeld van achter de frontlijn, als het ware. Dagelijks achtervolgd worden door hele zwermen jonge meisjes lijkt misschien wel een natte droom voor velen, maar als het nooit stopt, moet het op den duur wel erg beangstigend worden. Dat kunnen we lezen in de ogen van Ringo Starr, die zich blijkbaar verstopt heeft achter de deur van zijn trein­coupé. Bij het zien van deze foto van de legendarische David Hurn begon plotseling de soundtrack van ‘A Hard Day’s Night’ in mijn hoofd te spelen. En ik voel waar liedjes als ‘Help’ vandaan gekomen zijn. Of ‘Get Back’ (... to where you once belonged).

--

null Beeld AFP
Beeld AFP

Ik had geen flauw idee waar ik precies naar keek, toen deze foto van een mooie horizontale man in zwembroek op het scherm verscheen, maar ik bleef er wel heel erg lang naar staren. Het bleek de Jamaicaan Yona Knight-Wisdom (goeie naam ook) te zijn, op de finale van het recente WK schoon­springen (duiken) van de een­meter­plank in Boedapest. Het beeld legt een fractie van een seconde van die sprong vast, maar ik zie veel. Veel spieren, veel vreugde en veel kracht, een luchtdans en een heel klein fluo zwembroekje. Ik kan lang naar dit beeld kijken, naar hoe massief een dij kan zijn, bijvoorbeeld. Maar vooral, dat je dit allemaal kunt doen met een lichaam op amper een meter boven het wateroppervlak, dat wist ik niet. Die springplank helpt, maar toch. Ik bedank mijn collega-­fotograaf Atilla (ook een goede naam) om het moment zo heerlijk te bevriezen.

--

null Beeld AFP
Beeld AFP

Het is de absolute leegte van deze foto die mij zo’n vuistslag in het gezicht bezorgt. Ook al lijkt het allemaal ver weg, zowel in tijd als in afstand, al zes jaar blijft de oorlog in Jemen aanhouden, tussen de door Iran gesteunde Houthi-rebellen en regeringstroepen die ondersteund worden door een vanuit Saoedi-Arabië geleide militaire coalitie. Het lijkt een uitzichtloos conflict - twintig miljoen van de bijna dertig miljoen Jemenieten zijn van noodhulp afhankelijk. Voor wie of wat er gevochten wordt, is mij al lang niet meer duidelijk, maar de gevolgen zijn haarscherp afgebeeld op deze brutaal eenvoudige foto. Twee kleine, uitgehongerde lichamen die slap en stil met holle ogen in de leegte kijken. Een moeder van wie we het gezicht niet zien, maar desondanks is haar blinde machteloosheid leesbaar in haar omhulde lichaamstaal.

---

null Beeld AFP
Beeld AFP

Hoe emotioneel en dramatisch het ook is om naar een stierengevecht te kijken, het blijft een vergezochte dans tussen een machomannetje in een veel te spannend glitterpak met roze sokken, en anderzijds een zwoegende, uitgeputte, collectief gek gemaakte stier. Deze torero in Jaén, Spanje, de in stieren­vechterslanden vermaarde José Tomás (46), doodt op een namiddag gemakkelijk een stier of vier. Heel zelden wordt een stierenvechter getroffen door de hoorns van zijn tegenstander. Als toeschouwer heb je het valse idee dat er een gelijke strijd kan zijn, dat ‘het beest’ ook kan winnen. De statistieken bewijzen het tegendeel. De stier verliest altijd. En het plaatje blijft altijd een guilty pleasure om naar te kijken.

---

null Beeld AFP
Beeld AFP

Gefascineerd blijf ik kijken naar de lichamen van deze vrouwen. Die lange, geoliede spieren waar elke spat vet van is geschraapt maken iets los in mij. Op slag ga ik weer twijfelen: moet ik misschien toch zo’n ‘all-in’ fitness­abonnement nemen, inclusief personal coach? Geen grammetje vet te veel zit er aan deze lijven, en vooral die krachtige lichamen trekken me aan. Maar als ik langer kijk, zie ik ook die geforceerde grijns op hun gezichten, en hun nummertje als bij de veeverkoop. Misschien doet het ook wel pijn? Of zijn het gewoon die veel te hoge hakken? Ik kan er niet aan doen: heel soms wil ik ook zo’n strakke bodybuildster in flashy bikini zijn... Ik herhaal: héééééél soms.

--

null Beeld JAAFAR ASHTIYEH / AFP
Beeld JAAFAR ASHTIYEH / AFP

Als je de internationale beeldbanken afspeurt, kun je bijna elke dag een foto vinden van een dode jonge Palestijn gewikkeld in de Palestijnse vlag. Steeds opnieuw worden ze opgetild en boven de hoofden van een massa mensen gedragen. Jaar in jaar uit, en onder het vlijtig wegkijkend oog van de hele wereld, blijft Israël dit volk even onrechtmatig als ongestraft land en eigendommen ontnemen, samen met hun bewegings­vrijheid, het recht op nationaliteit en burgerschap, en ja ook de levens van vele jonge mannen. In deze strijd tegen een nieuw soort apartheid blijven de slachtoffers maar komen.

Ik kan alleen maar kijken naar de gesloten ogen van dat jonge leven dat wordt weggedragen, naar die dwarse muur met deur­opening, met daarnaast die vrouw die met de hand voor haar mond haar schreeuw onderdrukt. Is het zijn moeder?

--

null Beeld lieve blancquaert
Beeld lieve blancquaert

Hoe wonderlijk is het om kleine mensen met hun extreem wisselende emoties te mogen vast­leggen. Ik denk terug aan onze eigen kinderen. Hoe ze het ene moment over de grond rolden van het lachen om vervolgens een seconde later, om welke onverklaarbare reden dan ook, te huilen met de dikste tranen en opengesperde monden, brullend van ontroostbaar verdriet dat vervolgens dan toch nog wel te troosten bleek. Daarna ‘groot’ moeten worden, betekent ook vooral al onze hevigste emoties keihard onder controle leren houden. Het voelt vaak als een groot en spijtig verlies, dat verstandige volwassen worden. Maar hoe vreemd zou men opkijken mocht ik mij plots luid huilend op de grond gooien in de supermarkt, omdat de asperges uitverkocht zijn? Deze reeks maakte ik in opdracht van i-mens voor een kinderdagverblijf in Halle.

--

null Beeld UROS FINK
Beeld UROS FINK

Deze verbluffende foto van Uros Fink werd genomen boven op de berg Mangart in de Julische Alpen, Slovenië. Daarmee werd hij een van de genomineerden voor de titel ‘Melkweg­fotograaf 2022’. Nooit eerder hoorde ik van het bestaan van deze prijs, maar nu begrijp ik de zoektocht naar een hemelse foto als deze nog net iets meer. Wat een spektakel, en hoe klein kan een mens zich voelen bij zo een melkweg­boog van 180 graden aan rondvliegende meteoren en ander ruimte­stof? Wie zijn wij dan wel om ons in onze verpletteren­de nietig­heid toch soms amechtig boven alles en iedereen in het heelal te durven plaatsen?

--

null Beeld BARBARA PEACOCK
Beeld BARBARA PEACOCK

De Amerikaanse Barbara Peacock fotografeert mensen op hun meest intieme en kwetsbare plek, daar waar we slapen. Zo vertelt ze ons hoe we van elkaar verschillen, maar toch ook hoe gelijk we allemaal zijn. Deze foto van Becky en Dave, twee geliefden op leeftijd (65), brengt een gevoel van herkenning teweeg. Er is al heel wat tijd achter hen, de haren grijs en de huid gepigmenteerd van het leven en het licht. Samen zijn ze veilig, vrij, en in het hoofd voor altijd jong.

--

null Beeld Sabiha / Ciman
Beeld Sabiha / Ciman

De maakster van deze beelden, de Turkse fotografe Sabiha Çimen, was zelf 12 jaar toen ze in deze girls only Koran­school les kreeg en de 6.236 verzen van het heilige boek uit het hoofd leerde. Jaren later keerde ze er als selfmade fotograaf terug om met haar Hasselblad-camera haar herinneringen van toen vast te leggen. Deze foto’s (uit het boek Hafiz van Sabiha Çimen, die inmiddels lid is van het Magnum-collectief) roepen misschien in de eerste plaats een gevoel op van een kille plek, waar meisjes gedwongen worden om met de discipline van een robot de Koran van buiten te leren. Maar in een interview met de fotografe lees ik dat het voor haar ook een warme plek vol leven was, met sterke, straffe en slimme meisjes. Hoe heerlijk is het om via foto’s een wereld binnen te mogen stappen die ons enerzijds totaal vreemd is, maar die tegelijk ook zo herkenbaar is. Deze jonge meisjes hinkelen, schommelen, hebben pukkeltjes, knuffelen en houden bovenal van roze.

--

null Beeld Bay Ismoyo
Beeld Bay Ismoyo

Als een prinses werd ze op haar grote feestdag aangekleed. Een gouden kroon werd op haar kleine hoofd gezet. Het beloofde een prachtige dag te worden voor de kleine Salsa in Gorontalo, Indonesië. Wat ze niet kon voorzien, is dat daar op dat moment van die foto, in een fractie van een seconde, haar ­leven als meisje en vrouw er voor altijd anders uit zou zien. Omwille van de ­traditie en de ‘zuiverheid’ ondergaan meer dan 200 miljoen meisjes ­vandaag nog altijd deze behandeling waarvan je de pijn op deze foto bijna kan voelen. De mentale ­gevolgen nog niet. Toch lijkt genitale verminking maar niet te stoppen.

--

null Beeld Audrey Jeane
Beeld Audrey Jeane

Volgens de eeuwenoude traditie in Mongolië wordt de kunst van het jagen via een adelaar doorgegeven van vader op zoon. Hier zien we geen zoon maar een dochter, die poseert met haar gevleugelde en geblinddoekte compagnon. Dit feest van licht en kleur toont vele prachtige structuren van pels, geborduurd textiel, wol, veren en leder. Het koude blauwe noorderlicht op het gezicht van het meisje doet mij vermoeden dat er buiten sneeuw ligt. Binnen in haar joert is het decor tijdloos. Niets wijst ons op of naar het jaar 2022. Of misschien toch: een meisje dat jaagt, emancipatie bij de Kazachen in Mongolië?

--

null Beeld Rabea Edel
Beeld Rabea Edel

Ik twijfel bij de keuze. Niet omdat ik de foto, een van de winnaars van de Portrait of Humanity-prijs dit jaar, niet mooi of krachtig vind, maar eerder in een reflex om de mens op de foto te beschermen. In China worden transgender personen door de medische autoriteiten nog steeds gezien als geestes­zieken. Ze voelen zich vrouw, en in de beslotenheid van hun eigen kamer kunnen ze misschien wel make-up aanbrengen en een zachte zijden jurk dragen. Maar eens voorbij die veilige muren is het risico op represailles heel erg groot. Dit anonieme portret straalt even grote kwetsbaarheid als kracht uit. Die moed om jezelf te durven tonen is op zich al een publicatie waard.

--

null Beeld Jacob Ehrbahn
Beeld Jacob Ehrbahn

Een Syrische familietent in de Turkse stad Edirne, dicht bij de Griekse grens. De afgelopen jaren ­vluchtten al meer dan 6,5 miljoen Syriërs voor het geweld in hun land. De helft van hen zijn kinderen. Als ze niet verdrinken laten we ze leven, doch vaak in de meest erbarmelijke omstandigheden. Deze familietent van doorschijnend plastic kan niets verbergen. Wat mij meteen opvalt, is een tas met een Franse vlag en ook nog eens – ter verduidelijking – ‘France’ er op. Als een glanzend merk. Is het een boodschap? Het verlangen naar Europa? Naar veiligheid? Warmte? Een croissant? Deze kinderen krijgen in Fort Europa amper voet aan de grond. Is het omwille van hun uiterlijk? Hun geloof? Niet elk kind heeft gelijke rechten­, maar elk kind weet wel hoe het voelt om te spelen. Of dansen ze? Kibbelen ze? We kennen ze niet. We vragen het hen niet.

--

null Beeld AFP
Beeld AFP

De verhoudingen, het monumentale, de plooien in het marmeren beeld en in de soutane van paus Franciscus. Alles valt hier perfect op zijn plaats. Deze foto lijkt op het eerste gezicht tijdloos, maar het mondmasker van de biechtvader vertelt ons dat het een heel recente opname is. En dat blijkbaar ook de paus dus af en toe te biechten moet gaan. Los van dit grootse beeld stel ik mij meteen de vraag wat zijn biecht inhoudt. Heeft hij iets uitgespookt? Iets doms gezegd? Zijn macht misbruikt? De ­overbevolking van de planeet veroorzaakt door anticonceptie te blijven tegengaan? Enkel de biechtvader zal het ooit weten. En moet Franciscus nu ook, zoals ik vroeger, één onzevader en drie weesgegroetjes bidden om het goed te maken met God?

--

null Beeld photographer Sven Jacobsen c/o SCHIERKE ARTISTS
Beeld photographer Sven Jacobsen c/o SCHIERKE ARTISTS

Spanje 2019. Hoe schoon is het om één te worden, te versmelten met de natuur. Het lichaam van dit meisje lijkt gebroken door het bewegende wateroppervlak. Maar daaronder is er enkel kracht en leven. Een jeugdigheid van lange adem en zomervakanties. Misschien is het wel geluk. Het is Ophelia lang voor haar overlijden, toen ze nog wou watertrappen. Ik ben jaloers. Ik wil ook gewichtloos zwemmen met de ogen open, weg van het geluid. Dit tijdloze beeld, geschilderd als het ware met een camera, doet mij verlangen naar mijn jeugd, maar nog veel meer naar stilte.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234