Woensdag 16/10/2019

Documentaire

'Leuven '68': het monsterverbond tussen rechts, centrum en links

Beeld RV Leuven 68

In januari 1968 was Leuven een belegerde stad. De studentenrevolte wordt nogal vaak weggezet als een taalstrijd, maar dat is slechts een deel van de waarheid. De documentaire Leuven '68 toont het complexe karakter van die strijd, 50 jaar geleden.

*** Dit artikel dateert van 26/1/2018. De film is opnieuw te zien tijdens het documentairefestival Docville. ***

Het is voor mij als jonge Leuvenaar moeilijk te vatten. Precies 50 jaar geleden liep mijn grootvader naar de apotheek van wacht in de Bondgenotenlaan. Tegelijk liep er een grote studentendemonstratie door de straten. De ordediensten dachten dat mijn opa bij de betogers hoorde, en hij kreeg enkele rake klappen. De kwetsuur die hij daaraan overhield, is op zijn 97ste nog altijd zichtbaar.

Wie er toen niet bij was, weet vandaag niet half waar het eigenlijk om ging. Voor Johan Van Schaeren, algemeen coördinator van filmorganisatie Fonk, dé reden om Leuven ’68 te maken. Merk op: de documentaire heet niet 'Leuven Vlaams'. "Omdat ik de maatschappelijke breuklijn de belangrijkste vind", legt hij uit. "De studentenrevolte valt niet zomaar weg te zetten als een taalstrijd, maar ook niet enkel als een emancipatorische strijd. Door een samenloop van omstandigheden keerden ze zich allen tegen dezelfde vijand. Een antiautoritaire revolte, die tot vandaag een impact heeft. Ik heb geprobeerd die feiten objectief weer te geven, maar ergens schuilt er een mening in de titelkeuze."

Johan Van Schaeren van Fonk bij de première van zijn film 'Leuven '68'. Beeld RV Leuven 68

Zo maakte de Franstalige omroep RTBF twee jaar geleden Walen buiten. Zelfde onderwerp, andere titel. Van Schaeren: "Voor hen is dat de essentie van de revolte. Begrijpelijk, vanuit hun perspectief. De verplichte verhuizing uit Leuven was voor velen heel traumatisch." Maar ‘Walen buiten’ of ‘Leuven Vlaams’ was slechts de voorloper van de eigenlijke revolte.

Vlaamse bourgeoisie

Edward De Maesschalck – zelf student in die periode, in het flamingantische kamp – maakte in 1986 de VRT-documentaire Het grote ongenoegen, de basis voor de nieuwe film Leuven ’68. "De splitsing was nooit gelukt, mochten niet alle neuzen in dezelfde richting hebben gestaan", zegt De Maesschalck. "De linksen spraken van ‘bourgeois buiten’, de nationalisten van ‘Walen buiten’, maar uiteindelijk viseerden ze dezelfde groep. Maar de aanloop daar naartoe heeft lang geduurd."

In 1960 waren er voor het eerst meer Nederlandssprekende studenten in Leuven, maar de universiteit bleef unitair en het beheer gebeurde in het Frans. Ook niet onbelangrijk: in de jaren 60 verdubbelde het aantal studenten. Leuven kon de toename niet meer verwerken, expansie was onvermijdelijk.

Zo ontstaat ‘Walen buiten’. Als er dan toch moest gespreid worden, waarom sturen we de Walen dan niet naar Wallonië? Maar zij maakten slechts 16 procent van de Franstalige studenten uit. De meerderheid kwam uit Brussel, het buitenland, of uit Frans sprekende Vlaamse bourgeoisie. Waarom zouden zij naar Wallonië willen verhuizen?

Het grote keerpunt kwam er op 13 mei 1966. In een poging om de opkomende storm te bedaren, beslisten de Belgische bisschoppen dat de Leuvense universiteit één en ondeelbaar was.

Beeld RV Leuven 68

Getoeter rond 'Leuven Vlaams'

"Dat getoeter rond 'Leuven Vlaams' was tot dan vooral in nationalistische termen geformuleerd", zegt Paul Goossens, de linkse studentenleider die namens alle Leuvense studenten kon praten. "Tot dan voerden studenten gewoon uit wat de Vlaamse beweging hen dicteerde. Maar na het mandement kwamen we in een ander klimaat terecht, met een antiklericale en antiautoritaire dynamiek."

Die evolutie komt sterk naar voren in de nieuwe film. Tot mei 1966 lag de focus op de taalstrijd, na het mandement werd de strijd in hoofdzaak een emancipatorische revolte, met straatprotest en studentenstakingen. Goossens spreekt van een bruisend gistingsproces. "Leuven was toen een echt laboratorium en bevrijd gebied, althans van de jongere generatie. De vlam sloeg in geen tijd ook over naar zowat alle Vlaamse scholen. En wij maar naar die scholen trekken om de boel op te poken."

Alle kampen liepen vanaf dan samen in dezelfde strijd. In oktober 1966, bijvoorbeeld. Dan trok ook De Maesschalck mee in de Meredith-mars, een voettocht van Oostende naar Leuven met als centrale eis een Vlaamse en democratische universiteit. “Op foto’s zul je me nooit zien”, zegt hij. “Ik liep steevast achteraan, droeg zelfs een das om me te onderscheiden van de linkse rakkers. Zelf zat ik in het klassieke, flamingantische kamp. Maar onderweg had dat vaak rare gevolgen. Wanneer er eten werd uitgedeeld, kreeg ik niks want ze beschouwden me niet als een van hen. Want nee, ik droeg geen Che Guevara-petje.”

Begin 1968 maakte de Franstalige afdeling van de universiteit dan haar expansieplan bekend: zij zouden in Leuven blijven. De Vlaamse studenten kwamen massaal op straat, de strijd culmineerde op 15 januari 1968. Uiteindelijk legt het bisdom de beslissing in handen van de politiek. De regering viel, en de nieuwe regering onder Gaston Eyskens wist de Franstaligen te overtuigen naar Wallonië te verhuizen.

Beeld RV Leuven 68

In tegenstelling tot wat velen vreesden, is de stad noch de universiteit ten onder gegaan aan de splitsing. Vijftig jaar later is er zelfs sprake van intense samenwerking tussen KULeuven en UCLouvain. Na de splitsing werd de universitaire bibliotheek wat onhandig uit elkaar gehaald. Binnenkort worden die collecties weer samengevoegd. Digitaal, althans. Beide universiteiten willen zelfs samen eredoctoraten gaan uitdelen.

En dat ligt in de lijn der verwachtingen, vindt De Maesschalck. "De bitterheid over het verwijderen uit Leuven is verdwenen, dus is samenwerken weer mogelijk. Het zijn beiden katholieke universiteiten, Louvain-la-Neuve is meer verwant met Leuven dan met Luik of Brussel. Zo zie je maar, soms moet je eerst scheiden om elkaar later weer terug te vinden."

Parallel met Catalonië

Toch is het noodzakelijk om het verhaal van 1968 te blijven vertellen, vindt Goossens. Maar dan wel op een juiste manier. "De duiding die VRT begin deze week nog gaf bij de terugblik was beneden alle peil", zegt hij. "De focus lag alleen op het communautaire. Ze toonden beelden die de indruk wekten dat er in 1968 nog ‘Walen buiten’ werd geroepen. Quod non. Alsof er geen evolutie had plaatsgevonden."

Volgens Goossens heeft dat veel te maken met de gevoeligheid over hoe de symbolen van de Vlaamse strijd vandaag geïnterpreteerd worden. "De geschiedenis wordt telkens op een andere manier herschreven door diegenen die het voor het zeggen hebben. En nieuw-rechts is allergisch voor alles wat ’68 gedaan heeft."

Tegelijk lijkt de geschiedenis zich te herhalen, vindt Van Schaeren. "De strijd in Leuven was een zelden voorkomende verstrengeling van politieke strekkingen die dat nu niet meer zouden doen en die de Leuvense revolte heel ongrijpbaar en moeilijk categoriseerbaar maakt", zegt hij. "Maar vandaag kan je wel parallellen trekken met de Catalanen. Natuurlijk, er wordt een heel andere strijd geleverd. Maar het eigenaardige monsterverbond tussen rechts, centrum en links dat er in Leuven gesloten is, zie je daar ook gebeuren."

En als we er dan toch een talenkwestie van willen maken: in de aanloop naar de Parijse studentenrevolte in mei ’68 in Parijs, waren de Vlamingen de Fransen toch wat voor.

Leuven ’68, te zien in Cinema ZED (Leuven) en andere steden, leuven68.be

Beeld RV Leuven 68
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234