Zaterdag 14/12/2019

Theater

KVS brengt Latijns-Amerikaans toneel naar Brussel: ‘De theaterzaal kan een plek voor catharsis zijn’

Manuela Infante: ‘Dit festival is een goede aanleiding om na te denken over de rol die kunst kan spelen in wat nu in Latijns-Amerika gebeurt.’ Beeld Bas Bogaerts

Tijdens het theaterfestival Próximamente brengt de KVS heel wat Latijns-Amerikaanse artiesten naar Brussel. Net op een moment dat Latijns-Amerika weer in het brandpunt van de actualiteit staat. ‘Het is niet omdat we in een sociale crisis zitten,’ zegt de Chileense theatermaker Manuela Infante, ‘dat we alleen nog expliciet politieke voorstellingen moeten opvoeren.’

“Het is onmogelijk om aan de toekomst te denken als de huidige regering de bevolking martelt, verkracht, vervolgt en vermoordt”, zegt Manuela Infante (39). “Nu wil de regering een vredesakkoord, om te vermijden dat de crisis escaleert. Maar als de personen die dit op hun geweten hebben niet ter verantwoording worden geroepen, kunnen we niet verder.”

De in de Chileense hoofdstad Santiago geboren Infante is theatermaker en werkt in Brussel aan haar nieuwe voorstelling Metamórfosis, een coproductie met de KVS. 

In haar thuisland is de laatste maanden een sociaal-politieke crisis aan de gang. Sinds middelbareschoolstudenten op 7 oktober begonnen te protesteren tegen de verhoogde prijzen voor de metro in Santiago is de Chileense bevolking massaal op straat gekomen om de groeiende sociale ongelijkheid en de politieke onverschilligheid aan te kaarten. 

President Sebastián Piñera riep de noodtoestand uit en schakelde het leger in. Sindsdien zijn er 23 doden gevallen, om nog te zwijgen van het aantal verminkten en gewonden. “De schendingen van de mensenrechten die nu hebben plaatsgevonden, maken het moeilijk om aan de toekomst te denken”, herhaalt Infante.

Pijnlijke herinnering

Het brengt pijnlijke herinneringen naar boven aan de dictatuur van Augusto Pinochet, de dictator die tussen 1973 en 1990, met steun van de VS en het Verenigd Koninkrijk, Chili leidde. De protestanten van vandaag eisen dat de grondwet, die onder zijn bewind werd ingevoerd, in de vuilnisbak wordt gekieperd en door een nieuwe wordt vervangen. 

“Er kwam een democratie, maar een democratie die was gebaseerd op de principes van de dictator”, zegt Infante. “Dat is de reden waarom Chili nu is ontploft.”

Woensdag geeft de Chileense artieste een lezing over haar werk in het kader van Próximamente, een theaterfestival van de KVS dat inzet op werk uit Chili, Brazilië, Uruguay en Argentinië. “Het festival is een goede aanleiding om na te denken over de rol die kunst kan spelen in wat nu in Latijns-Amerika gebeurt”, zegt Infante.

Maar op die vraag zijn verschillende antwoorden mogelijk. Vorig jaar toonde de KVS al Mateluna, een expliciet activistisch stuk van theatermaker Guillermo Calderón over een politieke gevangene. Niet veel later was er Infante’s eigen Estado vegetal, een meer abstracte voorstelling over een vrouw die zich terugtrekt uit de samenleving en als plant probeert verder te leven.

“We moeten ons afvragen: wat is de rol van kunst en cultuur in het conflict dat nu plaatsvindt?”, zegt Infante. “Welke rol speelt theater in de samenleving? Ik denk niet dat we daar heel expliciet in moeten zijn. Het is niet omdat we in een sociale crisis zitten, dat we alleen nog expliciet politieke voorstellingen moeten opvoeren.

Manuela Infante. Beeld Bas Bogaerts

“Er zijn verschillende benaderingen. Guillermo behandelt verschillende politieke thema’s op een heel directe manier. Maar er bestaan ook andere vormen om sociaal bewogen theater te maken. In het Westen bestaat het vooroordeel dat Zuid-Amerikaans theater altijd heel politiek getint is. 

“Altijd als ik in het buitenland ben, zeg ik: ja, er ís een vorm van theater die heel politiek is, maar andere makers onderzoeken theater op een meer vormelijke manier. Zoals je dat ook in Europa hebt. En zoals ik het doe. Estado vegetal is geen expliciet politieke of activistische voorstelling, zoals Mateluna dat bijvoorbeeld wel is.”

Dienst aan de samenleving

Toch pleit Infante niet voor escapistisch theater. “Ik heb de indruk dat het in Santiago momenteel onmogelijk is om aan die werkelijkheid te ontsnappen. De hele samenleving is doordrongen van wat nu gebeurt.” 

Daardoor krijgt ook een weinig politieke voorstelling als Estado vegetal een nieuwe betekenislaag. “Die voorstelling vraagt zich af hoe we aan de staat, aan de overheid kunnen ontsnappen, of we de samenleving op een andere manier kunnen organiseren. Dat heeft te maken met wat er gebeurt in Chili. 

“De regering is tot een akkoord gekomen om in april een referendum te organiseren. Maar de sociale beweging die nu op straat komt, wil zich juist onttrekken aan de regering, aan de politiek. Het is natuurlijk al te gek om te denken dat we naar een ‘estado vegetal’, een ‘plantaardige staat’, kunnen evolueren, maar die voorstelling resoneert nu wel in de samenleving. Ik denk dat elke theatermaker zich afvraagt hoe zijn werk dat kan bereiken, hoe het een dienst aan de samenleving kan bewijzen.”

Verbinding

Aan de crisis die vandaag in Chili heerst – en ook in Argentinië en Brazilië staat de situatie op scherp – is met andere woorden geen ontsnappen mogelijk. Ook niet voor kunstenaars en theatermakers. 

“We moeten ons durven af te vragen welke plaats een theaterzaal in de samenleving inneemt. Het kan een plaats zijn waar mensen elkaar ontmoeten, waar ze hun angst kunnen vergeten, waar ze veilig zijn. De mensen zijn heel bang, voor het geweld en voor de uiterst harde onderdrukking. Mensen moeten weten dat ze op straat kunnen komen, dat er plaatsen zijn waar ze veilig zijn en kunnen samenkomen. Theaters kunnen die plaatsen zijn. Een plaats voor verbinding, en voor catharsis.”

Próximamente, tot 30 november in de KVS, Brussel. Het volledige programma vindt u op kvs.be/proximamente.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234