Dinsdag 03/08/2021

AchtergrondKunst

Kunsttriënnale Beaufort brengt topkunstenaars naar de Belgische kust

'Windswept' van Els Dietvorst in Oostduinkerke. Beeld Thomas Sweertvaegher
'Windswept' van Els Dietvorst in Oostduinkerke.Beeld Thomas Sweertvaegher

Met de verzekerde deelname van de winnares van de Belgian Art Prize, twee winnaars van de prestigieuze Turner Prize, en meerdere kunstenaars die al eens te gast waren op de Biënnale van Venetië en de Documenta in Kassel, belooft Beaufort 2021 een topeditie te worden. ‘Kunst dient niet om te pleasen, maar om pertinente vragen te stellen.’

Kunst in de publieke ruimte: altijd gedoe. De publieke ruimte is van iedereen, en dus voelen velen zich geroepen er hun stem over te verheffen. Te groot, te duur, te moeilijk, te simpel, te dit, te dat. En als er geen gedoe over komt, is het ook niet goed: kunst die niemand beroert en niemand irriteert, wat schieten we daarmee op?

De kans is groot dat de nieuwe editie van Beaufort, de kunsttriënnale aan de Belgische kust, alle klippen met succes omzeilt. Want curator Heidi Ballet is erin geslaagd een uitgelezen schare lokale en internationale topkunstenaars mee te krijgen in een verhaal dat, gokken wij, meer verwondering zal wekken dan irritatie.

Het is nochtans geen luchthartig verhaaltje. Op de achtergrond spelen de klimaatverandering en de stijgende zeespiegel. En in de meeste kunstwerken krijgt de zee, en bij uitbreiding de natuur, een hoofdrol. De natuur wikt en beschikt, is de boodschap, niét de nijvere mens, die zich de navel van de schepping waant.

Heidi Ballet

‘Er mag een adder onder het zand zitten’

“Maar wees gerust, wij gaan de vakantiepret niet bederven”, lacht Heidi Ballet (42). “Beaufort 21 wordt geen luide, activistische alarmkreet. Tijdens de vorige editie, in 2018, zijn volgens officiële tellingen 600.000 mensen speciaal voor Beaufort naar de kust afgezakt. Twee miljoen anderen zijn veeleer bij toeval met één of meerdere werken uit het parcours in aanraking gekomen. Beaufort wordt dus gemaakt voor een breed publiek. Dat moet zo blijven. Maar kunst moet ook kunst blijven, en het is mijn job daarover te waken. Kunst dient niet om zoveel mogelijk mensen te pleasen, maar om onze verbeelding te prikkelen, om verborgen verhalen en ongekende mogelijkheden onder onze aandacht te brengen, en om pertinente en zelfs ronduit lastige vragen te stellen. Dat mag al eens wringen. Er mag een adder onder het gras zitten. Of in dit geval: onder het zand. (lacht)

“Voor deze editie heb ik me verdiept in de natuurlijke, geologische geschiedenis van het kustgebied. Er waren nog zo veel dingen die ik niet wist of onvoldoende kende. Hoe de Noordzee zo’n 8.000 jaar geleden is ontstaan ten gevolge van een tsunami. Dat de naam ‘Vlaanderen’ is afgeleid van het Germaanse flaumaz, wat ‘overstroming’ betekent, omdat ons hele kustgebied tussen de derde en de achtste eeuw twee keer per dag overstroomde. Dat Oostende ooit het ‘oostelijke einde’ van het schiereiland Testerep was, dat in de veertiende eeuw tijdens een zware storm goeddeels werd opgeslokt door de zee. Ook heb ik gekeken naar wat je onze onderzeese geschiedenis zou kunnen noemen. Dat zijn verhalen die al te lang verborgen zijn gebleven. Terwijl sommige scheepswrakken die op de zeebodem liggen voor mij net zo goed oorlogsmonumenten zijn als de gedenktekens die we aan land hebben opgetrokken. Met die informatie heb ik de kunstenaars gevoed. Zo is er een parcours tot stand gekomen dat gaat over de onweerstaanbare, soms verwoestende kracht van de natuur, maar zeker ook over zijn weergaloze pracht en zijn verborgen geheimen.”

Laure Prouvost

‘Deze octopus is niet meer van mij’

Laure Prouvost (43) is een Franse kunstenares die in Engeland studeerde en tegenwoordig in Antwerpen woont en werkt. In 2013 won ze in Londen de prestigieuze Turner Prize, in 2019 vertegenwoordigde ze Frankrijk op de Biënnale Venetië. De voorlopig grootste tentoonstelling van haar werk vond eveneens in 2019 plaats in het M HKA in Antwerpen.

En nu ligt het grootste werk dat ze ooit maakte op het strand van De Panne: een bronzen octopus met meterslange tentakels, getiteld Touching To Sea You Through Our Extremities.

“We hebben het werk gisteren geïnstalleerd, het is prachtig”, zegt Laure Prouvost. “Er is een grote kraan aan te pas moeten komen om het op zijn plaats te krijgen, zo zwaar is het. Vijftien meter lang, tien meter breed, schat ik. Het beest lijkt echt door het zand te kruipen. Ik hou van het idee dat mijn octopus straks in bezit wordt genomen door anderen, dat hij een eigen leven krijgt, los van mijn kunstpraktijk en mijn ideeën. Mensen zullen erop klimmen en errond gaan picknicken. Het werk behoort niet langer mij toe, maar de gemeenschap.”

Houdt u ook van het idee dat het beest permanent in De Panne blijft?

“Jazeker. Maar hoé permanent permanent zal zijn, dat valt natuurlijk nog te bezien. (lachje) Dat zal niet van mij afhangen, maar van de zee. Het is in elk geval veel te zwaar om voortdurend van hot naar her te verhuizen.

“Plus: de Belgische kust, dat is mijn gebied, hè. Ik ben geboren in de buurt van Rijsel in Noord-Frankrijk. Ik ging vaak naar de kust aan de Frans-Belgische grens. Frans-Vlaanderen of Vlaanderen: voor mij is dat hetzelfde land, met dezelfde geschiedenis en dezelfde ruwe wind. (lyrisch) Nog altijd ga ik er zo vaak naartoe als ik kan. De zee is het gebied zonder grenzen, dat we bevaren in alle richtingen, en waar ook onder het wateroppervlak alles voortdurend in beweging is. De Noordzee is de zee die ik ben overgestoken toen ik achttien was, om in Engeland te gaan studeren en kunstenaar te worden. Dat ik aan haar kust nu een octopus heb mogen leggen, het mythische dier dat staat voor het begin van het leven op de planeet, ontroert mij zeer.”

‘Touching To Sea You Through Our Extremities' van Laure Prouvost in De Panne. Beeld Thomas Sweertvaegher
‘Touching To Sea You Through Our Extremities' van Laure Prouvost in De Panne.Beeld Thomas Sweertvaegher

Els Dietvorst

‘Ik ben van kop tot teen geëngageerd’

Els Dietvorst (57) kreeg vorig jaar haar eerste grote retrospectieve tentoonstelling in het M HKA in Antwerpen. Eind dit jaar zal de Belgian Art Prize aan haar worden uitgereikt. Ze woont al twaalf jaar aan de kust in Zuidoost-Ierland. In Oostduinkerke staat van haar een boom die ze assembleerde uit het drijfhout dat daar aanspoelt, en die ze vervolgens afgoot in brons.

“Op dit moment woedt hier een heel zware storm”, zegt Dietvorst, aan de telefoon vanuit Bannow in de provincie Wexford. “Dus morgen zal ik weer op zoek kunnen gaan naar drijfhout. Dat doe ik omzeggens elke dag. De boom in Oostduinkerke is samengesteld uit de opbrengst van twee jaar strandjutten. De natuur beheerst mijn leven en mijn werk. De kust is mijn biotoop. We hebben hier een microklimaat. Ik neem elke dag een duik in zee.”

Haar sculptuur voor Beaufort heet Windswept. De boom staat gebogen, gegeseld en gemodelleerd door de wind. In de dikke stam is een zitplaats uitgespaard. De overhangende takken vormen een afdakje. Een schuilplaats voor ‘de storm.

Els Dietvorst: “Windswept is mijn allereerste sculptuur in brons. Van dichtbij zie je heel goed dat het een assemblage is. Dat is wat ik doe: hergebruiken, wat dood is nieuw leven geven, wat waardeloos is betekenis toekennen. Ook in zijn bronzen uitvoering zal deze boom nog transformeren. Door zon, regen en wind zullen er kleurverschillen ontstaan: hij zal groen worden aan de ene kant en bruinig blijven aan de andere. Ter gelegenheid van de uitreiking van de Belgian Art Prize ga ik het origineel in hout tonen in Bozar. Dat is ook een superschoon werk, al moet ik het nog een beetje opkuisen.”

Beschouwt u Windswept als een politiek werk?

“Ja, in de zin dat àl mijn werk vertrekt vanuit een engagement tegenover de natuur. Ik ben van kop tot teen geëngageerd. Ik kan gewoon niet anders, in deze wereld die op z’n kop staat.”

Heidi Voet

‘De werkelijkheid is geen sprookje’

De Brusselse kunstenares Heidi Voet (48) woont al vijftien jaar in Azië. Eerst tien jaar in Sjanghai, nu al vijf jaar in Taipei, Taiwan. Ze is een van de weinige westerse kunstenaars die er ook aan de bak komt in het ontluikende hedendaagse kunstcircuit. Haar werk voor Beaufort, dat te zien is in de Schipgatduinen in Koksijde, heet White Dwarfs and Supergiants.

Heidi Voet: “Dat klinkt als de titel van een sprookje, maar in feite zijn het twee begrippen uit de astronomie. White dwarfs zijn sterren die op het einde van hun levenscyclus zijn gekomen, bijna opgebrand, kouder ook dan jonge sterren, en die kunnen evolueren naar zwarte gaten. Supergiants zijn dan weer jonge sterren die heel fel branden, maar waarmee het snel afgelopen kan zijn.

Ik bracht dit in verband met de geopolitieke verschuivingen in de wereld, met het kantelen van posities. Het idee dat de versie van de geschiedenis die vandaag nog dominant is, de westerse, dat over afzienbare tijd misschien niet meer zal zijn. Dat andere stemmen en verhalen nu ook een plaats krijgen. Of kijk naar de commerciële wereld: bedrijven uit de technologiesector konden in een mum van tijd reusachtig groot en oppermachtig worden, maar is dit voor eeuwig? Zijn ze echt too big to fail, of zullen ze even snel weer opbranden, zoals supergiants? Dat gegeven heb ik gecombineerd met ballen...”

Ballen?

“Ja. Eerst hebben we in Koksijde een balleninzameling georganiseerd. Mensen konden alle soorten gebruikte ballen binnenbrengen: voetballen, golfballen, krachtballen, strandballen enzovoort. Van die ballen heb ik mallen laten maken, die vervolgens werden afgegoten in beton. Ze kregen ook allemaal een kleur, uit een classificatiesysteem dat gehanteerd wordt in de astronomie: rood voor de warme sterren, dan oranje, geel, wit, lichtblauw en blauw voor de koude. Die ballen zijn dan terechtgekomen op die prachtige plek in de Schipgatduinen in Koksijde. In een cirkel met een diameter van 50 meter liggen 168 ballen, waartussen je vrij kunt wandelen. Ze zijn geplaatst in een welbepaalde constellatie: volgens de stand van de sterren op het uur en de dag dat Beaufort 21 afloopt. Het was voor mij heel belangrijk dat het een datum in de toekomst was. Het is een werk dat vanuit onze huidige positie kijkt naar de toekomst. Hoe zullen onze sterren staan in de toekomst? Wat zijn wij, als mensheid, aan het doen? We spelen verder, en aan de Belgische kust wordt zelfs heel enthousiast met beton gespeeld, maar wat staat er echt op het spel? Waar gaat het ons brengen?

“Nu we ons eindelijk bewust zijn van het feit dat de oceanen verontreinigd zijn met plastic, zijn we alweer bezig een andere plek te bevuilen: de ruimte. Terwijl we de cultuur en de maatschappij verder dekoloniseren, eigenen we ons de kosmos toe. Dus laat je vooral niet misleiden door mijn titel: de werkelijkheid is geen onschuldig sprookje.”

White Dwarfs and Supergiants van Heidi Voet in de Schipgatduinen in Koksijde. Beeld Thomas Sweertvaegher
White Dwarfs and Supergiants van Heidi Voet in de Schipgatduinen in Koksijde.Beeld Thomas Sweertvaegher

Jeremy Deller

‘Luister naar de dieren’

Jeremy Deller (55) is een levend icoon van de Britse hedendaagse kunst. Als twintigjarige kunststudent ontmoette hij Andy Warhol en mocht hij twee weken meedraaien in The Factory in New York. Zijn specialiteit zijn optochten en opvoeringen, waaraan hij vaak honderden figuranten laat deelnemen, en waarbij zijn artistieke ego letterlijk opgaat in de massa. Legendarisch is zijn re-enactment van The Battle of Orgreave, de gewelddadige confrontatie tussen stakende mijnwerkers en de Britse politie in 1984, een zwarte bladzijde uit het Thatcher-tijdperk. In 2004 won Deller de Turner Prize. In 2013 vertegenwoordigde hij het VK op de Biënnale van Venetië. En in 2017, toen de aftredende Britse premier Theresa May campagne voerde onder de leuze Strong and Stable, verspreidde Deller alternatieve verkiezingsaffiches met de boodschap Strong and Stable My Arse. Sterk en stabiel mijn reet.

In het Knokke zal Deller een uiterst kindvriendelijke sculptuur neerpoten op het Van Bunnenplein: Ask the Animals, and They Will Teach You, een grote groene kameleon waarvan de staart fungeert als trap en de tong als glijbaan.

“Gewoon een mooie, aangename, interactieve installatie”, zegt de kunstenaar vanuit Londen. “Fun, happiness, holiday! Niets politieks deze keer, ’t is vakantie voor iedereen. De enige onderliggende boodschap is: heb respect voor de natuur, luister naar de dieren, en kijk nu toch eens wat voor een fantastisch wezen zo’n kameleon is. Miljoenen jaren oud, de schattige nazaat van de dino, mysterieus, bijna magisch. Hoe de ogen los van elkaar kunnen bewegen, hoe hij insecten vangt met die tong die dan dubbel zo lang wordt als zijn lichaamslengte, hoe hij de kleur van zijn omgeving kan aannemen. Sommige mensen vinden kameleons lelijk. Dat begrijp ik echt niet.”

Houdt u zelf van de kust? Bent u een sunshine boy?

Jeremy Deller: “Dat nu ook weer niet. Ik ben een stadsrat en ik hou van slecht weer. Dan kan ik beter werken.”

Beaufort 21, tot 7 november in alle steden en gemeenten langs de Belgische kust. Het volledige programma is te vinden op www.beaufort21.be en www.dekust.be

Wedstrijd:

De Morgen geeft 5 overnachtingen mét ontbijt weg in het hippe Upstairs Hotel in Oostende. Deelnemen kan via demorgen.be/beaufort.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234