Dinsdag 22/06/2021

Expo

Kunstinstallatie ‘Universal Tongue’ in Gentse Vooruit zet je, ook al stilstaand, aan het dansen

In ‘Universal Tongue’ tonen acht schermen 8.800 dansfilmpjes van over de hele wereld. Beeld Damon De Backer
In ‘Universal Tongue’ tonen acht schermen 8.800 dansfilmpjes van over de hele wereld.Beeld Damon De Backer

Hoelang het nog zal duren voor men opnieuw kan dansen in de concertzaal van kunstencentrum Voo?uit, weet niemand. Maar ondertussen kunt u er wel de danspasjes van anderen aanschouwen. Universal Tongue, een installatie van de Nederlandse kunstenares Anouk Kruithof, herinnert ons aan de vreugde van bewegen.

“Ik dans altijd als ik muziek hoor”, zegt Anouk Kruithof (39), een Nederlandse kunstenares die in Brussel woont. En dus valt het haar ongetwijfeld moeilijk om gewoon rond te wandelen op de dansvloer van de concertzaal van Voo?uit, wanneer ‘Zajigay Serdtse’ van Ani Lorak door de boxen schalt. Het dansen moet ze overlaten aan de ontelbare mensen die zich tonen op de acht schermen van Universal Tongue, de video-installatie waaraan Kruithof in 2018 begon te werken en die nu te zien is het Gentse kunstencentrum.

De Voo?uit is inmiddels alweer drie maanden gesloten en kende, net zoals alle andere cultuurhuizen in het land, een uitzonderlijk moeilijk jaar. Van de gedwongen sluiting maakte de Voo?uit gebruik om restauratiewerken uit te voeren, onder andere in de concertzaal. “Wij zijn opnieuw klaar om publiek te ontvangen”, zegt directeur Franky Devos. Maar hoelang het zal duren vooraleer er weer 1.150 bezwete lichamen bewegen op de vloer van de concertzaal, durft niemand te voorspellen. Toch gaan de deuren van de zaal vandaag weer open, voor groepjes van 20 bezoekers per uur, die vooraf een ticket voor een bepaald tijdslot dienen te reserveren.

Wat ze te zien krijgen, is Universal Tongue. Op acht kriskras opgestelde schermen worden synchroon acht verschillende films afgespeeld. Elke film duurt vier uur, en toont een zorgvuldig gemonteerde compilatie van dansende mensen. Voor deze installatie verzamelde Kruithof, met de hulp van 57 onderzoekers, 8.800 dansfilmpjes van over de hele wereld, die te vinden waren op sociale media als YouTube, Facebook en Instagram. “Toen ik begon, was TikTok nog niet zo groot”, vertelt ze erbij. Voor elk filmpje dat een onderzoeker aanbracht, kreeg die een symbolisch bedrag van één euro. Bezoekers van Universal Tongue betalen vijf euro, en kunnen de expo daarmee vijf keer bezoeken.

Alles tezamen tonen die 8.800 filmpjes, goed voor 250 uur aan beeldmateriaal, zo’n 1.000 verschillende dansstijlen uit 196 landen – van de abakúa uit Cuba tot de zwiefacher uit Duitsland, van de Zimbabwaanse sungura tot de Argentijnse tango. Op een bepaald moment werd de hoeveelheid dansmateriaal zo groot, vertelt Kruithof ons terwijl op het scherm achter ons een limbodanser zich behendig onder een horizontale lat beweegt, “dat ik er bijna aan onderdoor ging.”

In maart moet een boek verschijnen, waarin duizenden stills uit de video’s zijn opgenomen en vergezeld worden van een woordje uitleg, met de naam en plaats van de dans die getoond worden. Een aantal van die foto’s zijn gedrukt op de banken en zitkussens die tussen de acht schermen zijn opgesteld: zo zie je een foto van voetballer Paul Pogba, die een doelpunt viert door zijn linkerarm te strekken en zijn hoofd te begraven in de holte van zijn geplooide rechterarm. Eronder staat ‘Dab – Global’. Op de website van Universal Tongue vind je eveneens een lijst met alle 1.000 dansstijlen die Kruithof verzameld heeft.

Macarena in de bergen

Maar dansen komt, dat hoeven we niet te verduidelijken, het best tot zijn recht op bewegend beeld, en dus in de expo die in Voo?uit loopt. De films hebben geen begin- en geen eindpunt: bezoekers kunnen tussen de schermen ronddwalen en zich onderdompelen in het amalgaam aan bewegende lichamen. Ze kunnen toezien hoe vier jongemannen de macarena dansen op een bergtop, hoe breakdancers zich tonen op het asfalt van een Amerikaanse straat, hoe de handen van een Oost-Aziatische vrouw zich lijken te vermenigvuldigen, voor ze met de handen van andere in gouden gewaden uitgedoste danseres een soort zonnekrans lijken te vormen.

Er is ook een gezette dame wier ontblote borsten, geaccentueerd door zwierige tepelkwasten, autonoom lijken te bewegen. Er is een groep Colombiaanse voetbalsupporters, gekleed in felgele truitjes, die een overwinning van hun nationale ploeg lijken te vieren op straat. Er zijn dieren aanwezig – een paard, een handvol dolfijnen in een aquarium – en er wordt zelfs virtueel gedanst: avatars uit een computerspel als The Sims lijken een videoclip van The Pussycat Dolls te imiteren.

Het overgrote merendeel van al deze fragmenten werd door gebruikers geüpload op YouTube en zijn dus vrij van auteursrechten, legt Kruithof ons uit. (Ons favoriete dansje – dat van Radiohead-zanger Thom Yorke in de videoclip van ‘Lotus Flower’ – blijft dus afwezig, al zien we op een bepaald moment wel fragmenten uit de videoclip van Christina Aguilera’s ‘Candyman’.) “Dankzij het internet kun je bij heel de wereld binnenkijken”, zegt Kruithof. “En als je voorbij alle culturele verschillen kijkt, voorbij de kostuums, de decors en de achtergronden, zie je dat iedereen met zijn lichaam op dezelfde manier plezier beleeft en op dezelfde manier energie vrijmaakt.”

Een belangrijk detail, ten slotte: Universal Tongue werd uitgedacht toen corona simpelweg gelijkstond aan flauw Mexicaans bier. Vandaag kijkt Kruithof op een andere manier naar de filmpjes als toen, zeker naar de beelden van massaspektakels of danspartijen in de modder op muziekfestivals. “Ik word nu emotioneel als ik daarnaar kijk. Gaat dat ooit nog wel gebeuren? Zullen mensen weer zo uitbundig met elkaar dansen?”

Tot 7 maart in Voo?uit, vooruit.be

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234