Zondag 07/08/2022

InterviewSolo-expo in Brugge

Kunstenares Otobong Nkanga: ‘Het is belangrijk ergens te aarden. Dat geeft kracht’

Otobong Nkanga stelt tentoon in het Sint-Janshospitaal in Brugge. Beeld © Stefaan Temmerman
Otobong Nkanga stelt tentoon in het Sint-Janshospitaal in Brugge.Beeld © Stefaan Temmerman

De Nigeriaans-Belgische kunstenares Otobong Nkanga is gewild en gevraagd door musea over de hele wereld. Musea Brugge wist haar te strikken voor een imposante solotentoonstelling op een unieke locatie: het Sint-Janshospitaal. ‘We zijn lege hulzen voor we met onze omgeving beginnen te interageren.’

Jonas Mortier

Het Sint-Janshospitaal is niet alleen een van de oudste bewaarde hospitaalgebouwen in Europa, het erin gevestigde museum heeft met oude meesters als Hans Memling en Jan Beerblock ook een uitmuntende collectie. Twee redenen die Otobong Nkanga overtuigden om op die plaats een solotentoonstelling op te zetten.

“Het feit dat je gewoon een aantal Memlings kan kiezen, dat kan nergens anders ter wereld. Daarnaast wilde ik graag iets doen met de geschiedenis van deze plek. Een hospitaal in de twaalfde en dertiende eeuw was geen hospitaal zoals wij dat vandaag kennen, maar eerder een gasthuis waar allerlei mensen tijdelijk onderdak en zorg konden krijgen. Ze konden hier terecht voor wat soep, er werd voor hen gezorgd en daarna konden ze hun reis verderzetten. Tegelijkertijd dacht ik, toen ik deze plek voor het eerst bezocht, aan alle mensen die hier door de jaren heen moeten gelegen hebben, die hier ziek waren of hun laatste adem uitbliezen.”

Nkanga gaf haar tentoonstelling de titel Underneath the Shade We Lay Grounded. Het ‘liggen’ verwijst naar de toestand van een lichaam wanneer we rusten, maar evengoed wanneer we sterven. Nkanga benadrukt het belang van ‘geaard’ te zijn en nodigt de bezoeker – onder andere via tapijtjes die ze meekrijgen – uit om connectie te maken met de grond, en dus ook met onze wortels.

“Wanneer je je van de ene plaats naar de andere verplaatst, omdat de politieke, economische of sociale situatie onstabiel is, dan heb je nood aan een zekere aarding. Dat niet hebben heeft gevolgen voor je fysieke en mentale staat. Het is dan belangrijk om je met een plek te kunnen verbinden, ergens te aarden. Dat geeft je kracht en de moed om voort te doen te midden van de kwetsuren en trauma’s van het leven.”

Witte keien

Nkanga heeft de benedenzaal van het Sint-Janshospitaal aangekleed met 50 ton witte keien, wat een soort landschap creëert met eilandjes om de afzonderlijke werken beter te beleven. Je vindt er installaties, sculpturen, tekeningen, tapijten en poëzie, al zegt ze zelf dat die opdeling in verschillende media typisch westers is.

“Binnen de Afrikaanse manier van denken maak je die opsplitsing niet. Een houten sculptuur heeft net zo goed een verhouding met de regen, als met de zon, als met de grond. Wanneer je zo’n beeld maakt, hou je er rekening mee dat het misschien een jaar moet drogen. Dan heb je de zon nodig. Het hout heeft water, aarde en zonlicht nodig gehad om te groeien. En nadat je zo’n beeld gebruikt hebt, kan je het misschien weer in de grond begraven en er een andere boom op laten groeien, waarbij de nieuwe boom zich voedt met de oude. Als je zo denkt, is het absurd om in opgesplitste media te denken. Voor mij is precisie veel belangrijker.”

Otobong Nkanga, 'Unearthed Sunlight'. Beeld Otobong Nkanga
Otobong Nkanga, 'Unearthed Sunlight'.Beeld Otobong Nkanga

In de bovenzaal, onder de indrukwekkende dakconstructie van het gebouw, staat het werk ‘Anamnesis/(Re-collection)’ centraal. Het werk verbeeldt een stroom, een rivier aan grondstoffen als koffie, tabak en zwarte peper, die tegelijkertijd doet denken aan de scherpe schommelingen van beursgrafieken: de hunker naar kostbare grondstoffen in een handelsstad als Brugge is dan ook gelinkt met de uitbuiting van gronden elders. Nkanga benadrukt het belang van het kennen van de geschiedenis en een soort collectieve herinnering.

“Wat zou je zijn zonder geheugen? Je zou mensen ontmoeten, maar geen idee hebben wie ze zijn. Zonder geheugen verlies je alle grond onder je voeten. Je geheugen stelt je in staat om deel uit te maken van deze wereld, om te groeien en lief te hebben. Het lichaam is in die zin een opslagplaats van herinneringen. We zijn lege hulzen voor we met onze omgeving beginnen te interageren.

“Maar het gaat niet alleen over onze levens nu, het gaat ook over hoe geschiedenis geschreven wordt. Hoe bijvoorbeeld koffie, een product uit verre landen, hier in de cultuur ingebakken en zelfs met de identiteit verweven is geraakt. Veel van die grondstoffen die van Brugge de grote handelsstad hebben gemaakt, hebben een herkomst. Het is belangrijk om ook te denken aan de littekens en sporen die de ontginning van grondstoffen daar heeft achtergelaten.”

Vingerknip

Underneath the Shade We Lay Grounded is een tentoonstelling waarin alles met alles verbonden is. Identiteit, grondstoffen, kolonisatie, klimaat, landschap en mens. Een handige sleutel om dat alles te begrijpen is een ruimer begrip van tijd.

“Een mens wordt hoogstens 120 jaar oud. Als je dat bekijkt in het licht van de geschiedenis, dan is dat een vingerknip. We zijn dus altijd gehaast. Alles moet nu-nu-nu. Dat gegeven van alles meteen te willen heeft veel van de problemen in deze wereld veroorzaakt. Het leven heeft geen betekenis zonder verleden en toekomst. Een boom betekent niets, dus kan je hem gewoon kappen. Water betekent niets. Je kan het vervuilen en wegspoelen met meer water zodat je kan denken dat de vervuiling weg is, maar dat is niet zo.

“We moeten meer stilstaan bij onze erfenis en de erfenis die we aan de volgende generatie nalaten. Ik denk dat veel van onze problemen het gevolg zijn van die korte tijd die we hebben en de angst die daarmee gepaard gaat. Maar we vergeten dat wij de tijd zelf zo benepen invullen.”

Otobong Nkanga, Underneath the Shade We Lay Grounded, tot 25 september 2022, Sint-Janshospitaal, Brugge.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234