Dinsdag 21/05/2019

Expo Jan Fabre

Kunst voor het altaar met 450.000 kevers

Op Het mystieke contract, dat centraal hangt, staat een schaap afgebeeld dat gebukt gaat onder een diamant, van waaruit een boom groeit. Beeld Ans Brys

'Geen avant-garde zonder traditie', het is een beproefd leidmotief voor Jan Fabre. In drie stoutmoedige altaarstukken voor het Antwerpse barokjaar treedt hij in de voetsporen van Rubens, Jordaens en Van Dyck.

Welgeteld 450.000 juweelkevers bestelde Jan Fabre voor zijn drie grootscheepse interventies in de Antwerpse Sint-Augustinuskerk aan de Kammenstraat. De groenig glinsterende schubben zorgen er voor een feest van vorm en licht, vol bedrieglijke metamorfoses. En wat er te zien is, heeft veel weg van vloeken in de kerk. Jezus Christus als een gespierde popster met zonnebril en een microfoon in de hand. Of de wulpse martelares Apollonia, een sirene die met een tang haar eigen tanden uittrekt, residerend boven een decibelmeter. Centraal staat een schaap dat een diamant torst, waaruit een boom ontspruit.

Het monastieke optreden, Het mystieke contract en De extatische opname zijn drie altaarwerken tjokvol referenties en spielereien. Ze zuigen gulzig de aandacht naar zich toe in Augustinus Muziekcentrum (AMUZ), oplichtend in de duisternis.

De stoutmoedige altaarstukken hangen nu op de plaats waar ooit Peter Paul Rubens, Jacob Jordaens en Antoon van Dyck hun barokke duivels mochten ontbinden. In 1628 kreeg de Antwerpse drievuldigheid de opdracht van de Augustijnen om doeken te maken voor deze toenmalige tempel van de contrareformatie. "Pure beeldretoriek was het, uitbundige lofzangen op de spiritualiteit, die het pad naar de hemel moest effenen, een spel met motieven als de martelares Apollonia en kerkvader Augustinus", zo vertelt Paul Huvenne, voormalig directeur van het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen (KMSKA), waar de werken van Rubens, Jordaens en Van Dyck al een poos zijn ondergebracht. Want het klimaat en opslag in de kerk schaadde de monumentale schilderijen. Nogal opzichtige kopieën vulden de hiaten op.

Beeld Ans Brys

Het was hoog tijd voor iets nieuws en iets radicaals in deze klassieke renaissancekerk, die heel wat stormpjes doorstond en pas sinds 2006 fungeert als thuishaven van het oude muziekcentrum AMUZ. "Het Barokjaar, waarin we de erfenis van Rubens eren, bleek het gedroomde moment om Jan Fabre aan te zoeken", zegt cultuurschepen Caroline Bastiaens (CD&V). "We wilden een uitgesproken hedendaagse interpretatie voor deze ruimte."

Dat de stad Antwerpen bij Fabre uitkwam, is bijna logisch. "Hij is nog steeds een rasechte Sinjoor, heeft zijn thuisbasis in de Antwerpse Seefhoek en toonde zich van jongs af aan gefascineerd door Rubens' tekeningen. Lange tijd had hij hier vlakbij in de Begijnenstraat ook een dansstudio", zegt Bastiaens. Zijn voetbalvrienden noemden Fabre trouwens vroeger weleens 'de Rubens'. "Je kunt er niet omheen dat Fabre een van de meest barokke hedendaagse Vlaamse kunstenaars is", vult Paul Huvenne aan. "Dat spelen met het theatrale en met vele dimensies in deze mozaïeken, ook dat licht excessieve, is hem op het lijf geschreven."

Fabre - die ontbrak op de onthulling van het drieluik - heeft een internationale reputatie qua artistieke ingrepen in historische gebouwen. Denk maar aan het Louvre en aan de Antwerpse Kathedraal, waar hij tegenover De kruisafneming van Rubens in 2015 zijn Man die het Kruis draagt plaatste. Opvallend is dat Fabre voor deze allegorieën opnieuw de dekschilden van de juweelkever inzet.

Spiegelzaal

"Hij gebruikte de techniek voor het eerst in de Spiegelzaal van het Koninklijk Paleis, waarvan hij het plafond transformeerde tot een Heaven of Delight in 2002", zegt Barbara De Coninck van Angelos, Fabres kunstencentrum. "Ook nadien hij ging hij er nog herhaaldelijk mee aan de slag. Voor deze altaarstukken maakte Fabre talloze collagetekeningen, met kernelementen uit zijn oeuvre, zoals het lam, het vuur, de vrouw, spiritualiteit en zijn liefde voor Antwerpen, verzinnebeeld in de diamant. Er zitten knipogen naar Bono en Walter Van Beirendonck in. Maar iedereen mag deze mozaïek naar believen interpreteren", zegt De Coninck met een lachje.

Zeker is dat Fabre alludeert op de drie huidige functies van AMUZ: die van concertzaal, van ontmoetings- en zakencentrum en van opnamestudio. AMUZ-directeur Bart Demuyt is in zijn nopjes: "Het past perfect in onze visie om het oude te verbinden met het hedendaagse. Wie nu naar onze concerten komt, krijgt er een visueel spektakel bij." De zelfbewuste en imponerende altaarwerken blijven permanent in de kerk hangen. Je kan er gif op innemen dat dit Fabre-trio deze zomer een van de trekpleisters wordt van dit Antwerpse barokjaar.

Vanaf 2/7 te bekijken in AMUZ, Antwerpen. amuz.be

Beeld Ans Brys
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.