Vrijdag 15/11/2019

DM Zapt

Kun je de boekhouder van Auschwitz vergeven?

Oskar Gröning. Beeld Screenshot The Accountant of Auschwitz

Joël De Ceulaer zet deze week de blik op oneindig. Vandaag legt hij uit waarom The Accountant of Auschwitz zo aangrijpend is.

Doordat ik elke week ademloos naar Kinderen van het verzet op Canvas zit te kijken, moet ik de laatste tijd regelmatig denken aan de dag die ik ooit doorbracht met wijlen Regine Beer, voor een interview over haar ervaringen in Auschwitz. Beer, die jarenlang overal in Vlaanderen getuigenis van de gruwel heeft afgelegd, werd als jong meisje door de SS uit bed gehaald en op transport naar het Duitse vernietingskamp gezet.

Dat de SS haar kwam oppakken, was het rechtstreekse gevolg van het feit dat zij zich had laten registreren in het Antwerpse jodenregister. Dat had ze niet spontaan gedaan – het was de directrice van de normaalschool waar ze les volgde, die haar dat had aangeraden. En als braaf, gehoorzaam meisje had Beer die raad opgevolgd. De directrice, zo vertelde ze mij, was ook altijd heel lief voor haar geweest. Toen ik Beer vroeg of ze die directrice later, na haar terugkeer uit het kamp, nog had teruggezien, zei ze: “Ja, toen ik terug thuis was, heeft ze mama en mij zelfs eens uitgenodigd om een vieruurtje te komen gebruiken en eens te babbelen.” Maar – en nu komt het – ze voegde daaraan toe: “Ik heb haar nooit iets kwalijk genomen.” Ik weet nog hoe indrukwekkend ik dat vond: Regine Beer had de vrouw die mee verantwoordelijk was voor haar deportatie, kunnen vergeven. Sterk.

Op zoek naar documentaires over de nasleep van de holocaust – ja, ik zit in de doelgroep van Canvas – kwam ik deze week op Netflix terecht bij The Accountant of Auschwitz. En daarin gebeurt iets vergelijkbaars. Iets wat mij erg stil maakte en tegelijk deed nadenken over de werking van de menselijke psyche.

Die boekhouder van Auschwitz was Oskar Gröning, die in 2015 terechtstond omdat hij een radertje was geweest in de vernietigingsmachine. In de documentaire worden zware morele vraagstukken opgeworpen. Was de 94-jarige Gröning nog dezelfde persoon als die van 70 jaar eerder? Nee, zegt moraalfilosoof Peter Singer, die het proces daarmee ter discussie stelt. Andere vraag: kun je iemand die in de letterlijke zin van het woord geen bloed aan zijn handen had, veroordelen voor medeplichtigheid aan de gruwel? Ja, vond de Duitse wetgever in 2015 – terwijl dat in de decennia vlak na WO II niet zo was.

Zeer aangrijpend. Maar dat is niet eens wat mij zo trof in die documentaire. Wat mij stil maakte, was wat Eva Kor deed. Kor, een overlevende van Auschwitz die in de zaal zat bij het vonnis, stapt op een bepaald moment naar Gröning toe en omhelst hem. Ze vergeeft hem. Dat werd haar door velen kwalijk genomen, maar zelf voelde ze zich er goed bij. Wat de vraag oproept: iemand vergeven, moet je dat niet veeleer doen voor jezelf, om niet langer verteerd te worden door haat, dan voor de persoon die je vergeeft?

Voer voor psychologen.

The Acccountant of Auschwitz, te zien op Netflix

Eva Kor. Beeld AFP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234