Vrijdag 19/04/2019

Schilderkunst

'Koreaan' van Rubens was eigenlijk eerste Chinees in Europa

Vaak werd gedacht dat Rubens in zijn altaarstuk de Heilige Franciscus een Koreaan had afgebeeld. Het was de Chinese koopman Yppong, de eerste Chinees in Europa op bezoek in Middelburg, blijkt uit een nieuwe vondst.

Peter Paul Rubens, 'De wonderen van de heilige Franciscus Xaverius', 1617-18, Kunsthistorisches Museum Wenen. Beeld rv

'Een Aziaat' had Peter Paul Rubens afgebeeld op zijn grote altaarstuk De wonderen van de Heilige Franciscus Xaverius (1617-18), of misschien 'een Koreaan'. Gekleed in fantasiekostuum, dacht men. Tot nu. Want Rubens blijkt hier exact een Chinese man te hebben geportretteerd, die we nu bovendien met naam kennen. Hij heet Yppong (vermoedelijk afgeleid van Xing Pu in het Mandarijn), hij is de eerste Chinese persoon in Europa, die in Middelburg werd getekend en er zelf in kalligrafie zijn naam en de dag bij schreef: vrijdag in januari 1601.

Beeld rv

Kunsthistoricus Thijs Weststeijn en sinoloog Lennert Gesterkamp merkten de tekening op in een album amicorum (1595-1609) van Nicolaas de Vrise en konden Yppong door zijn uiterlijk en opmerkelijke kleding verbinden aan de beroemde Aziatische man in Rubens' altaarstuk. De tekst is bovendien de vroegst bekende Chinese kalligrafie in Europa geschreven.

Weststeijn, sinds 1 oktober hoogleraar kunstgeschiedenis aan de Universiteit van Utrecht, en Gesterkamp, onderzoeker aldaar, doen hiermee een vondst die decennia vooraf gaat aan wat tot nu toe bekend was over Chinese aanwezigheid in Europa. De oudst bekende tekst geschreven door een Chinees in Europa stamde tot nu toe uit 1654 - een tekst in het jezuïetencollege in Leuven - en het oudst bekende portret van een Chinees persoon in Europa uit 1685, van de jezuïtische bekeerling Michael Chen.

Foutjes

Yppong reisde vanuit het toenmalige Bantam op Java, Indonesië, mee met de vloot van de Middelburgse Compagnie van admiraal Gerard le Roy op 31 mei 1600. De missie vertrok in 1598 naar de Oost - vier jaar vóór de oprichting van de VOC. Yppong was een koopman die kon schrijven maar niet heel goed, zegt Weststeijn: "Je ziet aan foutjes in de kalligrafie dat hij niet tot de hoogste klasse behoort en hij kreeg begeleiding van zijn reisgenoot want hij schrijft fonetisch de westerse woorden 'vrijdag'en 'januari'."

In het Latijn schrijft Yppong - ook geholpen - erbij dat hij is meegereisd 'uit behoefte om zijn verlangen te vervullen' om het land te zien van de Hollandse admiraal. "Pure nieuwsgierigheid dus", zegt Weststeijn. Waarom de admiraal Yppong toeliet op zijn schip is minder zeker: "Ik vermoed dat Le Roy een bewijs mee wilde brengen."

De aanwezigheid van Yppong in het album amicorum wijst op de interesse van De Vrise, die waarschijnlijk studeerde in Leuven, een universiteit die sterk was gericht op Oosterse studies en in die tijd professoren had in Hebreeuws, Aramees, Arabisch en Syrisch.

Historische banden

Dat Rubens Yppong uitbeeldde in zijn altaar voor de jezuïetenorde was niet willekeurig, zegt Weststeijn: "Het stelt de wonderen voor van Franciscus Xaverius, die op de Molukken en in Japan duizenden mensen had bekeerd. Om hem heilig verklaard te krijgen, moesten die wonderen worden aangetoond. Rubens beeldde Yppong erbij af als ooggetuige uit het Oosten."

Rubens en Yppong hebben elkaar nooit ontmoet; de maanden dat de koopman in Middelburg verbleef, was de schilder net in Venetië. Maar Rubens maakte later wel een gedetailleerde tekening van de man, met dezelfde gelaatstrekken, de doorzichtige, 'kooi'-achtige hoed en wijde jas. De hoed is van gevlochten paardenmanen en werd aanvankelijk gedragen door Chinese geleerden en examenkandidaten. Later, in Yppongs tijd, ook door kooplieden, mogelijk om hun geletterdheid uit te dragen.

Portret van de Chinese koopman Yppong (nieuwe titel), circa 1617, door Peter Paul Rubens. Beeld rv

De overeenkomst tussen Yppong op Rubens' altaarstuk en in het album is des te opvallend omdat die tot op de kleur van de broek klopt, en niet alleen de hoed maar ook de schoenen gelijk zijn. Die details ontbreken op de tekening die Rubens maakte.

Die tekening was in 2013 nog het middelpunt van een tentoonstelling in het Getty Museum in Los Angeles. "Toen werd ervan uitgegaan dat Rubens een Koreaan had uitgebeeld in fantasiekleding", zegt Weststeijn. "Slecht nieuws dus, voor het Getty en voor de Koreaanse gemeenschap, die met de tentoonstelling de historische banden tussen het Westen en Korea wilden bevestigen."

Het Getty heeft nog niet gereageerd op de vondst.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.