Maandag 21/10/2019

Reportage

Koen Vanmechelen kruist kunst met wetenschap, samenleving en natuur in ‘Labiomista’

In Genk, op de plek van de vroegere Zwartbergmijn, is het levenswerk van Koen Vanmechelen geopend, Labiomista. Beeld Pauline Marie Niks

In Genk staat vanaf dit weekend Labiomista van kunstenaar Koen Vanmechelen. Als kunstproject, laboratorium én dierentuin somt het zijn creatieve geest perfect op.

Koen Vanmechelen (53) is een geval apart. De Limburger die beroemd werd met het kruisen van kippen, wiens werk te zien is in musea en op biënnales wereldwijd, is eerst en vooral kunstenaar. Maar je kunt hem net zo goed amateurwetenschapper noemen, mensenrechtenactivist, verhalenverteller, en met een beetje overdrijving dierentuindirecteur. Hij is aan het begin van zijn carrière ook eens sjamaan genoemd. En als hij zijn jas van kippenveren aantrekt, heeft hij er nog wat van weg ook.

In Genk, op de plek van de vroegere Zwartbergmijn, is zijn levenswerk geopend, Labiomista. Het is een kunstproject, laboratorium en natuurpark ineen. Wanneer je komt aanrijden door die typische brede straten die horen bij oude mijnstreken, dan zie je ineens een gebouw als een zwarte doos, een ontwerp van de Zwitserse architect Mario Botta. Ongewoon beeld: bovenop het gebouw staat een kooi van 20 meter hoog. Daarin vliegen twee Stellers zeearenden. 

Tegen de andere kant van het gebouw zit een enorme glazen volière geplakt. Het is er tropisch warm, de druppels condens glijden van het glas. Alle continenten zijn er verbonden door de vogels die hier zitten: toekans, neushoornvogels en toerako’s. In het park, 24 hectare groot, lopen dromedarissen, lama’s en struisvogels. En dan hebben we de kippen nog niet gezien.

Beeld Pauline Marie Niks

Die kippen, daar is het allemaal mee begonnen. Vanmechelen (53) was eind jaren 90 nog kok in  restaurant La Feuille d’Or, in Dilsem-Stokkem, toen hij voor het eerst kippen ging kruisen – als conceptuele kunst. Hij voelde de tijdgeest goed aan: genetische manipulatie was een nieuw onderwerp voor kunstenaars. Zo had je in 2000 een kunstenaar die het DNA van een kwal in een konijn liet brengen, waardoor er onder een speciaal blauw licht een fluorescerend schijnsel om het dier kwam te hangen. Op het kunstenaarsfestival Watou werd in hetzelfde jaar door Vanmechelen de Mechelse koekoek met de Franse poulet de Bresse gekruist. De daaruit ontstane Mechelse Bresse paarde vervolgens in een Londense galerie met een Engelse Redcap. Het resultaat werd de Mechelse Redcap gedoopt. 

Beeld Pauline Marie Niks

Het Cosmopolitan Chicken Project was geboren, en dit was wat Vanmechelen ermee wilde: door vermenging van alle kippenrassen van de wereld een universele superbastaard kweken, als metafoor voor de mondiale culturele en genetische smeltkroes. “Monocultuur”, zegt Vanmechelen, “levert niets dan ellende. Inteelt, ziekten, verlaagde fertiliteit. We moeten diversiteit omarmen, in plaats van er bang voor te zijn.”

Inmiddels is Vanmechelen aan de 24ste generatie toe. Die draagt het genenpakket in zich van kippen uit evenzoveel landen, waaronder Thailand, Brazilië, Turkije, China, Chili, Ethiopië  en Nederland. Cosmopolitan Chicken Project is overigens allang niet meer alleen een kunstproject: wetenschappers van over de hele wereld zijn betrokken bij het onderzoek naar het DNA van de kosmopolitische kippengeneraties. Ze concluderen dat Vanmechelens kippen drie keer hoger scoren op diversiteit, vruchtbaarheid en immuniteit dan de gemiddelde supermarktkip. 

De kunst die Vanmechelen maakt, evolueerde mee met zijn projecten. Waren in het begin installaties met levende kippen te zien, gaandeweg kwamen daar glazen eieren bij, foto’s en schilderijen, opgezette kippen en kruisingen van dieren als opgezette katachtigen met kippenpoten van glas en echte vleugels. 

Jammer voor de toekomstige bezoeker: het atelier van Vanmechelen, gevestigd op Labiomista, is niet permanent toegankelijk. Dat had de stad Genk, die net als de kunstenaar 8 miljoen euro investeerde in het project, wel graag zo gezien. Vanmechelen: “De bezoeker krijgt hier straks 22 kunstwerken en installaties in Labiomista te zien. Ik heb de burgemeester uitgelegd dat dit mijn atelier is, dat ik hier installaties uitprobeer voor tentoonstellingen. Het is belangrijk dat de ideeën die ik hier uitbroed de tijd krijgen en dat er kan worden gewerkt buiten de publieke vitrine van Instagram. De studio gaat wel open op bijzondere gelegenheden, zoals tijdens het openingsweekend.”

Beeld Pauline Marie Niks

We lopen inmiddels over het anderhalve kilometer lange betonnen pad door het park. Er wordt nog hard gewerkt. De helft van het park wordt door tuinmannen aangelegd, verder krijgt de natuur vrij spel. Door bandensporen en kale plekken is dat gevoel nog niet overal aanwezig. Moet nog groeien, zegt Vanmechelen. Het gras komt straks overal kniehoog, de hekken met draad worden dan aan het zicht onttrokken. De dieren krijgen elk een compartiment, elk een hectare groot.

Flauwe vraag misschien: heeft het publiek, verwend met dagtrips naar dierenparken waar ze in jeeps tussen de olifanten kunnen rijden, wel zin om naar een paar struisvogels en dromedarissen te komen kijken?

Beeld Pauline Marie Niks

Labiomista is geen toeristisch verhaal. Als we die verwachting wekken, zijn we verkeerd bezig. Dit is een plek, waar een kunstenaar met zijn werk iets te zeggen heeft over de natuur, over biodiversiteit, over evolutie, over samenleven met elkaar. Als je geïnteresseerd bent in dát verhaal, ben je hier aan het goede adres.”

Hij wijst op een tekstbordje langs het pad. Dat geeft uitleg over een recenter project rond immuniteit. De mest van kameelachtigen is de grondstof voor een paddenstoelenkwekerij, de paddenstoelen worden als voer gegeven aan kippen, zodat wellicht uit hun eieren het dubbel immuunsysteem van dromedaris, kameel en lama kan worden overgebracht op de mens.

Beeld Pauline Marie Niks

“Ik ben een wild gen”, zegt Vanmechelen. “In de vrijheid van de kunst kan ik ideeën ontwikkelen waarmee wetenschappers verder kunnen.”

Labiomista gaat op 6 juli open voor publiek, Marcel Habetslaan 50, Genk.

Wat doet Koen Vanmechelen nog meer?

Eigenlijk doet kunstenaar Koen Vanmechelen te veel om op te noemen. Van mensenrechtenprojecten tot The Open University of Diversity, waar wetenschappers, filosofen en kunstenaars met elkaar in discussie gaan over de evolutie. Met de Planetary Community Chicken brengt Vanmechelen zijn Cosmopolitan Chicken Project terug naar de lokale gemeenschappen, bijvoorbeeld in Zimbabwe en Ethiopië, die hem de kippen leverden voor zijn project. Door een kosmopolitische haan te kruisen met een lokale hen ontstaat een nieuwe soort. Resultaat: kippen die langer leven en meer eieren leggen. “The global only exists by the generosity of the local”, noemt hij een van de belangrijkste statements die hij ooit heeft gemaakt. “Dankzij mijn resistente kippen krijgen de armste mensen uit de wereld nu elke dag een ei.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234