Woensdag 03/06/2020

BoekenrecensieBoeken

Ken Follett verklaart de Notre-Dame de liefde ★★★★☆

De Notre-Dame in Parijs. Ruim een jaar geleden verwoestte een brand een deel van de beroemde kathedraal.Beeld Photo News

Ken Follett verklaart zijn liefde aan de gehavende Notre-Dame in een boeiende, beknopte geschiedenis met mooie citaten en hier en daar een fraaie eyeopener.

Misschien dat de Notre-Dame nog net binnen een straal van een kilometer van mijn huis staat, de afstand die je in Parijs van huis mag. Misschien smokkel ik een paar honderd meter, vandaag, ruim een jaar nadat de kathedraal heeft gebrand.

Ik zie dat de bouwplaats geheel is afgezet en dat het werk is gestaakt. Militairen met stenguns komen langs, zij bewaken het heiligdom met mondkapjes om. Ik kijk naar een constructie waaraan van alles ontbreekt, deels onttakeld, deels in ontwikkeling, enkel bewoond door duiven. De ziel, de geest moet er ooit weer worden teruggebracht.

Op houten afzettingen zijn foto’s en teksten aangebracht die vertellen van de geschiedenis en van de inspanningen van de wetenschap om de Notre-Dame in oude staat te herstellen. Ooit werd de kathedraal ‘Het woud’ genoemd vanwege de talrijke eikenhouten balken die de dakspanten vormden boven het gewelfde plafond. De neergestorte en verkoolde balken leren ons nu over het klimaat in de 13de eeuw.

Al meteen na het uitbreken van de brand wees kathedralenkenner Ken Follett via Twitter op de gevaren van het brandende dak voor de constructie van het bouwwerk.Beeld EPA

Ik lees dat het sublieme rood-roze venster aan de noordzijde de brand heeft overleefd en nu op een veilige plek wordt bewaard. Met dat raam begint Ken Follett (°1949, Cardiff) zijn beknopte geschiedenis van de Notre-Dame, die eigenlijk een liefdesverklaring is. Hij citeert daarvoor uit Victor Hugo’s De klokkenluider van de Notre-Dame. Hugo schildert in machtige taal de ondergaande zon, de almaar horizontaler stralen die de kathedraal verlichten ‘totdat’, schrijft hij, ‘het grote roosvenster vlamt als het oog van een cycloop waarin de vuurgloed van de oven weerkaatst’.

Dit literaire beeld was verleden jaar maar al te werkelijk. Follett vertelt hoe de tv-beelden van de brandende Notre-Dame hem schokten. Maar dat jaren van studie van de bouw en de geschiedenis van middeleeuwse kathedralen hem dwongen rationeel te blijven denken. Meteen wees hij via Twitter op de gevaren van het brandende dak voor de constructie van het bouwwerk, precies zoals hij ooit in zijn roman Pilaren van de aarde had beschreven.

De volgende dag reisde Follett af naar Parijs en besloot hij op verzoek van zijn Franse uitgever een boek te schrijven over zijn liefde voor de kathedraal. De verdiensten zouden naar het herbouwfonds gaan. Tien dagen later was het af.

Met vallen en opstaan

In een zestal hoofdstukken schiet Follett door de geschiedenis van de kathedraal: van 1163, toen de Parijse bisschop in de groeiende stad een kerk in nieuwe gotische stijl wilde, tot 1989, het jaar dat hij Pilaren van de aarde afrondde. Treffend is onder meer het beeld dat Follett geeft van het gebrek aan kennis van de constructeurs: ‘Men bouwde met vallen en opstaan en maakte fouten.’

Schitterend gekozen is het citaat van Hugo’s vrouw, die weergeeft hoe haar man op 1 september 1830 aan zijn roman over de kathedraal begon: ‘Hij kocht een fles inkt en een hele grote gebreide sjaal, die hem van top tot teen bedekte (...) en betrad zijn roman alsof het een gevangenis was.’ De schrijver in vroeger tijden kon wel door kou bevangen worden.

Opmerkingen over de slechte staat van de kathedraal in Hugo’s roman ontroerden destijds veel lezers, en dwongen de Franse overheid de renovatie in gang te zetten. Architect Eugène Viollet-le-Duc kreeg in 1844 de opdracht. Hij ging methodisch te werk en gebruikte voor het eerst foto’s. Toch kreeg hij kritiek, onder meer omdat hij de nieuwe torenspits niet naar middeleeuws model had nagebootst.

Zijn critici leven niet meer en er schijnen ook geen schetsen van de oorspronkelijke toren te zijn. De vraag is nu hoe de torenspits, die in 2019 als climax van de avond instortte, zal worden herbouwd.

Heroïsch is Folletts beschrijving van hoe De Gaulle in 1944 zijn macht vestigt in het (bijna) bevrijde Parijs. Terwijl nog schoten klinken en mensen wegduiken, schrijdt De Gaulle onaangedaan de kathedraal binnen. Superieur politiek theater.

Het slothoofdstuk bevat een bijzondere observatie: ‘Kathedralen zijn de oudste gebouwen die nog worden gebruikt waarvoor ze ooit bedoeld waren.’ Het is misschien wel daarom dat mensen er binnengaan om er tot rust te komen, hun leven te overdenken. Of, zoals ik zelf doe, te denken aan de mensen die ik liefheb en die er niet meer zijn.

Folletts Notre-Dame is geen hoofs gedicht. Follett verklaart zijn liefde zonder veel omwegen met boeiende informatie, fraaie citaten en een enkele eyeopener zo fraai als een roosvenster. Daarmee is iets van de geest in de kathedraal teruggebracht. De rest moet straks weer uit de muren komen, van de mensen die er binnengaan, de tijd.

Ken Follett, 'Notre-Dame. Een beknopte geschiedenis van de beroemde kathedraal', Meulenhoff, 64 p., 11,99 euro. Vertaald door Joost van der Meer en William Oostendorp. Beeld RV
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234