Maandag 05/12/2022

AchtergrondStreaming

Kan ‘The Rings of Power’ het verstikkende gewicht van ‘The Lord of the Rings’ verdragen?

Dik twintig jaar nadat The Fellowship of the Ring in de bioscoop kwam, wordt het fantasy-universum van J.R.R. Tolkien nieuw leven ingeblazen met The Rings of Power op Amazon. Eerste vaststelling: de erfenis van Peter Jacksons films is loodzwaar, en de Amazon-reeks weet niet of ze ernaar moet knipogen of ervan moet weglopen. Maar ook: wie is The Stranger?

Ewoud Ceulemans

“Ze zeiden dat het snel voorbij zou zijn, maar de oorlog maakte van Midden-aarde een ruïne, en zou eeuwen blijven voortduren.” Dat horen we Galadriel vertellen in de eerste minuten van The Lord of the Rings: The Rings of Power, in enkele zinnen de oorlog tussen de Elfen en de Zwarte Vijand Morgoth samenvattend. Maar blikt ze daarmee ook niet terug op de franchise rond The Lord of the Rings? Ooit begonnen als drie films van Peter Jackson die schipperden tussen ‘goed’ en ‘uitstekend’, het publiek in drommen naar de bioscoop lokte en een rist prijzen binnenhaalde: The Return of the King won elf Oscars, een record dat met Titanic en Ben-Hur gedeeld wordt.

En dan kwam de gulzigheid van Hollywood. Had J.R.R. Tolkien voor hij In de ban van de ring op papier zette ook geen boek met de titel De Hobbit uitgebracht? Welaan dan! Dik 200 pagina’s, daar moet iemand als Jackson toch wel drie films van ruim drie uur kunnen uithalen? Negen uur waarin het universum van Tolkien tot een uit CGI opgetrokken ruïne werd herschapen, negen uur waarin ons geïdealiseerd beeld van Midden-aarde werd vernietigd op een manier die Sauron jaloers zou maken. Wat drie jaar lang heel mooi was, duurde elf jaar later nog voort, een nodeloos lange doodsstrijd.

Het is nóg niet gedaan: Amazon Prime blaast Tolkiens wereld nieuw leven in, met The Lord of the Rings: The Rings of Power, een televisiereeks die vijf seizoenen zal moeten duren, en waarvan de eerste twee episodes nu online verschijnen. Die eerste afleveringen worden geregisseerd door de Spaanse filmmaker J.A. Bayona – u kent hem van El orfanato en Jurassic World: Fallen Kingdom – die ook, samen met tien anderen, als producent optreedt. Zij staan voor een moeilijke opgave, want The Rings of Power moet zowel de pijnlijke herinneringen aan het The Hobbit-drieluik uitwissen, als het niveau van de The Lord of the Rings-trilogie bereiken. Dat de kwaliteit van de eerste trilogie inmiddels wordt bijgekleurd door een nostalgische bril, maakt het er niet eenvoudiger op.

‘Non-canonical’

De eerste twee afleveringen van The Rings of Power lijken op twee gedachten te hinken. Enerzijds worden heelder scènes en sequenties gespiegeld aan de eerste films. The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring opende met een voice-over van de Elf Galadriel (toen vertolkt door Cate Blanchett),die uitlegde wat voorafging aan het verhaal dat op het punt staat een aanvang te nemen: de Duistere Heer Sauron liet negen ringen smeden voor de Elfen, Dwergen en Mensen die Midden-Aarde bevolken, en droeg zelf de Ene Ring waarmee hij al die volkeren onder de knoet kon houden – One Ring to rule them all. Ondertussen toonde Peter Jackson spectaculaire scènes uit de Oorlog van het Laatste Bondgenootschap, waarin Sauron wordt verslagen door een verbond van Elfen en Mensen. (Als u nu al niet kunt u volgen, bent u overigens nog niet klaar voor de nieuwe Amazon-reeks.)

The Rings of Power begint op nagenoeg exact dezelfde manier. Een jonge Galadriel (ditmaal vertolkt door de Welshe actrice Morfydd Clark) vertelt over een tijd “waarin het Kwade nog niet bestond”, tot de grote vijand Morgoth opstond en “het licht van onze thuis vernietigde”. Een legioen van Elfen trekt naar Midden-aarde om Morgoth te verslaan: de in regen en vuur gedrenkte, spectaculaire massascène waarin glimmende Elfen het tegen groezelige Orks opnemen en adelaars een luchtgevecht aangaan met draken, is méér dan een knipoog naar de proloog uit The Fellowship of the Ring: het is vrijwel een kopie. Nog geen tien minuten later nemen Galadriel en een handvol van haar Elfensoldaten het op tegen een Sneeuwtrol, in een scène die wel érg nadrukkelijk het gevecht met de Grottrol uit de eerste The Lord of the Rings-film in herinnering brengt.

Anderzijds wil The Rings of Power ook zijn eigen ding doen. De reeks speelt zich af in wat Tolkien de Tweede Era noemde, het tijdperk dat voorafgaat aan de Derde Era waarin de verhaallijnen uit The Hobbit en The Lord of the Rings zich ontwikkelen. Enkele personages, zoals de Elfen Galadriel en Elrond (in The Lord of the Rings en The Hobbit vertolkt door Hugo Weaving, nu door Robert Aramayo uit Game of Thrones) keren dan wel in een jongere versie terug, maar verder kan The Rings of Power grotendeels zijn eigen weg gaan.

Er zijn nieuwe personages in een wirwar aan verhaallijnen: Galadriel trekt in de eerste afleveringen het laken naar zich toe, maar we volgen ook een familie van Harfoots, een specifieke soort Hobbits, en de Elf Arondir, die zich ophoudt in een Mensendorp waar ook de voorlopig nogal mysterieuze Gronwyn leeft. De meeste van die personages zijn non-canonical: ze komen niet voor in de boeken, geschiedenissen of appendices die Tolkien op papier zette.

Dat zal vast tot wrevel leiden bij Tolkien-puristen, en de makers van The Rings of Power begeven zich ermee op glad ijs: als je ervoor kiest om níét uit Tolkiens bronmateriaal te putten, kun je er maar beter voor zorgen dat je een verdomd goed verhaal vertelt. Of dat ook lukt, valt nog te bezien. De eerste afleveringen dienen vooral als startschot en moeten het publiek een leidraad geven door een doolhof aan verhaallijnen, waaronder de reeks al in de tweede episode dreigt te bezwijken: het wordt een huzarenstuk om dat in de volgende zes hoofdstukken gestroomlijnd te krijgen. Voorlopig moeten we het stellen met een kennismaking met de personages, die leven in een wereld die wél door Tolkien werd geschapen.

Duurste reeks ooit

Jeff Bezos, de grote man achter Amazon en bekend om zijn aan morbide obesitas lijdende portefeuille, is zich persoonlijk gaan moeien in de onderhandelingen met Tolkiens erfgenamen: ook concurrent Netflix zag immers wel brood in een serie uit het The Lord of the Rings-universum. Uiteindelijk legde Amazon een ongezien bedrag van ruim 250 miljoen dollar op tafel om Galadriel, Elrond en co. een nieuwe thuis te bieden onder het dak van hun streamingdienst Prime Video. Het eerste seizoen van The Rings of Power kostte nog eens 465 miljoen dollar, ruim 58 miljoen dollar per episode. Daarmee is het de duurste reeks ooit – het budget voor één aflevering van Stranger Things, de grootste concurrent voor die titel, ligt op zo’n 30 miljoen dollar per aflevering. De verwachting is dat het productiebudget voor de volledige reeks vlotjes het miljard zal passeren.

Je zíét het er ook aan, dat er niet op een cent meer of minder is gekeken. De gladde, tekenfilmachtige CGI die The Hobbit mismeesterde, wordt niet vaker ingezet dan nodig. Je hebt opnieuw het gevoel dat je naar échte personages in échte decors zit te kijken: Khazad-Dûm, waar de Dwergen leven, voelt zowaar aan als een echte mijn, en het met antropomorfe bladeren versierde harnas van de Elfenkrijger Arondir toont hoe veel vakmanschap en oog voor detail er in The Rings of Power is gekropen. Het maakt dat je als kijker opnieuw wordt ondergedompeld in de wondere wereld van John Ronald Reuel Tolkien, en dat werkt: het is net dat gevoel voor verwondering dat The Lord of the Rings destijds zo deed opvallen.

Meer vrouwen, minder baarden

The Rings of Power kiest op veel punten ook voor andere paden dan degene die Peter Jackson destijds bewandelde, en dat zal fans verdelen. Al toen de eerste beelden op het net werden gedropt, gingen fans op hun achterste poten staan, want Arondir (Ismael Cruz Córdova) is een zwarte Elf, en een heel aantal liefhebbers van fantasy laat zich nu eenmaal kenmerken door zo’n schrijnend gebrek aan fantasie (of zo’n voorliefde voor expliciet racisme) dat ze zich geen zwarte Elf kunnen voorstellen. Past ook in het rijtje: de Dwergenprinses Disa, vertolkt door de zwarte actrice Sophia Nomvete. Al zullen puristen zich meer ergeren aan het feit dat ze gladde wangen heeft: wordt er in The Lord of the Rings: The Two Towers niet op gehint dat ook Dwergvrouwen een baard dragen? “Ze lijken in stem en verschijning zo erg op elkaar,” aldus Gimli, “dat ze vaak verkeerdelijk voor Dwergmannen aanzien worden.”

Hoe dan ook zullen er nog wel zulke reactionaire stuiptrekkingen komen nadat zulke ‘fans’ de eerste twee episodes achter de kiezen hebben. Want liet The Lord of the Rings zich nog kenmerken door testosteron – Arwen (Liv Tyler) en Éowyn (Miranda Otto) waren in wezen weinig meer dan edelfiguranten, en Galadriel deed vooral dienst als verteller – dan kiest The Rings of Power voor een veel vrouwelijker aanpak. De jonge Galadriel wordt voorgesteld als een Amazoneachtige krijger en werpt zich op als protagonist van de voornaamste verhaallijn: terwijl de rest van Midden-aarde aanneemt dat het Kwaad is verslagen, voelt zij dat het nog sluimert in de duisternis, in de gedaante van Morgoths luitenant Sauron. Het is een statement dat net zij erg gezwind een Sneeuwtrol toont, en niet de mannelijke soldaten die Galadriels kruistocht vooral een hoop gedoe vinden.

Naast Galadriel en Disa, die haar echtgenoot, de Dwergenprins Durin (Owain Arthur) onder de knoet heeft, worden ook de menselijke ‘Genezer’ Bronwyn (Nazanin Boniadi) en de obligatoire Hobbit-met-ongewoon-veel-zin-voor-avontuur Elanor‘Nori’ Brandyfoot (Markella Kavanagh) geïntroduceerd. Het is die laatste die in een van de prikkelendste verhaallijnen opduikt: ze ontfermt zich over een naakte ‘reus’ – nu ja, voor een Hobbit is werkelijk iedereen een reus – die meteen als een meteoriet op de aarde neerstort. Verwilderde baard en grijze haren: al sinds de Tolkien-fanaten voor het eerst lucht kregen van ‘The Stranger’ wordt er gespeculeerd dat deze vreemde figuur eigenlijk de tovenaar Gandalf is, die aankomt op Midden-aarde om tegen Sauron te strijden. (Daarmee zou The Rings of Power nogmaals sterk afwijken van de canon, want in Tolkiens geschiedenis worden de tovenaars pas in de Derde Era naar Midden-aarde gezonden.)

Anderen speculeren dat The Stranger Sauron zelf is, in een andere gedaante: een plausibelere optie, want ook Celebrimbor (Charles Edwards), de Elfsmid die op vraag van Sauron uiteindelijk de Rings of Power zal smeden, wordt al in de tweede aflevering geïntroduceerd – en aangezien het hele ding The Rings of Power heet, zal het smeden van de Ringen vermoedelijk meer dan een voetnoot zijn. Het grootste probleem is dat we na twee uur kijken nog niet echt weten wát Payne en McKay ons nu echt willen vertellen – en dan moet u weten dat ze van plan zijn om het te vertellen in maar liefst vijf seizoenen, goed voor zo’n vijftig uur televisie.

Toch verdient The Rings of Power hulde, omdat het iets nieuws wil doen met de erfenis van Tolkien, en bereid is daartoe grote risico’s te nemen. Al lijken ook de onervaren showrunners J.D. Payne en Patrick McKay nu en dan in de val van The Hobbit te trappen: zoals Peter Jackson destijds toch voortdurend naar The Lord of the Rings wilde linken door personages als Legolas (in geen velden of wegen te bespeuren in het boek De Hobbit) in zijn drie films te proppen, zo lijken ook de makers van The Rings of Power zich verplicht te voelen om aan te schuren tegen de erfenis van de eerste trilogie: bij het personage Halbrand (Charlie Vickers), een verweerde, zwijgzame schipbreukeling die zijn eigen lot probeert te ontvluchten, voel je dat hij is geschreven om in de mal van Aragorn te passen.

Dat is logisch, want natuurlijk mikt Amazon net op het publiek dat twintig jaar geleden de bioscopen overspoelde om de avonturen van Frodo en co. te bekijken, en en passant hopen ze ook een hele nieuwe doelgroep aan te spreken. Maar het gewicht van de eerste trilogie kan ook verstikkend zijn – niemand die dat inmiddels zo goed zou moeten weten als Peter Jackson zelf.

Hoe dan ook lijken de elfendertig producenten achter The Rings of Power één belangrijke les uit The Fellowship niet geleerd te hebben: het is eenvoudiger om één rode draad te laten uitwaaieren in verschillende verhaallijnen, dan om verschillende verhaallijnen samen te weven in één rode draad. Als ze daar toch in slagen, zou The Rings of Power weleens echt de moeite waard kunnen zijn. En dan heeft Bezos zijn portefeuille niet voor niets opengetrokken.

The Lord of the Rings: The Rings of Power, vanaf 2 september op Amazon Prime Video.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234