Vrijdag 26/04/2019

Expo

Joseph Beuys: tussen mythe en boter

Beeld uit de documentaire 'Beuys'. Hier is Beuys omringd door studenten van de Staatliche Kunstakademie Düsseldorf, in 1967. Beeld rv

De spotlights staan deze week op Joseph Beuys, de Duitse (performance)kunstenaar met hoge spektakelwaarde. Het M KHA kijkt naar zijn Antwerpse periode en fascinatie voor een groot Eurazië, Film Fest Gent toont Beuys als de charismatische messias.

Beuys, dat is de man die zich in een vilten doek wikkelde en zich zo per ambulance van de luchthaven naar een New Yorkse galerie liet rijden om daar drie dagen een kamer te delen met een coyote, een symbool voor de native Americans en de schade die hen was toegedaan.

Beuys, dat is de man die 7.000 eiken plantte en als professor en met veel lawaai van de Düsseldorf Academy of Art gegooid werd omdat hij toch studenten aanvaardde die de toelatingsproef niet haalden. Hij richtte ook verschillende politieke partijen op, waaronder Die Grünen. Het is een man bij wie de vraag zich opdringt: gaat het om zijn kunstwerken, of om de figuur Beuys zelf?

In Beuys, de documentaire, houdt alvast de mythe in stand. De kunstenaar als een charismatische oproerkraaier, de onvermoeibare provocateur voor wiens performances en debatten over kunst de mensen staan te drummen. "Beuys will be beuys", kopt destijds een krant.

Sjamaan

Beuys, dat is de enigmatische sjamaan die beweerde dat hij tijdens de Tweede Wereldoorlog, toen hij bij de Luftwaffe zat, met zijn toestel crashte (dat klopt) en halfdood gevonden werd door de Tartaren, een nomadisch volk in de Krim. Ze zouden hem gered hebben door zijn onderkoelde lijf in te smeren met dierlijk vet en wikkelden hem in een vilten doek, twee materialen waar hij regelmatig naar zou teruggrijpen.

"Maar ik hou niet van die cultus die rond Beuys hangt", vertelt curator Nav Haq. In het M KHA probeerde hij daar ver van weg te blijven. Hier staan zijn kunstwerken centraal, zijn Antwerpse connectie en zijn ideeën over politiek en directe democratie, economie en ecologie. "Net daarom staat Beuys niet herkenbaar op de affiche."

Greetings from the Eurasian vertelt het verhaal van Beuys en zijn Antwerpse periode: in de jaren 60 en 70 was hij er vaak te vinden in de Wide White Space Gallery, waar hij zijn eerste buitenlandse expositie had en figuren als Marcel Broodthaers en Panamarenko ontmoette.

"Een heel belangrijke plek voor de avant-garde", weet Haq. "De documentaire portretteert hem als een Duitse kunstenaar, maar Beuys groeide niet ver van de Nederlandse grens op. Meer dan Berlijn keek hij deze kant op: de Benelux, Antwerpen en Brussel."

M KHA speelt ook met het idee van Antwerpen als het meest westelijke puntje van Eurasia, het idee dat vaak terugkomt in het werk van Beuys en hij verbeeldt met materialen die dragers zijn van energie, zoals boter, honing en koper. "Beuys gaat over actie, of het aanzetten tot actie", legt Haq uit. Hij is de man van de sociale sculptuur, of het geloof in de revolutionaire kracht van de kunst en menselijke creativiteit.

Zijn blik naar het Oosten is ook een afwijzing van de Verenigde Staten, de kunstmarkt ("een unieke positie in die tijd", weet Haq) en het modernisme dat in die tijd furore maken. Tegenover het 'westerse' individualisme, secularisme en de rationalisering houdt hij vast aan mystiek en natuur. "Als we Beuys in de film veel zien discussiëren en praten, dan is dat omdat hij zijn werk in die tijd wel moest verdedigen."

"Eurasia is een metafoor voor verzoening en eenmaking", vertelt Haq. In werkelijkheid is Beuys maar één keer in Azië geweest, zo zien we in de film, waar hij een soort fondsenwerving houdt voor zijn werk en in ware Lost in Translation-stijl reclame maakt voor whisky.

Groeten van de Euraziaat, tot 18/1 in M KHA, Antwerpen
Beuys, op 20/10 op Film Fest Gent

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.