Donderdag 19/09/2019

Interview

Joost Vandecasteele: "Ik ben zo optimistisch dat het pijnlijk wordt"

Beeld Wouter Van Vooren

Net op een moment dat velen de toekomst somber inzien, schept schrijver/komiek Joost Vandecasteele hoop in zijn nieuwe literaire voorstelling Habeas Corpus. Hoe? Door te laten zien dat het nog véél erger kan. 

Het is donderdag, een dag nadat Donald Trump zijn overwinningsspeech gaf. Joost Vandecasteele, ooit omschreven als een eenmansrevolutie en gruwelijke loeiboei, is opvallend goedgeluimd als we hem ontmoeten in een Brussels café. Vrolijk bijna.

"Ik heb vorige nacht geen moment wakker gelegen. Of toch: van de hoest. Maar ook dat is van voorbijgaande aard. Natuurlijk vind ik het heel jammer dat Trump president wordt. Maar om daar nu zoals elke krant pagina- en dagenlang over door te bomen? Zo zie ik de wereld niet. Ik gun slechte dingen maar één dag."

Opmerkelijke uitspraak uit de mond van een man die zich de afgelopen jaren over zowat alles furieus uitliet, van politiek en religie tot smileys en F.C. De Kampioenen.
Vandecasteele: "Dat beeld krijg je misschien als je alleen mijn columns hebt gelezen. Een van de redenen waarom ik ermee ben gestopt. Ik zat in een cyclus van frustratie en roepen. Mij elke week kwaad maken over iets werd te vermoeiend. En onproductief. Ik maakte er geen beter werk door, voelde me eerder wat mislukt omdat ik er niet in slaagde om tegelijk grappig genoeg te zijn. Woede doet je ineenkrimpen. Dus probeer ik in mijn nieuwe literaire voorstelling Habeas Corpus een andere aanpak uit."

Welke aanpak is dat?
"Fascinatie. Pas op, ik heb mezelf dat moeten aanleren, hoor. Gefascineerd uitkijken naar de toekomst is veel moeilijker dan het angst- en doemdenken dat nu zo in de mode lijkt.

"Volgens ongeloofwaardige experten beleven we het ergste millennium ooit. Nog erger dan ten tijde van de kruistochten en de Honderdjarige Oorlog. Terwijl ik denk: dit is niet onze beste versie. We zijn pas begonnen, de toekomst is pas begonnen. We hebben tegenwoordig genoeg mensen die in staat zijn een vreselijke wereld te omschrijven, nu beschrijf ik in Habeas Corpus een vreemde wereld. Een sciencefictionbeeld van tijdreizen, aliens, spoken en vampieren. Zo vol en overrompelend mogelijk. Om te tonen: u dacht dat dit erg is? Het kan nog véél erger."

Overdrijven om te helpen relativeren?
"Zoiets. Ik geloof hard in de kracht van verwarring. Iemand boos maken is het makkelijkste wat er is. Kijk: mijn middelvinger is groter dan die van jou. Iemand tot in zijn kern verwarren is moeilijker, maar heeft een veel grotere impact. Verwarring is in het verleden niet voor niets gebruikt als politiek instrument. Tijdens de Praagse Lente gooiden verzetsmensen ook al pornoblaadjes in de tanks van de Russen."

Maar bereik je daar echt iets mee, of blijft het bij een symbolische daad?
"Woede wekt woede op. Verwarring creëert ten minste een opening voor nieuwe ideeën en opvattingen. Zonder dat ik met deze voorstelling een groot statement wil maken. Ik besef dat ik de wereld niet ga veranderen.

"Wel zeg ik: in plaats van kwaad te blijven, bijvoorbeeld over het feit dat Trump in het Witte Huis gaat zetelen, is het veel interessanter om je nu al af te vragen wat hierna komt. Ik ben te nieuwsgierig en geeky om te lang te focussen op iets wat ik al weet. Dan kijk ik liever vooruit. Na Bush dacht je: erger dan dit wordt het niet. En dan krijg je iemand als Trump. Zoiets maakt je toch benieuwd: what's next?"

Anderen worden er eerder bang van.
"Ik betrap mezelf soms ook op angst. Op de dag van de aanslagen in Brussel heb ik ook gezegd: 'Het is oké om bang te zijn.' Maar één dag. Het moet niet te lang duren. Niets mis met de emotie zelf, de vraag is alleen: hoeveel aandacht willen we er als maatschappij aan besteden? Je moet ook niet te veel krediet geven aan slechte dingen. Het ergste verdient niet zoveel aandacht.

"Ik had ook niet voorspeld dat Trump het zou halen. Maar mijn voorstelling, dagen en leven mogen niet alleen daarover gaan. Trump is een puntje op de radar. Er is nog zoveel meer."

Wel een puntje dat heel snel heel veel kan veranderen.
"Klopt. Ik hoor mensen nu zeggen dat we op een keerpunt zijn beland. Maar ik heb dat al zo vaak gehoord. Net als: 'Ja maar, nu is het écht zo.' Als elk doemscenario was uitgekomen, dan was het al lang voorbij. Op dat vlak ben ik een optimist. Zo optimistisch dat het pijnlijk wordt."

Een voorstelling over spoken, draken en ruimtewezens klinkt heel escapistisch. Is wegvluchten in een droomwereld niet een beetje makkelijk en naïef?
"Sciencefiction is voor mij ook wat er morgen of zelfs binnen een paar uur gebeurt of kan gebeuren. Wat ik neerpen, zijn overdrijvingen van wat al aan het gebeuren is. Dus moet je je bewust zijn van het hier en nu. Als ik een toekomst beschrijf waarin pillen worden uitgedeeld om egoïsme op te wekken, zodat de weinigen die niet enkel met zichzelf bezig zijn ook van de voordelen van egoïsme kunnen genieten, zeg ik ook iets over de wereld van vandaag. (met een gespeeld hoog stemmetje) Met een kwinkslag.

"En ik geloof in spoken, draken en aliens."

Meen je dat?
"Religie is iets wat ik niet begrijp. God is voor mij een heel saai begrip, want hij verklaart Alles. 'Hoe komt dat? God.' Het neemt alle complexiteit weg. Ik ben opgegroeid voor tv, dus ik heb graag plotwendingen.

"Maar geloven an sich begrijp ik wel. Aan de ene kant ben ik een heel rationele mens, anderzijds vind ik het geruststellend te geloven dat alles mogelijk is. Zie het ook als een statement. Als atheïst zit je in een debat met een aanhanger van een religie al snel in een zwaktepositie. Hij heeft God, jij hebt niks. Dus zeg ik nu: ik heb Alles. Van draken tot aliens."

Je omschrijft de voorstelling als een mix tussen literatuur, monoloog en stand-up.
"De vorm is heel sober: ik, een microfoon en een uit het hoofd geleerde tekst. Van comedy wordt dat al aanvaard, van literatuur nog niet. Ik wil dat afdwingen. Tonen dat literatuur ook wild en rock-'n-roll kan zijn. Ik zal nooit tot het literaire establishment behoren. Vroeger stak het als mijn werk niet op een shortlist belandde, nu heb ik er vrede mee. Ik besef dat het hypocriet was om iets anders te willen doen, maar toch jaloers te zijn dat ik er niet bij hoorde. Nu denk ik: dan ga ik wel voluit voor de niche. Mijn niche."

Kies je ook voor deze vorm omdat een boodschap er makkelijker ingaat als die grappig wordt gebracht?
"Ik wil daar niet een uur of twee staan roepen. Dat heb ik al geprobeerd, met als resultaat dat je publiek na een tijdje vermoeid en immuun wordt. Ik beschouw een comedyplek als de operatiekamer van de maatschappij. Je mag daar zonder probleem iemand opensnijden.

"Maar ik wil het evenmin pure comedy noemen. Want stand-up gaat gebukt onder een enorme grappendwang. Als er niet om de zoveel minuten gelachen wordt, heb je als stand-upcomedian gefaald. Noem het zelfbescherming: als er niet gelachen wordt, kan ik altijd zeggen dat het niet geestig bedoeld was."

Habeas Corpus, op 18 en 19 november in de Kaaistudio's in Brussel, kaaitheater.be. In het voorjaar van 2017 volgt er ook een boekversie van de voorstelling bij uitgeverij Lebowski: Bella.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234