Maandag 09/12/2019

Uitgezongen

‘Jóga’ van Björk: liefdesbrief met vulkanische beats

Beeld rv

Aan een hogere snelheid dan de poolkappen vandaag verdwijnen, smolt je eind jaren 90 voor ‘Jóga’ van Björk. Een nationaal volkslied én emotionele dubstep-song avant la lettre.

Met ‘Jóga’ probeerde de IJslandse doel­bewust een alternatief volkslied voor haar geboorteland te schrijven. Maar meteen moest die song ook dienst kunnen doen als een liefdesbrief aan haar allerbeste vriendin. “All these accidents that happen / Follow the dot / Coincidence makes sense only with you”, zingt Björk met angelieke stem. “You don’t have to speak...I feel.” Samen met Björk verdwaal je in een volstrekt tijdloos landschap, en net zo goed in een romantisch liefdesverhaal.

Behoedzaam vallen stuwende drums in, over elegische strijkers heen. De song sluit stilistisch zowaar aan bij het natuurfenomeen dat IJsland is. Het lijkt zelfs of Björk je met haar glaciale stem wil gidsen doorheen een mistig en kronkelend vulkanisch landschap, waarbij de abstracte dubstep in het middenstuk je als door een geiser twee meter de lucht in kegelt. Op subtiele wijze legt ‘Jóga’ een lijntje uit van elektronica naar barok en andere klassieke stijlen. Björk liet zich daarbij deels inspireren door traditionele IJslandse muziek (“liedjes die blaken van trots en grandeur”), maar die gaf ze een modernistische make-over met wat ze omschrijft als ‘vulkanische beats’.

“De elektronische beats vormen het ritme van de song, de hartslag van het lied,” legt ze uit. “De violen moesten dan weer een ouderwetse atmosfeer schetsen. Zij kleuren het nummer als het ware in. ‘Jóga’ beschouw ik als het conceptuele hart van de plaat Homogenic (uit 1997, red.): de song is een geluidsfoto van de onaardse schoonheid die IJsland te bieden heeft. De stevige beats zijn dan weer een weerspiegeling van de oertijd-achtige, ruwe en ­chaotische natuur.”

De song werd opgenomen in Spanje, waar Björk elke nacht droomde van haar thuisland. “Ik voelde al heel lang aan mijn bonzende hart dat ik een liefdesbrief móést schrijven aan het eiland dat ik zo lang miste. Een paar jaar voordien was ik naar Londen verhuisd om mijn debuut op te nemen. Uiteindelijk bleef ik er langer hangen dan verwacht, en toerde ik ook nog eens de hele wereld rond. Ik was nog nooit zo lang weggeweest van huis – of van het land dat ik als mijn échte thuis beschouwde. Ik verging van de heimwee. Daarom zit er zo veel trots en romantiek in de song. Ik wilde een soort national anthem schrijven.”

De tekst geldt evenwel niet alleen als een ode aan het geboorteland van Björk, maar ook als een hommage aan haar beste vriendin Jóhanna ‘Jóga’ Johannsdóttir, de vrouw van de voormalige burgemeester van Reykjavik. “Emotional landscapes, they puzzle me”, zingt Björk in ‘Jóga’. De tekst bulkt van de dubbelzinnigheid. Met die zin verwijst ze naar het soms onherbergzame, maar wondermooie natuurschoon van IJsland, maar net zo goed naar haar innerlijke landschap. Haar beste vriendin, naar wie de songtitel verwijst, hielp haar naar verluidt doorheen haar moeilijkste momenten. “Then the riddle gets solved / And you push me up to this state of emergency.” Een noodtoestand? Dat klinkt ook niet bepaald hoopgevend.

Wél voor Björk: “Ik zie die state of emergency als een staat van bewustzijn waarin ik overladen word door creatieve impulsen, door de nood om iets te scheppen. Die term heeft geen negatieve connotatie voor mij. Integendeel: die toestand kan me zelfs optillen naar een hogere staat van spiritualiteit en menselijk begrip. Klinkt dat als een contradictie? Misschien. Maar wie me langer dan vandaag kent, weet vast wel dat ik alléén maar schoonheid zie in tegenstelling.” 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234