Donderdag 18/07/2019

Interview Gent Jazz

Joan Baez neemt afscheid: ‘Ik was op mijn krachtigst als ik zingen kon combineren met activisme’

Joan Baez perform in 2018. Beeld Corbis via Getty Images

Joan Baez (78) staat vanavond op Gent Jazz. Wellicht wordt het haar allerlaatste concert op Belgische bodem. De Amerikaanse zangeres stopt met toeren. ‘Mijn stem gaat achteruit. Ik hoor het en ik voel het.’

We moeten even wachten. “Ik moet de deur opendoen voor mijn hond. Ze is groot en blind en loopt als een paraderend paard met opgetrokken poten door de tuin, zodat ze de dingen kan voelen voor ze ertegenaan loopt.” Ze lacht er zelf smakelijk om.

Het telefoongesprek met Joan Baez – de zangeres is thuis in het Californische Woodside – zal meermaals onderbroken worden omdat haar hond de tuin uit of in wil. En gedurende het ­gesprek blijkt Baez, zeker voor iemand die zich tijdens haar loopbaan als zangeres en activiste met de serieuze zaken des levens heeft beziggehouden, een opvallend opgeruimde gesprekspartner. Steeds weer klinkt haar aanstekelijke lach.

Folkpop

De Amerikaanse singer-songwriter zit in 2019 precies zestig jaar in het vak. Ze brak in de jaren 60 door met geëngageerde folkpopliedjes als ‘Farewell, Angelina’, ‘Love Is Just a Four-Letter Word’ en ‘We Shall Overcome’, en was samen met Pete Seeger en Bob Dylan een van de belangrijkste representanten van de protestgeneratie. Daarbij was haar activisme (zie kader) altijd net zo belangrijk als haar muziek. Vorig jaar bracht ze het nieuwe album ‘Whistle Down the Wind’ uit, maar kondigde tegelijkertijd haar laatste tournee aan.

De reden: de achteruitgang van haar vocalen. Het is het dilemma voor iedere ouder wordende zanger en zangeres: doorgaan en het gevaar lopen een schim van jezelf te worden of stoppen met optreden wanneer je merkt dat je stem achteruitgaat. Baez koos voor het laatste en liet vorig jaar weten dat haar ‘Fare Thee Well Tour’ haar afscheidstournee zou worden.

Als het aan haar had gelegen, zou ze nog lang zijn blijven toeren, maar het kost langzamerhand te veel moeite. “Ik heb mijn liverepertoire de afgelopen ­jaren moeten aanpassen. Zo heb ik een aantal nummers geschrapt omdat ik de hoge noten niet meer haal. Bij andere songs heb ik om dezelfde reden de ­melodie veranderd. Het betekent dat ik voor elke tour mijn songs opnieuw moet uitvinden. Als ik eenmaal op het podium sta en het werk heb gedaan, is mijn stem oké. Maar toch heb ik besloten om te stoppen met optreden, omdat ik het werk niet meer wil doen om dat niveau te halen.”

Ze vergelijkt zichzelf met een tennisspeler. Als die besluit te stoppen, houdt hij op met trainen. Als hij toch wil doorgaan hoewel hij over zijn top is, moet hij twee keer zo hard werken. Non-stop. Zo is het ook met de stem. “Ik hou ervan hoe mijn stem nu klinkt. Maar als ik mijn stembanden flexibel wil houden, moet ik vier of vijf keer per week trainingen doen. En zelfs dan gaat het achteruit. Ik hoor het en ik voel het.”

Uitverkochte zalen

Baez trad dit voorjaar nog op in de Koningin Elisabethzaal in Antwerpen en nu volgt dus Gent Jazz. 

Hoe voelt dat, zo’n afscheidstournee? Baez lacht: “Leuk, want er komen veel mensen op de optredens af, omdat ze weten dat het de laatste keer is dat ze me live kunnen zien. We spelen voor uitverkochte zalen en doen zelfs twintig shows in L’Olympia in Parijs. Dat had vast niet gekund als we het afscheid niet hadden aangekondigd.”

Tijd voor weemoed of verdriet is er nog niet geweest. “De reactie zal pas achteraf komen, vermoed ik. Misschien ben ik opgelucht, misschien in rouw, misschien allebei. Om eerlijk te zijn, ik weet het niet.”

Baez heeft nog geen concrete plannen voor haar toekomst, maar is vast van plan om dingen te gaan doen waar ze eerder niet aan toe is gekomen. “Ik weet dat ik thuis zal zijn en dingen zal doen die ik al twintig jaar wil doen.” Schaterlachend: “Zoals een kanarie ­nemen en hem in huis horen zingen.” Ook verheugt ze zich erop dat ze zoon en kleindochter meer zal zien.

Joan Baez en Bob Dylan in 1963. Beeld Getty Images

Schilderen

De emoties die ze tot dusver in haar liveoptredens stopte, verwacht Baez deels in haar andere passie te zullen stoppen: schilderen. Vol enthousiasme vertelt ze over het portret dat ze maakte van Emma Gonzalez, de ­scholiere die de schietpartij op haar school in Florida overleefde en vorig jaar tijdens de March for Our Lives een indrukwekkende toespraak hield. “Geef me je e-mailadres, dan stuur ik je een foto van het schilderij op.” Even later verschijnt het schilderij in rode en groene tinten van een ernstig kijkende Gonzalez in de mailbox.

De meeste energie zegt Baez echter te zullen steken “in achterhalen hoe het is om te leven” als vrouw op leeftijd. “Ik woon alleen en ik vind het belangrijk om op mijn leeftijd te denken over hoe het is om ouder te worden. Dat is een onderwerp waar we het in dit land niet over hebben. Ik heb besloten om mijn gezicht niet chirurgisch te laten veranderen. Dus dat betekent de realiteit van oud worden onder ogen zien. Mijn gezicht zal verzakken en de rimpels zullen komen. Ik heb gelukkig mijn moeders botstructuur, maar de hoeveelheid energie die je erin moet steken om er jong uit te blijven zien moet uitputtend zijn. Ik kijk liever in de spiegel en accepteer wat ik zie. Of het me nu bevalt of niet.”

Niet meer optreden betekent voor Baez, die toegeeft dat ze wel altijd de druk heeft gevoeld om slank te blijven, ook dat ze niet meer op haar gewicht hoeft te letten. “Zolang ik concerten geef, zal ik proberen met oefeningen in vorm te blijven. Het is een continu gevecht om er goed uit te zien en in mijn jeans te passen. Ik heb me vaak afgevraagd of ik, wanneer ik niet meer optreed, dik zal worden.” Schaterend: “Misschien word ik wel als mijn oudere zus, die het geen donder interesseerde hoe ze eruitzag. Maar het kan ook dat ik zo ijdel ben dat ik toch blijf proberen slank te blijven.”

De activist

De zangeres is net zo bekend om haar muziek als om haar activisme dat als een rode draad door haar leven en muziek loopt. Zo zette ze zich in tegen de oorlog in Vietnam en voor de Amerikaanse burgerrechtenbeweging. “De hoogtepunten uit mijn leven vielen samen met de momenten waarop ik beide hoeden op had: activisme en muziek. Dan was ik op mijn krachtigst en nuttigst.”

Als voorbeeld noemt ze hoe ze in 1966, toen de gesegregeerde scholen net waren afgeschaft, in Grenada, Mississippi zwarte leerlingen begeleidde die voor het eerst naar een witte school gingen. “Martin Luther King Jr. had me gevraagd met ze mee te lopen tot hij zou kunnen komen. Liep ik daar met kleine, zwarte kinderen die met stenen werden bekogeld. Mijn aanwezigheid maakte het voor witte volwassenen moeilijker de stenen naar de kinderen te gooien. Ik was trots en sterk. Ik zei tegen een grote politieman: ‘We brengen deze kinderen naar school.’ Hij antwoordde in dat zuidelijk accent: ‘Je kunt niet verder.’ ­Misschien was ik stom en mijn hart bonsde, maar het was een uitdaging die ik graag aanging.”

Nu nog zet Baez zich in voor zaken die haar aan het hart gaan. Al doet ze wel een stapje terug ten faveure van de nieuwe ­generatie. “Ik las onlangs Bertrand Russell. Zijn stelling is: op een gegeven moment heb je gedaan wat je moest doen. Dan loop je niet meer in de frontlinie bij marsen. Veel jonge actievoerders willen niets met volwassenen te maken hebben. Ik geef ze geen ongelijk. Wat hebben we voor ze gedaan? Onze erfenis is een nachtmerrie.” Baez verwijst naar de klimaatverandering. “Ik weet niet wat ik moet doen. Het is zo drastisch. Ik zie niet hoe mijn kleindochter een kans heeft op een echt leven. Dat is niet pessimistisch, maar realistisch.”

Joan Baez speelt vanavond op Gent Jazz. Ook Julia Holter, Cowboy Junkies, J.S. Ondara, The Antler King en Tiny Legs Tim treden vandaag op. gentjazz.be

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden