Vrijdag 13/12/2019

Interview

Jerry Seinfeld: “De regels van de stand-upcomedy worden vandaag meer dan ooit herschreven”

Jerry Seinfeld. Beeld AFP

De sitcom Seinfeld maakte van hem de rijkste en voor velen meest gerespecteerde komiek op aarde. Sindsdien lijkt hij maar wat te doen, om zich te amuseren. Behalve in zijn ogen: “Als je als komiek een carrière wil hebben, kun je nooit zomaar doen wat je wil.”

In bepaalde opzichten is de wereld van Jerry Seinfeld nog dezelfde. Hij is nog altijd die hoogst herkenbare stand-upcomedian, de ster van de legendarische sitcom Seinfeld, en de host van Comedians in Cars Getting Coffee, zijn talkshow op Netflix.

Toch gaat de wereld van de comedy, waarin Seinfeld vertoeft, door turbulente tijden. Comedians worstelen met wat ze al dan niet op het podium kunnen zeggen, en verschillende grote namen vielen intussen van hun voetstuk. Bill Cosby werd veroordeeld voor verkrachting en naar de gevangenis gestuurd. Roseanne Barr zag haar opnieuw tot leven gewekte sitcom geschrapt na racistische tweets. En Louis C.K. moest door het stof nadat hij een paar gevallen van seksueel wangedrag bekende. Hij treedt sinds kort weer op in clubs, tot verontwaardiging van een deel van het publiek.

Het zijn complexe en vervelende kwesties. Seinfeld weet dat hij ze – gezien zijn status – niet uit de weg kan gaan, maar hij is er nog niet uit hoe hij ermee aan de slag moet. “We komen er al doende achter”, zegt Seinfeld. “En dat heeft iets bijzonders. We weten niet echt wat de regels zijn, dus zal het met vallen en opstaan moeten gaan. Maar dat is precies waarom stand-upcomedy zo populair is. Chris Rock vertelde me ooit dat je, in de goede oude tijd, naar Neil Young of Jimi Hendrix ging kijken, en je zag de hele artiest. Nu zit er achter elke muzikant een heel team. Maar bij een komiek zie je nog altijd de hele artiest: schrijver, regisseur, presentator. Je krijgt zijn hele talent gebald in een pakketje te zien, en dat is bijzonder intens.”

Voelt u die spanning ook?

“Tuurlijk. Het is inherent aan comedy. ‘We haten je, ga van dat podium af!’ Uitgejouwd, beschimpt, gehaat worden: voor elke comedian maakt dat deel uit van het dagelijkse leven. Je merkt het zelfs bijna niet meer op. Je hebt een olifantenhuid of niet.”

Krijgen komieken het soms te hard te verduren?

“Nee, vind ik niet. Weet je hoeveel er nog overblijven van de tijd dat ik ermee begon? Van de honderd zijn er 99 weg. Sommigen waren fantastisch. Waarom zijn ze weg? Voor elke reden die je kunt bedenken. Voor elke menselijke kwetsbaarheid die er is. De minste barst in je persoonlijkheid moet het ontgelden: ‘Eens kijken of we je kunnen neerhalen.’ Zo gaat het er in comedy aan toe.”

Jerry Seinfeld: “Als komiek doe je nooit zomaar wat je wil. Daarom draag ik ook altijd een pak. Het is een signaal: ik sta hier niet wat te niksen.” Beeld AFP

Hoe bent u aan die valkuilen ontsnapt?

“Ik heb geluk gehad. In de jaren 70 was het al cocaïne en alcoholisme wat de klok sloeg. Maar omdat ik er geen interesse voor had, kwam ik er niet mee in contact. Echt. Ik wist dat dat gebeurde, maar ik zat op een ander spoor. Ik had het geluk dat ik een natuurlijke afkeer voelde voor dingen die ik als giftig beschouwde. En daar vallen veel dingen onder.”

Hebt u het gevoel dat u voorzichtiger moet zijn met wat u op het podium zegt?

“Nee. Ik blijf weg van thema’s die problemen geven. Ik heb wel een #MeToo-stukje over weervrouwen. ‘Ik vind dat de weervrouwen wat mogen inbinden. Wij proberen ons hier aan te passen aan de nieuwe normen, terwijl zij om half tien ‘s ochtends op tv komen in een spannende cocktailjurk. Een beetje mededogen, alsjeblief!’”

En u hebt het gevoel dat het publiek dat wel kan smaken?

“Zeker. Maar als je een vergissing begaat, wat we allemaal wel eens doen, dan zegt het publiek dat en blijf je daarvan weg. Of niet. Uiteindelijk blijft het jouw keuze. Dat rodeo-aspect van stand-upcomedy – proberen om in het zadel te blijven zitten – was wat ik het hardst miste, toen ik tv maakte. Ik hield van die rauwe, potige, zweterige en heftige momenten. In andere takken van de showbusiness wordt er al genoeg gepamperd. Stand-up is het tegenovergestelde van gepamperd worden. Je wordt elke keer weer voor de leeuwen geworpen.”

Denkt u dat sommige komieken de verkeerde lessen trokken uit de vroege jaren, dat ze dachten dat ze met alles weg konden komen?

“Je doet nooit zomaar wat je wil. Als je een carrière wil hebben, moet je doen wat werkt. Als ik op tournee ga, is dat met materiaal waarvan het publiek in driehonderd kleine clubs heeft geoordeeld dat het werkt. Je móet het publiek aan het lachen krijgen. Daarom draag ik ook altijd een pak. Het is een signaal: ik sta hier niet maar wat te niksen.”

Bent u dezer dagen blij dat u nooit het politieke pad hebt bewandeld?

“Ik probeer mijn eigen kronkelige wegen te bewandelen. Ik zou het misschien doen, als ik dacht dat ik het beter kon. Maar ik kijk naar Bill Maher en Seth Meyers, en ik vind niet dat ik daaraan kan tippen. Ze doen dat erg goed. Maar ik kan beter over rozijnen praten.”

Dat is ook belangrijk.

“Laat het uit! Ik haat komieken die denken dat wat ze doen belangrijk is. Ik vind niet dat je als komiek daarvan kan vertrekken. Onlangs zat ik met een vriend naar W.C. Fields (een Amerikaanse komiek uit de eerste helft van de 20ste eeuw, red.) te kijken. We konden onze ogen niet geloven: de timing, het materiaal, de manier waarop hij het bracht: het was perfect! We zouden het zo opnieuw kunnen opvoeren. Dát soort comedy heeft eeuwigheidswaarde. Over welke politieke kwestie van twintig jaar geleden wil jij vandaag een grap horen? Geen enkele, toch? De inhoud van zulke grappen is meestal niet komisch. Eerder retorisch.”

Om terug te keren naar #MeToo: is het te vroeg voor Louis C.K. om opnieuw op te treden?

“Nee. Ik denk dat vooral de manier waarop hij dat deed de mensen op stang heeft gejaagd. (Louis C.K. maakte onlangs onaangekondigd én ongegeneerd zijn opwachting in een paar comedyclubs in New York, red.) Sommige mensen vinden het maar niets dat hij het überhaupt doet. Je weet hoe dat gaat: mensen doen iets verkeerd, ze worden verbannen, ze lijden, we willen dat ze lijden. We zijn gek op de val, de crash. En we zijn gek op hoe ze rechtkrabbelen. Het kruipen. ‘Ga je kruipen? Hoe lang ga je kruipen? Ga je wenen?’ Ik denk dat mensen dachten dat dat bij Louis ook zou gebeuren – dat hij zou wenen. ‘Wij, de rechtbank van de publieke opinie, hebben beslist dat als hij wil terugkomen, hij maar beter afziet.’ Maar hij heeft hun dat ontzegd.”

Jerry Seinfeld op de ‘set’ van ‘Comedians in Cars Getting Coffee’. Beeld Photo News

U hebt er dus geen bezwaar tegen dat hij terugkeert?

“Als er een misdrijf is gepleegd, is het aan de wet om zich ermee te bemoeien. De wetten van de comedy, die worden al doende geschreven. En het leven van de komiek in kwestie maakt daar vaak deel van uit. ‘We vinden je show leuk, en hoe je van jouw leven een puinhoop hebt gemaakt.’ Ook dat boeit ons. Maar het blijft natuurlijk vreemd dat iemand zich zo heeft misdragen (Louis C.K. bekende vorig jaar dat hij in het bijzijn van verschillende vrouwen heeft gemasturbeerd, red.) en dat alle mensen vroegen: ‘Hoe gaat het met de dader?’ Ze vragen niet: ‘Hoe gaat het met het slachtoffer?’”

Bewonderde u Bill Cosby voor zijn misdaden bekend werden?

“Absoluut. Maar in zijn geval, met wat hij heeft gedaan, is de klap te luid om te negeren. Al is die plotse, steile val even opmerkelijk als nieuw. Zo veel werk, en plotseling is het allemaal weg. De snelheid waarmee het gebeurt is... verrassend. Alsof je morgen zou opstaan en het Lincoln Memorial is weg, omdat onderzoek heeft uitgewezen dat Lincoln zijn handen niet kon thuishouden. ‘Oh, oké dan. Dat moet ik even laten bezinken. Ik vond het Lincoln Memorial wel knap.’ Hetzelfde zag je bij Roseanne Barr, omwille van één tweet.”

Was haar ontslag een verrassing voor u?

“Natuurlijk. Het was niet onterecht, maar toch. Ze zeiden gewoon: you’re done. Punt. Dat is nieuw. Normaal gezien is er wat craquelé, een barst, en iemand die het probeert op te lossen met wat plamuur. Zo gebeurde het vroeger.”

Jerry Seinfeld met Barack Obama in ‘Comedians in Cars Getting Coffee’. Beeld rv

In het geval van Cosby: hebt u moeten bijstellen wat u zo aan hem bewonderde?

“Ik wist natuurlijk niets over zijn misdaden. Maar stel ik mijn bewondering bij? Nee, ik geef mijn helden niet op. Ik blijf in mensen geloven. Ik zei laatst nog tegen Ellen DeGeneres dat mensen destructief zijn voor elkaar. We haten elkaar. We minachten elkaar. En dan zien we iemand een mooi pianoconcerto spelen en zeggen we: ‘Oh, de mens is het mooiste op aarde.’”

Onder de best onthaalde én meest verguisde stand-upcomedy van dit jaar is Nanette van Hannah Gadsby. Gezien?

“Ja, en ik vond het fantastisch. En aan de mensen die zich afvragen of wat ze doet überhaupt comedy is: is het niet prachtig dat ze stand-up uitrekte om het over andere dingen te hebben? Het is de reden waarom mensen zo geboeid zijn door stand-up. En hoe waardevol is het niet voor mensen die hetzelfde doormaken om te zien: kijk, hier is iemand die het desondanks goed doet? De regels van stand-upcomedy worden constant, vandaag meer dan ooit, herschreven, hoeveel mensen er ook geloven dat ze gebeiteld zijn in steen.”

Snapt u dat veel mensen daarmee niet meer weten van welk hout pijlen te maken?

“Ik snap vooral dat de schrik erin zit om op het podium of op sociale media iets fout te zeggen. Maar als je dat ruimer ziet en even uitzoomt, is dat allemaal heel positief. Ik denk vooral aan de slachtoffers van al die dingen. Ze beschikken nu over een beter platform dan pakweg vijf jaar geleden. En dat is goed.”

(c) The New York Times

Het tiende seizoen van Comedians in Cars Getting Coffee is nu te zien op Netflix.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234