Zondag 19/01/2020

Muziek

Jazzdrummers voor dummies: waarom de held zo vaak achter het drumstel zit

Antoinne Pierre met Urbex op Jazz Middelheim Beeld Bas Bogaerts

Kent u een popgroep of rockband waarin de drummer dienst doet als frontman? In wondere wereld van jazz is dat perfect normaal. Ook op de eerste dag van Jazz Middelheim stonden uitmuntende drummers op de piëdestal. Tot ongenoegen ook van de metalfan, die soms genoeg heeft van die lofbetuigingen. Terecht?

Heeft u de film Whiplash gezien, die film waarin een drummende jazzstudent (Miles Teller) getreiterd wordt door zijn leraar, gespeeld door J. K. Simmons? Blijkt dat het geen titel is die je achteloos kan namedroppen bij jazzdrummers. “What the fuck?”, roept Antoine Pierre. “Ik heb Whiplash ooit gezien op het vliegtuig. Drummen tot bloedens toe, komaan! Natuurlijk is de competitie hard, maar wat een vreselijke clichés.”

Desalniettemin, drummers gedijen goed in jazz. Het is te zeggen: geen genre waarin het drumstel zo schittert in schijnwerpers. Zo ook op de eerste dag van Jazz Middelheim, waar uitmuntende drummers de rode draad vormden.

Mark Guiliana van Mark Guiliana Jazz Quartet is hier artist in residence. Antoine Pierre (amper 25) staat hier met zijn eigen project, Antoine Pierre Urbex maar u kent hem misschien ook als drummer van TaxiWars en het trio van Philip Catherine. Hij zwaaide magna cum laude af bij het Conservatorium in Brussel, studeerde bij de grote der aarde in New York en won ook al de gegeerde Toots Thielemans Jazz Awards. En beiden keken ze erg uit naar die andere drummende held die hier aantrad: Brian Blade van Joshua Redman Still Dreaming.

En dat leidt ons tot de vraag: vanwaar komt die piëdestal voor jazzdrummers? Denk bijvoorbeeld ook aan STUFF., waar het toch vooral drummer Lander Gyselinck is die met de aandacht gaat lopen.

“Omdat jazz drummers meer kans geeft om zich uit te drukken”, denkt Guiliana. “Rock vraagt een beat die van begin tot einde wordt aangehouden, en daarin kan veel passie en genialiteit schuilen. Maar jazz leeft van improvisatie en daarin zijn drums essentieel.”

Mark Guiliana. Beeld Bas Bogaerts

Pierre: “In pop en rock is de drummer de timekeeper, maar in jazz wordt die tijd wat meer opengetrokken.” Of zoals we op een onlineforum voor drummers lazen: rockdrummers krijgen één muur die ze naar believen mogen versieren, terwijl jazzdrummers op tijd en stond de hele kamer inrichten.

In den beginne

Weetje: het drumstel zoals we het vandaag kennen is samen met de jazz geboren. “Een uitloper van de traditionele marchingbands”, vertelt Pierre. Dat verklaart ook waarom u jazzdrummers veelal kan herkennen aan de manier waarop ze de drumstok langs links eerder in de hand leggen, in plaats van die vast te grijpen (matched grip).

“De traditional grip, heet dat”, zegt Karel De Backer, die speelde bij onder meer Dead Man Ray, Gabriel Rios, Flip Kowlier door OOR ooit ‘meesterdrummer’ is genoemd. “Wellicht omdat ze in marching bands die drum wat schuiner benaderde, maar ook omdat het zo meer subtiele bewegingen toelaat. Die grip is stilaan aan het verdwijnen, maar in jazz blijft ze overeind.”

Maar ons punt is dat de drum er van in het prille begin bij was. “Jazz is de basis van alles met een drum: rock’n roll, hiphop. Bij Radiohead hoor ik dat ze veel naar jazz hebben geluisterd.”

Bij pakweg metalfans leidt die bewondering voor jazzdrummers weleens tot frustraties. Want ook daar is de beat, de drumstok en het drumvel essentieel, en vergt het genre veel van de drummer. Heeft dat te maken met het hardnekkige idee dat jazz een hogere kunstvorm is dan metal en rock of speelt de jazzcat toch in een andere muzikale liga?

Het is een feit dat veel succesvolle drummers een jazzverleden hebben. “Ik heb ook een jazzopleiding gevolgd”, vertelt De Backer. “Dat biedt een brede basis, laat toe om tijd te onderzoeken. Goede metaldrummers kunnen ook een potje spelen, maar het klopt misschien wel dat jazz uitdagender is.”

Guiliana ziet het zo: “De genialiteit bij pop en rock zit hem meer in de aanloop, de creatie van een nummer en de keuzes die daar worden gemaakt. De luisteraar hoort enkel het eindresultaat. In jazz is die creativiteit duidelijker omdat ze op het moment zelf ontstaat.”

Oefenen op kussens

En in die momenten zit ook vaak meer technische variatie. Waar metal het - kort door de bocht - veelal moet hebben van snelheid en volume oefent de jazzdrummer zich evengoed in stille en compacte klanken die veel lichaamscontrole vereisen.

“80 procent van de rocknummers gebruiken bovendien drumstokken, terwijl jazzdrummers bijvoorbeeld brushes gebruiken voor een breder scala aan klanken”, vertelt De Backer. Pierre: “Dynamiek is goed voor driekwart van de muziek. Ik oefen op kussens, of net heel snel op luide oppervlakte om mijn volume onder controle te krijgen.”

Muscle memory, nog zo’n woord. Na al die jaren oefenen en oefenen en oefenen hebben de lijven van deze drummers de muziek, de ritmes en bewegingen volledig geïnternaliseerd. 

“Ik kan oefenen zonder drumstel”, legt Pierre uit. “Ik herinner me een avond waarop ik vastliep op een ritme. Het lukte me niet maar het was al te laat om veel lawaai te maken. Ik heb voor de tv zitten oefenen, gewoon met m’n handen en voeten en plots had ik het beet. Toen ik de volgende ochtend achter mijn drumstel ging zitten, lukte het meteen.”

Guiliana zegt dat hij de muziek niet alleen hoort, maar ook voelt. De volgende slag is als een fysieke ervaring die zich opdringt. Maar de truc is, zegt hij, om die ingesleten patronen tijdens een improvisatie ook los te laten. “Je lichaam wil altijd hetzelfde doen. Maar je kan een improvisatie niet plannen, wel voorbereiden.”

Toch hebben de grote der aarde een geheel eigen stijl. “Ik herken na tien seconden wie achter de drums zit”, zegt Pierre. In de pop- en rockwereld is dat toch iets minder evident. John Bonham van Led Zeppelin, oppert Pierre? “Dat mensen op een dag mijn stijl zouden herkennen, dat is mijn ultieme droom.”

Tegelijk is de drumstijl zo afhankelijk van het nummer, zegt Guiliana. “Natuurlijk wil ik een herkenbare stijl, tegelijk wil ik mijn beslissingen daar niet van laten afhangen.” Maar het mooie is, zo wil hij nog even kwijt, is dat een held als Brian Blade niet eens probeert te klinken als Brian Blade. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234