Zaterdag 04/07/2020

Muziek

Jazzdrummer Makaya McCraven herschrijft zwanenzang van invloedrijke beatdichter ★★★★☆

Gil Scott-Heron, mei 2010 in het Koninklijk Circus.Beeld BELGA

Wie anders dan de Amerikaanse jazzvernieuwer Makaya McCraven kon een eerbetoon aan de legendarische beatdichter Gil Scott-Heron tot een goed einde brengen? Op het wervelende We’re New Again herwerkt hij met brio diens allerlaatste opnames.

“Als kind hoorde ik de stem van Gil Scott-Heron vaak door mijn huis schallen”, vertelt de aimabele Makaya McCraven. “Lang voor ik wist wie hij was, voelde hij aan als iemand die ik altijd heb gekend. Tja, ik hoef zijn invloed op de hedendaagse muziek natuurlijk niet uit te leggen. Hij heeft niet alleen zijn stempel gedrukt op hiphop en de hedendaagse popmuziek maar ook op een bepaald type politiek activisme. Hij was de stem van het volk. Toen men mij vroeg voor dit project was ik vereerd.”

Op We’re New Again schept McCraven, een felgeprezen jazzdrummer en componist uit Chicago, een radicaal nieuwe context voor de soulvolle straatpoëzie die Scott-Heron tien jaar geleden opnam voor de plaat I’m New Here. Het album voelde aan als de ultieme comeback van het Afro-Amerikaanse beaticoon en luidde de herwaardering in van zijn oude werk nadat het jaren in de vergetelheid lag te verstoffen. Onder het goedkeurende oog van de Britse producer en XL-labelbaas Richard Russell vond de dichter een nieuwe adem voor een album dat uiteindelijk zijn zwanenzang bleek te zijn. Gil Scott-Heron stierf in mei 2011.

Grondige research

“Het eerste wat ik wilde doen, is praten”, zegt McCraven. “Met mensen die Gil goed hebben gekend. Met de muzikanten die wilden meewerken aan dit project. Mijn research was heel grondig. Met Richard Russell heb ik lange gesprekken gevoerd over wat een muzikale erfenis nu precies betekent. En welke rol sampling daarin kan spelen. We praatten ook over mijn vader, de drummer Stephen McCraven, die ooit muziek heeft gemaakt met Jalal Mansur Nuriddin van de invloedrijke beatpoet-groep The Last Poets. Ik was gefascineerd door de connectie tussen een jazzmuzikant en een dichter.”

McCraven sprokkelde samples uit de platen die zijn vader met Nuriddin maakte en schoof ze tussen de eclectische, op Afro-Amerikaanse leest geschoeide arrangementen die hij inspeelde met een handvol bevriende muzikanten. “Het was emotioneel zwaar”, zegt hij met een lichte aarzeling, de naweeën van een sisyfusarbeid verradend. “Omdat ik tegelijk met de erfenis van mijn vader aan de slag ging én met die wonderbaarlijke stem van Gil die zoveel wijsheid in pacht heeft.”

De kip en het ei

Hoe begon hij eraan? Gil Scott-Heron was een dichter, ja, maar ook een soulzanger en een bluesman, een politiek activist en een dichter, een heilige en een junkie. Zijn oeuvre en stijl zijn in die mate gelaagd dat het hem oneer zou aandoen als McCraven de liedjes simpelweg zou verjazzen.

“Gil noemde zichzelf een bluesologist en dat vind ik een intrigerende term”, klinkt het. “Het werd mijn startpunt. Ik dacht na over de blues en de kunst van het verhalenvertellen. Gils meest melodieuze liedjes zitten diep geworteld in de bluestraditie. Kijk naar ‘Me & The Devil’, oorspronkelijk een song van de Amerikaanse blueszanger Robert Johnson. Puurder wordt het niet.”

Makaya McCravenBeeld rv/Eddie Otchere

Je vraagt je af hoe riskant het is om aan de slag te gaan met de iconische stem van een overleden zwaargewicht als Scott-Heron. De muzikanten die het voorbije jaar een context schiepen voor de laatste opnames van Leonard Cohen of de curatoren die uit de beroemde Prince-kluizen diens onuitgegeven materiaal oppoetsen, herkennen de besognes wellicht. Brian Jackson, de bekendste collaborateur van Scott-Heron, beweerde bovendien dat de instrumentpartijen in de regel altijd Gils poëzie dicteerden. De flow van de lyrics, de feeling en de performance dienden de muziek. McCraven werkte andersom: hij moest de opnames van Scott-Herons stem volgen.

“Tijdens mijn universiteitsjaren begeleidde ik vaak danslessen om een centje bij te verdienen. In wezen moest ik samen met een pianist improviseren bij dansroutines. Ik leerde er bewegingen te vertalen naar klank. Grappig genoeg bedankten de danseressen ons na elke les voor de muziek. Heel bizar want eigenlijk volgde ik hén, niet andersom. Het is het verhaal van de kip en het ei. Dat soort symbiose vond ik dus ook terug tijdens het maken van deze plaat.”

Comedian

Gil Scott-Heron mag dan onder het brede publiek bekend zijn van nummers zoals ‘The Bottle’ en ‘The Revolution Will Not Be Televised’, toch beschikt hij over een breder, rijker appeal dan die hits doen vermoeden. Zoek op YouTube zijn performances van eind jaren 70 en begin 80 op: daar toont hij zich een beklijvend verteller. Heel grappig bovendien en tegelijk vlijmscherp. Zo deinsde hij er niet voor terug om met politieke zwaargewichten zoals de toenmalige Amerikaanse president Ronald Reagan te spotten.

“Humor is een fantastische manier om een boodschap over te brengen of om provocatief uit te hoek te kunnen komen”, zegt McCraven. “Ik zou Gil geen comedian noemen maar soms leunde hij ertegen aan. Gil’s a guy that made you think about some shit. Stand-upcomedians zijn vaak uitstekende maatschappijcritici. Tussen twee grappen in boren ze een pijnlijke waarheid aan.”

De vraag brandt op de lippen: zou Gil Scott-Heron hebben geaard in het Amerika van Donald Trump? McCraven grinnikt en zucht eens. “Same shit, different guy. Ik beken dat het ergens wel deugd doet om anno 2020 een plaat te kunnen maken met Gils boodschap op. Amerika heeft nooit te fel afgeweken van zijn vooropgestelde koers, helaas, ondanks een heleboel maatschappelijke veranderingen. De uitdagingen van nu verschillen niet zo drastisch van die van vroeger. Gil leerde me naar het verleden te kijken en eruit te leren. Je moet immers terugkijken om vooruit te kunnen gaan.”

We’re New Again is uit bij XL Recordings ****

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234