Woensdag 29/01/2020

North Sea Jazz

Jazz spelen op de schouders van reuzen

Beeld ANP

Veteranen wagen zich aan experimentele genres, terwijl de jonkies juist teruggrijpen op het verleden. Een vooruitblik op het 43ste North Sea Jazz-festival dat vrijdag 13 juli begint in Rotterdam Ahoy.

Lange tijd kende de jazz maar een richting: vooruit! Vernieuwing was het toverwoord. Een boegbeeld als trompettist Miles Davis legde zichzelf de eis op voortdurend te veranderen. Hij zette de deuren wijd open voor invloeden uit andere genres, mengde jazz bijvoorbeeld met rock en liet zich door de elektronische muziek van de Duitse componist Karl Heinz Stockhausen inspireren. Toen hij daarmee de basis voor een nieuwe jazzstijl, de fusion, had gelegd, maakte hij zich snel weer uit de voeten. Hij begon jazz te mixen met funk, met disco, met hiphop. Hij ging popliedjes spelen van Cyndi Lauper en Michael Jackson, en of zijn muziek nou nog steeds jazz was, interesseerde hem weinig.

Anderen boeide dat wel. In de jaren 80 kwam een conservatieve tegenbeweging op gang onder leiding van een andere trompettist: Wynton Marsalis. Terugkijken was tot dan toe uit den boze geweest, maar Marsalis en andere neotraditionalisten blikten juist volop terug naar de tijd dat alles nog overzichtelijk was en jazz mieters swingende muziek, waarop je cool met je vingers kon knippen.

Eclectisch

Zij moesten niets hebben van de fusion uit de jaren 70, met zijn rockritmes en ruige elektronische geluiden. Ze moesten ook niets hebben van de ongeremde, oproer predikende free jazz uit de jaren 60, waarin alle afspraken die jazz hadden gedefinieerd aan de kant werden gezet. Die behoudzucht leidde tot veel ronkende retoriek en muziek die een slap aftreksel bleef. Maar ten minste één bijeffect bleek positief: waar in de voortdurende drang naar voren nogal eens vergeten werd wat voor mooie muziek er in het verleden was gemaakt, kwam er nu meer oog voor de traditie.

Het gevolg is dat de huidige generatie jazzmusici voor- én achteruit kijkt. De jazz van nu is open en eclectisch, niets wordt op voorhand uitgesloten en schijnbaar vindt niemand het problematisch om op de schouders van voorgangers te gaan staan.

Zo maakt een groep als Snarky Puppy, waarvan bandleider en bassist Michael League dit jaar tijdens North Sea Jazz artist-in-residence is, er geen geheim van dat zij zich deels baseert op de fusion uit de jaren 70. Bij een jong talent als de Engelse drummer Moses Boyd is de invloed van de free jazz evident, maar ook van de jazzdance en andere urban stromingen uit de jaren 90. Toetsenist Robert Glasper en drummer Chris Dave bouwen voort op het werk van Miles Davis en bassist Marcus Miller, jazz en hiphop in een nieuwe samenhang.

Pharaoh Sanders aan het werk op Gent Jazz. Beeld BAS BOGAERTS

Het North Sea Jazz-festival geeft dit jaar volop ruimte aan de nieuwe stemmen binnen de jazz, waarbij vooral de bruisende Britse scene prominent aanwezig is. Maar het festival biedt ook een podium aan een paar oude rotten die vooropliepen bij het verruimen van de definitie van jazz. Mannen als saxofonist Pharoah Sanders, en de bassisten Marcus Miller en Stanley Clarke die veel baanbrekend werk voor de jongere generatie hebben gedaan.

Met name Miller en Clarke zijn uitgegroeid tot eenmansopleidingsinstituten. Zo speelt Clarke met de Georgische pianist Beka Gochiashvili en drummer Mike Mitchell die pas begin de twintig zijn en als tieners al in de band van de basvirtuoos werden opgenomen. Clarke heeft een nieuwe plaat uit: The Message. Een album als een tijdreis, waarin een bonte selectie stijlen de revue passeert. Van Johann Sebastian Bachs eerste cellosuite op contrabas tot sentimentele powerballads en funky uitstapjes met rapper en hiphopproducer Doug E Fresh. Zacht gezegd is dat niet allemaal een toonbeeld van goede smaak, maar de boodschap lijkt te zijn dat alles mag en dat Clarke met zijn onwaarschijnlijke techniek alles kan.

Marcus Miller is een virtuoos op de bas en ook zijn nieuwe plaat Laid Back is een staalkaart. Vrijwel elk nummer heeft een andere stijl en een andere bezetting met een parade aan gaststerren, van zangeres Selah Sue tot trombonist Trombone Shorty. De plaat leunt zwaar op Millers als altijd voortreffelijke basspel en maakt verder een wat fantasieloze indruk. Maar niemand hoeft zich zorgen te maken, want live barst Miller steevast van de energie.

Pharoah Sanders

Saxofonist Pharoah Sanders is 77. Eind jaren 60 experimenteerde de freejazzveteraan volop met exotische instrumenten en verwerkte hij muzikale invloeden van over de hele wereld in zijn muziek. Lang werd zijn pionierswerk veronachtzaamd, wat deels te maken had met Sanders' gesloten karakter en de wisselvallige kwaliteit van zijn oeuvre. Inmiddels wordt zijn belang erkend en is Sanders ook buiten de jazzwereld bekend. De jaren gaan tellen en zijn nieuwste plaat is alweer tientallen jaren oud, maar nogal altijd beschikt hij over dat imponerende saxofoongeluid, dat vurig is en toch vooral ook liefdevol. Afgelopen weekend nog wist Sanders op Gent Jazz trillend en wankel bewegend, bij momenten indringend mooi te spelen.

Sanders' invloed is meermaals hoorbaar op de verzamelaar We Out Here, een plaat die de nieuwste talenten bij elkaar brengt uit de Londense jazz, veruit een van de opwindendste scenes van dit ogenblik. Logisch dat deze tijdens North Sea Jazz volop aan bod komt. Onder meer saxofoniste Nubya Garcia zal optreden; een rijzende ster met oren en ogen wijd open en een saxofoongeluid dat afwisselend zwoel en rauw is.

Ook van de partij is Ezra Collective, een groep die goed heeft geluisterd naar bands als Reprazent, 4Hero en Red Snapper. Duidelijke invloeden dus uit jazzdance, jungle en drum-'n-bass. Het kwintet is minstens zo opzwepend en zoals hun meest recente plaat Juan Pablo The Philosopher laat horen: helemaal van deze tijd. Dat laatste geldt zeker ook voor het kwartet Dinosaur dat dan weer meer uit het fusionvaatje tapt met de verbeeldingsvolle toetsenist Elliott Galvin als speelse troef. Hun tweede plaat Wonder Trail is precies wat de titel zegt: een wonderweg.

Saxofonist Pharoah Sanders tijdens het Arroyo Seco Music Festival 2018. Beeld Chris Pizzello/Invision/AP

Achter de überhippe groepsnaam R+R=Now gaan onder meer toetsenist Robert Glasper en trompettist Christian Scott aTunde Adjuah schuil. Twee mannen die het aanzien en het geluid van de jazz de laatste flink hebben veranderd. Helaas is de plaat Collagically Speaking nogal een draak. Je kunt zo eigentijds willen zijn dat het plotseling gedateerd klinkt. Het is ooit anders geweest, maar oud en nieuw liggen momenteel dicht bij elkaar.

Van 13/7 tot 15/7 in Rotterdam, northseajazz.com

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234