Zaterdag 19/09/2020

InterviewJan Jaap van der Wal

Jan Jaap van der Wal: ‘De cultuursector zou moeten zeggen: wij gooien de deuren gewoon weer open’

Beeld © Stefaan Temmerman

Jan Jaap van der Wal gaat op minitournee door Vlaanderen met de speciaal op maat van deze tijden geschreven voorstelling #Huidhonger. Over verlangen naar contact, naar elkaars gezicht, en – in afwachting van de ideale – naar een min of meer normale wereld. ‘Het valt me plots op dat heel wat mensen op Otto-Jan Ham lijken. Daar zou hij toch eens iets aan moeten doen.’

We hebben het half juni op touw gezet, toen alles er redelijk rooskleurig uit zag”, zegt Jan Jaap van der Wal. “Toen ik merkte dat heel wat organisaties weer een en ander opstartten, kreeg ik veel zin om weer te gaan spelen. En daarnaast is de tijd heel prikkelend. Je merkt dat het aan de ene kant een tijd is van enorme gehoorzaamheid: iedereen moét binnen blijven, moét een mondkapje op. Maar aan de andere kant merk je dat er overal debatten ontstaan en dat is voor comedy wel een interessante dynamiek.”

Bij een nieuwe realiteit horen nieuwe begrippen zoals huidhonger, bubbels, het nieuwe normaal… wat is uw favoriet?

“‘Het nieuwe normaal’ is natuurlijk heel grappig, want wanneer is dat dan ingegaan en wanneer houdt het op? En wie bepaalt dat dan? Bovendien: als je nu tegen iemand zegt: “doe eens normaal”, over welk normaal hebben we het dan? (lacht)

“Het begrip huidhonger vind ik ook heel mooi en herkenbaar. Ik ben deze week weer begonnen met de voorbereidingen voor De ideale wereld. Dan zie je weer heel wat oude bekenden en die wil je in sommige gevallen toch een knuffel en in andere gevallen een hand geven, maar ja, dat gaat nu even niet. Maar dat dat een verlangen is, lijkt me evident.”

Bent u doorgaans een fysiek iemand?

“Ik ben het wel meer geworden sinds ik in Vlaanderen woon. Over het algemeen zijn Vlamingen fysieker ingesteld dan Nederlanders. (droog) Omdat we elkaar nodig hebben om ons te beschermen tegen de Walen wellicht.”

Hoe was de lockdown voor u?

“Nou, die was er niet. Wij zijn eigenlijk vrijwel meteen doorgegaan met De ideale wereld en dat was heel fijn. Als je er af en toe uit mag, dan komen de muren niet zo op je af.”

U heeft wel eens gezegd dat als je niet werkt, het zwart in je hoofd kan worden. Bent u aan een depressie ontsnapt?

“Wie zal het zeggen? Gelukkig heb ik een zoontje van drie. Die moet aan de gang gehouden worden. Hij roept wel de hele tijd ‘corona, corona’, maar heeft geen idee wat er speelt.”

Bent u bang voor zijn toekomst, voor het soort wereld waar hij straks misschien in moet opgroeien?

“Op zich niet. Maar als hij straks naar school moet en ik moet hem bij wijze van spreken honderd meter voor de poort achterlaten bij iemand met een mondmasker op, dan heb ik het daar wel moeilijk mee. Aan de andere kant merk ik nu ook met die mondmaskerplicht hoe flexibel kinderen zijn. Het is niet zo dat hij dat mondmasker de hele tijd van mijn gezicht loopt te trekken. Hij accepteert het gewoon als iets dat er nu even bijhoort.”

Veel mensen zagen in de rust en kleinschaligheid van de lockdown contouren van hun eigen ideale wereld. In hoeverre heeft u mensen en drukte nodig?

“Tja, dat is waar het leven over gaat wat mij betreft. Dat gaat over contacten. In die zin is wat er nu gebeurt best heftig.”

Tijdens de lockdown zei u nog: mondkapje? Gaan we niet doen. Inmiddels is het in heel België verplicht. Hoe ervaart u het?

“Er zit veel uitdrukking in het gezicht natuurlijk. Daar mis je opeens de helft van. Je ziet niet meer wat mensen denken. Je weet niet of iemand je heel boos of heel geil zit aan te kijken. Het valt me ook opeens op dat heel veel mensen op Otto-Jan Ham lijken. Dan kom ik iemand tegen en denk ik: hé, da’s Otto-Jan. Er zijn te veel voorhoofden zoals Otto-Jan. Daar zou hij toch eens iets aan moeten doen.”

Houdt u zich zelf goed aan de regels? U bent illegaal naar de kapper gegaan tijdens de lockdown, zo heb ik begrepen?

“Ja. Ik beken. De behoefte was groot en ik kom op tv, dus de ijdelheid is ook groot. Maar dat was in de dalende lijn-tijd en voor het overige ben ik heel braaf.”

In hoeverre is het eigenlijk nog mogelijk om aan stand-up te doen met de huidige maatregelen? Wilt u niet vooral volgepakte huizen?

“Tuurlijk. Ik weet redelijk zeker dat als je honderd man zet in een theater waar normaal gezien achthonderd man in kan, zonder dat er voor de rest iets verandert, dat helemaal niet leuk is. Maar in Carré bijvoorbeeld hebben ze dat opgelost door grote plantenbakken te plaatsen tussen de beschikbare zitplaatsen. Ja, dat is dan wel weer heel leuk om voor op te treden.”

Wat vindt u ervan dat de vliegtuigen vol zitten en de (Antwerpse) cultuurhuizen ondertussen dicht moeten?

“Het is absurd. Ik weet ook helemaal niet hoe dat gegaan is. Ik heb het gevoel dat die luchtvaartsector op een gegeven moment heeft gezegd: wij gaan gewoon weer vliegen. En die zijn dat vervolgens gaan doen. De cultuursector is een sector die zich moeilijk laat verenigen blijkbaar, en omdat dat allemaal beschaafde mensen zijn, gaan ze niet zoals de luchtvaartsector zeggen: wij gooien de deuren gewoon weer open. Maar eigenlijk zou je het wel zo moeten doen.”

Welke rol speelt humor voor u bij zo’n gebeurtenis? Is het een moeilijke opdracht op dit moment of net een uitlaatklep?

“Ik denk dat het nodig is om wat lucht te kunnen brengen en wat gemeenschappelijkheid te creëren. Kijk, het voordeel van de eerste golf in maart was dat we echt allemaal in hetzelfde schuitje zaten, dat we min of meer dezelfde gedachten en angsten hadden, maar nu staat iedereen er wat anders in. Het is ingewikkelder nu, maar gelukkig is er altijd nog Josje Huisman, dat is dan weer iets waar je vrij snel een soort van gezamenlijkheid over bereikt. Namelijk dat dat soort Hollanders beter gewoon in Holland blijft.”

Normaal was je nu III-ième aan het spelen, het laatste deel van uw drieluik over Vlaanderen. In het eerste deel was u smoorverliefd, in het tweede werd de verliefdheid, mede dankzij het vaderschap, liefde. In welke fase ben je nu beland?

“Inmiddels is de verliefdheid op chemisch vlak over, zodat je nu elkaars vervelende kanten leert kennen, zeg maar. Ik ben ter voorbereiding een week in Ninove geweest, omdat dat dan zogezegd de meest rechtse of obscene plek in Vlaanderen is, maar als je daar bent, komt er een genuanceerder beeld uit. Dat wilde ik dus wel eens onderzoeken.”

Wat vindt u minder leuk aan de Belg?

“Tja, net als in een relatie heb je in het begin een grote roze bril op. De dingen die ik nu minder vind, waren dingen die er altijd al waren, maar waar ik toen niet zoveel last van had. Zoals het feit dat de Vlamingen altijd zeggen: ‘het is niets, het is niets’, alsof er geen probleem is, maar uiteindelijk is de optelsom van al dat niets het Vlaams Belang, snap je? Er is soms wél wat en zeg dat dan ook maar eens een keer. Dan kunnen we daar over praten.”

En wat zijn de troeven van de Belg? Wat mogen we nooit verliezen?

“De Belgen zijn nog steeds het meest stijlvolle, culinair en kunstzinnig onderlegde volk dat ik ken. Jan Jambon als minister van Cultuur laat ik nu even buiten beschouwing.”

U bent nu een nieuw seizoen van De ideale wereld aan het voorbereiden. Wat mogen we verwachten?

“Ik denk dat we net zoals iedereen gehoopt hadden dat we het in september over andere dingen dan corona zouden kunnen hebben, maar ik vrees ervoor. Bart De Wever doet nu erg zijn best om het weer zijn kant uit te trekken. Maar over de vorm die het had tijdens de lockdown, waarbij het allemaal iets meer verloop had, van gasten en sidekicks, waren we best tevreden.”

Er was de Hitler-rel, waarbij de VRT-top excuses aanbood aan Vlaams Belang voor een grap die u over hen maakte. Heeft u het gevoel dat er tegenwoordig met minder gelachen mag worden?

“Nee, dat gevoel heb ik niet. Het is wel zo dat wij een televisieprogramma maken en dat dat iets meer out in the open is dan bijvoorbeeld een theatervoorstelling, de kans op gezeur is iets groter en dat hebben we nu dan ook meegemaakt. Het was in zekere zin ook een samenloop van omstandigheden dat er een partij was die graag eens op de trom wilde slaan, en dat er een VRT-leiding was die op dat moment met andere dingen bezig was en dacht: laten we het zo maar oplossen. Achteraf gezien was dat niet zo heel handig. Maar ik heb het echt wel een beetje als een storm in een glas water ervaren.”

De politiek doet haar best om de coronacrisis te overtreffen in tristesse, met als toppunt de regeringsvorming. Weet u zich nog op te warmen voor het politieke circus?

“Ja hoor, ik vind het nog altijd heel interessant. Het is een soort wiskundepuzzel die je probeert op te lossen, zeg maar. Al die namen die ze eraan geven ook: ik was net gewend aan Vivaldi en nu is het geloof ik ‘De Bubbel van Vijf’? Nee, ik ben blij dat iemand als Joachim Coens bestaat en dat die het soort dingen zegt waar ik grappen over kan maken.”

Tot slot, hoe ziet uw ideale wereld eruit voor het najaar?

“Nou, ik ben heel blij dat we het programma weer kunnen maken. Ik denk ook dat het nodig is. En als er dan ergens in de loop van het seizoen weer een man of veertig publiek mag komen kijken, dan zal dat een bijzonder moment zijn. En op persoonlijk vlak hoop ik dat ik iedere ochtend een vrolijk kind tot in de klas mag brengen. Al dan niet met mondkapje.”

Tickets en info op LiveComedy.be

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234