Maandag 09/12/2019
De magische mysteries van Dolly Parton lijken nu een heel nieuwe generatie in hun greep te hebben.

Dolly Parton

Ja, Dolly Parton weet nog steeds jongere generaties te beroeren

De magische mysteries van Dolly Parton lijken nu een heel nieuwe generatie in hun greep te hebben. Beeld Netflix

Er is een heuse Dolly Parton-revival aan de gang. Op haar 73ste is een heel nieuwe generatie in de ban van de enigmatische countryster, inspiratie voor een Netflix-reeks en stem in een nieuwe – jawel – dancetrack.

Misschien hebt u de geruchten over de tattoos gehoord. Sommige mensen geloven dat de armen van Dolly Parton – die al tientallen jaren niet meer naakt in het openbaar zijn verschenen – bedekt zijn met inkt. Roseanne Barr beweert dat ze de geheime tattoos ooit in het geniep gezien heeft (“In prachtige pastelkleuren”). “De mensen zeggen dat ik altijd mouwen draag omdat ik overal slangentattoos heb”, zei Parton zelf in 2014 in The Today Show. “Maar dat is gewoon niet zo.” Echte believers zien er alleen een bewijs in dat ze geen slangentattoos heeft.

De populariteit van Parton is intact gebleven, ook en vooral omdat ze in de vijftig jaar dat ze een sterrenstatus geniet altijd een mysterie is gebleven. Noem het de Parton-paradox: weinig lijven zijn zo onder de loep genomen in de geschiedenis van het moderne sterrendom, en toch kan niemand zeggen hoe haar armen eruitzien.

De magische mysteries van Dolly Parton lijken nu een heel nieuwe generatie in hun greep te hebben. De 73-jarige voert het hoge woord in drie millennialmijlpalen. Ze is het onderwerp van een populaire podcast: Dolly Parton’s America. Ze vormt de inspiratie voor Dolly Parton’s Heartstrings, een Netflix-serie waarin haar songs centraal staan. En ze is te horen op ‘Faith’, een dancesong van het Zweedse duo Galantis, samen met de Nederlandse rapper Mr. Probz. En, zoals haar bijna 5 miljoen volgers op Twitter u kunnen vertellen, weet ze wel wat aanvangen met een ‘Jolene’-meme.

In zeker opzicht is 2019 nochtans een raar moment voor een Parton-revival. Je begrijpt waarom iemand als Jane Fonda – een soort tachtigjarige Greta Thunberg – een opstoot van intergenerationale steun ervaart bij een politiek bewuste meute die te jong is om zich haar als anti-oorlogsactiviste te herinneren. Parton daarentegen heeft zich nooit laten betrappen op nog maar een schijn van een politieke uitspraak, hoe politiek geladen de tijden ook zijn.

De eerste aflevering van Dolly Parton’s America gaat gedeeltelijk over de terughoudendheid van de schrijver van ‘9 to 5' om zichzelf feministe te noemen. Eerder dit jaar zei Partons zus Stella dat ze beschaamd was dat Dolly zich niet duidelijker had uitgesproken over de #MeToo-beweging. Als reactie zei Parton tegen The Guardian: “Ik heb niet het gevoel dat ik moet betogen, een bord omhoog moet houden of mezelf een label moet opplakken. Ik denk dat de manier waarop ik mijn leven en mijn zaken geleid heb voor zichzelf spreken.”

Dolly Parton en Julianne Hough in de Netflix-serie gebaseerd op haar songs. In deze verfilming van ‘Jolene’ speelt Parton een gastrol als eigenaar van een countrybar. Beeld Netflix

Niet langer taboe

Eén reden voor de hoge waarderingscijfers voor Parton is dat alle factoren die haar vroeger kwetsbaar maakten voor kritiek – haar van de pot gerukte übervrouwelijkheid; het schaamteloze zakeninstinct dat nodig was om haar jarenzeventigcross-over te verkopen; zelfs de ongegeneerde manier waarop ze haar cosmetische chirurgie toegaf – niet langer taboe zijn.

Een generatie die is opgegroeid met door Snapchat gecorrigeerde selfies en popfeminisme lijkt het aangeboren inzicht te hebben dat kunstmatigheid authenticiteit niet uitsluit, of dat een voorliefde voor imposante pruiken en kunstnagels iemand niet verhindert een geniale songschrijver te zijn.

Het is misschien de reden waarom haar DNA zichtbaar is bij tal van jonge artiesten zoals Kacey Musgraves en Cardi B – om nog te zwijgen van Partons metekind Miley Cyrus, die een hele nieuwe generatie Parton-fans inspireerde die Parton leerde kennen als de gekke Aunt Dolly in Hannah Montana.

Net zoals Cher, nog zo’n 73-jarig veelzijdig icoon, is Parton in de voorbije jaren opgeklommen tot het exclusieve niveau van intergenerationele faam, als ondeugende oma van de sociale media. Toen Lil Nas X, uithangbord van Generatie Z en het brein achter ‘Old Town Road’, zich op Twitter hardop afvroeg of hij Dolly Parton en Megan Thee Stallion warm zou kunnen maken voor een remix van het nummer, reageerde Parton – of althans iemand van haar team – prompt met een gepaste eenhoorn-emoji. “Ik was zo blij voor hem”, zei Parton onlangs over Lil Nas X. “Het interesseert me niet hoe we countrymuziek brengen of levend houden”, zei ze. “Bij mij draait het allemaal om aanvaarding.”

Die uitspraak is typisch Parton: iedereen kan zich erin herkennen. Die grensoverschrijdende aantrekkingskracht is niet nieuw. Toen haar in 1997 gevraagd werd hoe ze erin slaagde zowel religieus rechts als de lgbtq-gemeenschap voor zich te winnen, antwoordde ze: “Het zijn twee verschillende werelden. Ik leef in beide, hou van hen beide en begrijp en aanvaard ze allebei.”

Betalen met maïsmeel

Parton werd in januari 1946 geboren. Haar ouders waren zo arm dat ze de dokter die haar ter wereld bracht met maïsmeel betaalden. Als kind – ze was de vierde van twaalf – kwam ze nooit in contact met televisie en films, en zelden met magazines. Haar vroegste noties van glamour haalde ze uit twee heel verscheiden bronnen: de schitterende koningen en koninginnen die ze leerde kennen via sprookjes en de Bijbel, en van de zwervers en vagebonden die ze zag als ze met haar gezin naar de stad ging. “Ik was onder de indruk van wat ze ‘uitschot’ noemden in de stad”, zei ze later. “Ik weet niet in welke mate die vrouwen echt uitschot waren, maar ze werden vulgair genoemd omdat ze blond haar hadden en nagellak en strakke kleren droegen. Ik vond ze mooi.”

Ze maakte al liedjes voor ze kon schrijven – haar moeder schreef ze voor haar op. Ze zong met een stem als een regenboog: helder, schitterend, zo sprookjesachtig mooi dat je moeilijk kon geloven dat ze natuurlijk was. Ze besefte al snel dat het haar enige kans was om te ontsnappen aan haar geboortestad. Op haar tiende zong ze al in de lokale tv-show van Cas Walker. Op haar dertiende stond ze met Johnny Cash op het podium in de Grand Ole Opry, het oudste countrymuziekprogramma ter wereld.

Op de avond dat ze haar diploma van het middelbaar haalde – als eerste in haar gezin – waren haar spullen al ingepakt. De volgende ochtend reisde ze naar Nashville.

Parton sleet haar songs op Music Row, het muziekhart van Nashville, maar de grote doorbraak kwam er toen Norma Jean, de zangeres in de populaire variétéshow van Porter Wagoner, terug naar Oklahoma ging om te trouwen. Wagoner nam Parton onder de arm om duetten met hem te zingen, al duurde het een poosje voor zijn fans haar aan het hart drukten. Bij haar eerste optreden in de show werd ze onthaald op boegeroep, omdat het publiek Norma Jean verwachtte.

Dat boegeroep werd een pijnlijke herinnering voor Parton. En zo waren er wel meer, die ze vastlegde in songs. Ook al komt Parton over als een buitenaards zelfverzekerde lichtstraal, toch is veel van haar muziek gestoeld op een gevoel van onzekerheid die ze maar moeilijk van zich af kan schudden. Ze is geen eendimensionale papieren pop. Ze heeft geleden.

Parton in 1970. Na een carrière van vijftig jaar lijkt ze nog steeds een nieuw publiek te kunnen aanspreken. Beeld Redferns

Al vroeg verbaasde het sommige journalisten dat Parton zo veel vrouwelijke aanhang had – ze gingen ervan uit dat een vrouw die met zulke proporties uitpakte alleen aanleiding kon geven tot ‘Jolene’-waardige jaloezie. Maar uit interviews van vrouwen op een concert van Parton in 1979 stelde de schrijver Gerri Hirshey vast dat de zangeres vrouwen ook veel aanreikte om over te fantaseren. “Ik zal je zeggen waarom ik gek op haar ben”, zei een huisvrouw uit Wisconsin. “Dolly is alles wat ikzelf nooit heb durven zijn.”

De populaire duetten met Wagoner zetten haar op de kaart, maar hun partnerschap was vaak stormachtig. Als opstap naar de popmuziek en het filmsterrendom brak Parton in 1974 met Wagoner. En hoe succesvoller ze werd, hoe vaker hij naar haar uithaalde in de pers. Maar wie dit deel van haar verhaal wil aanvullen met een hedendaagse catharsis en Wagoner reduceert tot een simpele ‘9 to 5’-achtige schurk, stuit al snel op het ietwat complicerende gegeven dat Parton een afscheidsgeschenk voor haar voormalige baas in petto had in de vorm van een song: ‘I Will Always Love You’.

Een verfrissend aspect van de hernieuwde waardering voor Dolly Parton is dat haar talent als songschrijver eindelijk op de voorgrond komt. Elk verhaal van Netflix-reeks Heartstrings is een televisiedrama geïnspireerd op een van haar songs. In één aflevering, gebaseerd op de ballade ‘These Old Bones’ uit 2002, treedt Kathleen Turner aan als een waarzegster. In een andere wordt Dancing With the Stars-winnaar Julianne Hough opgevoerd als een hedendaagse Jolene. (Parton heeft een gastrol in die aflevering, als een brutale countrybareigenaar genaamd Babe.)

Dollyismes

In 2019 staat Dolly Parton voor een unieke mengeling van ouder- en nieuwerwets celebritymateriaal. Ze begrijpt dat het sterrendom een leeg scherm is waarop mensen hun eigen verhalen en fantasieën projecteren. Maar lang voor de sociale media bestonden, begreep ze ook al het belang van de avatar, het plezier dat je eraan kunt beleven een opgedreven publieke karikatuur van jezelf te maken. En wat zijn de aforistische dollyismes ­– “Er is veel geld voor nodig om er zo goedkoop uit te zien” – anders dan proto-tweets?

Toch lijkt het geheim van haar blijvende aantrekkingskracht te liggen in de delen van zichzelf die ze altijd zorgvuldig verborgen heeft gehouden. “Ik zal het gewoon vertellen zoals ik het weet, of zoals ik het aanvoel… of zoals ik wil dat je het hoort.” Na een carrière van vijftig jaar werkt die strategie om mysterie te zaaien nog altijd om mensen tot haar aan te trekken. Het is niet dat ze in niets gelooft. Het is meer dat ze diep lijkt te geloven in sommige dingen die ze liever niet prijsgeeft. 

© The New York Times

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234