Zondag 20/10/2019

Interview

"Ivoor financiert terreurgroepen Afrika"

Rangers ontdekken een olifantenkadaver in het Garamba National Park in Congo, waar de dieren massaal worden afgeslacht. Beeld Tyler Hicks / The New York Times

De Amerikaanse journalist Bryan Christy zette nepslagtanden met gps-zenders in om de illegale ivoorhandel in Centraal-Afrika in kaart te brengen. Het bracht hem op het spoor van de beruchte krijgsheer Joseph Kony.

De Oegandese krijgsheer Joseph Kony en zijn Lord's Resistance Army (LRA) stropen in Centraal-Afrika op grote schaal olifanten, smokkelen het ivoor naar de Soedanese regio Darfur en ruilen het daar met het Soedanese leger tegen wapens. Dat ontdekte de Amerikaanse journalist Bryan Christy die voor National Geographic de wereldwijde wildlife crime in kaart brengt.

Christy liet twee nepslagtanden met gps-zenders maken die in Centraal-Afrika in een illegale partij ivoor werden verstopt. Christy volgde de slagtanden via de satelliet op Google Earth. Ze bleken zich van de Centraal-Afrikaanse Republiek via Zuid-Soedan naar Soedan te bewegen. Een reis van 53 dagen en 750 kilometer dwars door het wetteloze gebied waar Kony zich schuilhoudt.

Dat terreurgroepen olifanten stropen om met het ivoor wapens te kopen, werd wel vermoed. Maar het is voor het eerst dat het undercover is aangetoond, zegt Christy vanuit Washington. Zijn verhaal staat in het septembernummer van National Geographic. De tv-documentaire wordt binnenkort uitgezonden door NatGeo.

De illegale ivoorhandel is in handen van wereldwijd opererende criminele netwerken, zegt Christy. "Als je die wilt stoppen, moet je exact weten hoe de keten in elkaar zit. Wat wij dus wilden, was het spoor van het ivoor volgen, van de stropers in de Afrikaanse bush tot de eindgebruikers in Oost-Azië. Om misschien zo enkele 'kingpins' (sleutelfiguren) te ontmaskeren."

U bent ook ter plekke gaan kijken, in Garamba Nationaal Park in Congo, waar olifanten massaal worden afgeslacht. Wat ontdekte u daar?
Christy: "Dat Centraal-Afrika nog veel gewelddadiger is dan ik dacht. De park rangers worden er van alle kanten aangevallen, omdat zij feitelijk de enige plaatselijke wetshandhavers zijn. Als het LRA of een andere gewapende militie een gebied binnentrekt, zijn ze vaak niet eens zozeer op zoek naar olifanten, maar komen ze voedsel stelen, kinderen kidnappen, vrouwen verkrachten. Om dat te kunnen doen, moeten ze die rangers uitschakelen en die schieten ze dus zonder pardon dood. De rangers staan echt in de frontlinie. Het zijn helden."

Uw slagtanden gingen noordwaarts, naar Kafia Kini in Darfur waar Kony mogelijk zit, en toen richting Khartoem. Had u dat verwacht?
"Nee, ik had gedacht dat ze zo snel mogelijk naar het oosten zouden gaan, naar Kenia of Tanzania, naar de havens van Mombasa of Dar es Salaam. Want dat is de snelste route naar China, waar de prijzen voor ivoor het hoogst zijn. Dus ik was erg verbaasd dat ze naar het noorden verdwenen."

Alles wijst volgens u op Kony en zijn LRA. Maar hard bewijs is het niet.
"We hebben wel heel sterke aanwijzingen. We hebben deserteurs van het LRA die ons verteld hebben langs welke route het ivoor wordt vervoerd en waar het verhandeld wordt voor wapens. En het pad dat mijn slagtanden hebben gevolgd is geheel consistent met dat verhaal. Ik zeg niet dat Kony die slagtanden zelf heeft vastgehouden. Ik laat alleen zien dat het ivoor via Kony's territorium naar een gebied gaat dat onder controle staat van het Soedanese leger."

Het LRA verkoopt dus ivoor aan Soedan. Daarmee wordt het ook een politieke kwestie: een staat die een terreurgroep financiert via ivoor.
"Er waren wel vermoedens dat Kony zich bezighield met ivoor en we weten dat Soedan hem jaren heeft gesteund, maar dat hij zaken doet met het Soedanese leger in Darfur is nieuw. Darfur is ook de thuisbasis van de Janjaweed, de bendes die betrokken waren bij de genocide in Darfur en die nu in half Afrika stropen. President Bashir van Soedan steunt dus twee gewapende groepen die zich schuldig maken aan grootschalige stroperij en gruwelijk geweld."

Uw slagtanden zijn vermoedelijk nog steeds in Soedan. Waarom niet nog even gewacht met het verhaal tot ze op de Chinese markt opduiken?
"We hebben uitgerekend dat de batterijen van de zenders nog een paar maanden vooruit kunnen, maar we wilden dit belangrijke verhaal snel naar buiten brengen. En een andere overweging was simpelweg de planning van het tijdschrift. Maar mochten de slagtanden alsnog opduiken, in een haven of in China, dan biedt internet ons de kans op een tweede verhaal."

Wat moet er internationaal gebeuren?
"De wereld moet dit soort misdrijven serieus gaan nemen. Stroperij wordt nog vooral gezien als een natuurbeschermingsprobleem. Maar niemand zou willen dat de cocaïnehandel wordt bestreden door botanici. Toch hebben we biologen die stroperij bevechten. Dat moet veranderen. Dit gaat niet meer over natuurbescherming. Dit gaat over misdaden tegen de mensheid en terreur."

Warlords of Ivory, National Geographic Channel, zondag 13 september

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234