Vrijdag 13/12/2019

Interview

Ivan De Vadder: "De macht van de voorzitters is gigantisch groot"

Ivan De Vadder. Beeld Jonas Lampens

Vier partijvoorzitters hebben vorig jaar de Vlaamse én federale regering samengesteld. Zoveel macht in zo weinig handen stemt Ivan De Vadder niet gerust, en dus luidt hij de alarmbel met een nieuwe Coulissen van de Wetstraat. Dat hij zelf te dicht bij de Wetstraat aanschurkt, ontkent hij ten stelligste. "Ik observeer die wereld, ik behoor er niet toe."

Dat hij te close is met de Wetstraat-top werd Ivan De Vadder onlangs nog aangewreven door Peter Vandermeersch, wiens ogen naar eigen zeggen zijn opengegaan toen hij vijf jaar geleden hoofdredacteur werd van NRC Handelsblad. In Vlaanderen gaan de politieke journalisten veel te vriendschappelijk om met de politici over wie ze moeten berichten, zei Vandermeersch in Knack. "Ik herinner mij het trouwfeest van Ivan De Vadder nog. Daar was de hele politieke top vertegenwoordigd, van Karel De Gucht tot Freya Van den Bossche. In Nederland is dat ondenkbaar."

Tijd voor een debat over politieke journalistiek in Vlaanderen, vindt Vandermeersch. Heel graag, zegt De Vadder, maar dat Vandermeersch hem op zo'n manier aanviel is niet nog verteerd. "Wat bedoelde hij daar nu mee? Heeft hij mij betrapt op een fout? Heb ik ergens een verkeerd interview gedaan? Of wat insinueert hij? Daar heb ik het moeilijk mee, ja. Mag je dan nog praten met een politicus? Mag je een relatie hebben met een politicus? Want zo ken ik er ook een paar. Ik snap echt het probleem niet."

Volgens Vandermeersch ondermijnt dat vriendschappelijk omgaan met elkaar de kritische zin van de journalisten. Kunt u op maandag nog een politicus kritisch ondervragen als die zaterdag op uw trouwfeest was?
De Vadder: "Ja. Omdat ik het verschil maak tussen mijn werk en mijn privéleven en mijn deontologie strikt bewaak. Dus vraag ik aan Peter wanneer hij mij op een fout betrapt heeft. Trouwens, als Peter een probleem heeft zou hij beter voorbeelden uit zijn eigen verleden geven in plaats van voorbeelden van collega's bij wie hij problemen ziet. Ik vind dat zwak."

Hebt u het gevoel dat uw geloofwaardigheid op het spel staat?
"Ja, dat is zo'n beetje het gevoel. Maar ik sta recht in mijn schoenen. Ik vind die deontologie heel belangrijk: als je je geloofwaardigheid kwijt bent, ben je alles kwijt. Je kunt alleen zo lang meedraaien als je een zeer strikte deontologie hanteert."

Dat De Vadder zijn kritische zin en geloofwaardigheid nog lang niet kwijt is, bewijst zijn nieuwe Coulissen van de Wetstraat: De logische premier. Daarin reconstrueert hij hoe de Vlaamse en federale regering in 2014 gevormd werd. De vier partijvoorzitters die daarvoor tekenden - Charles Michel, Bart De Wever, Wouter Beke en Gwendolyn Rutten -, werkten er graag aan mee en zijn verrassend openhartig.

"Nochtans was de sfeer niet goed, want bij de opnames in juni was er net weer een akkefietje. Maar ik denk dat onze manier van werken geholpen heeft. Diplodocus, het productiehuis dat ook Slijk maakt, kwam met het idee om de voorzitters recht in de camera te laten kijken. Daarom zat ik in een aparte ruimte met een camera op mij. Dat beeld werd op een autocue geprojecteerd zodat de voorzitters, die in een andere kamer zaten, recht in de camera konden kijken. Voor de rest was de kamer leeg. Die manier van interviewen zorgde voor een zekere intimiteit en heeft tot meer openhartigheid geleid."

De vier voorzitters komen ook over als een vriendenclubje.
"De vraag aan Michel of hij vriend was geworden van De Wever was voor hem de vervelendste vraag. Maar die kwam er spontaan omdat hij zo lovend was over De Wever."

"De vertrouwensband zit nu nog steeds tussen de vier voorzitters die de onderhandelingen gedaan hebben. Als Michel erin zou slagen dezelfde vertrouwensband met zijn vicepremiers te krijgen, zou deze regering vertrokken zijn. Dan was er geen kibbelkabinet meer."

Ivan De Vadder. Beeld Jonas Lampens

Uit uw documentaire blijkt ook hoe belangrijk de particratie is. De vier partijvoorzitters hebben alle touwtjes in handen.
"Vanaf 11 juli 2014 onderhandelen vier voorzitters over wat tot twee regeringen zal leiden. Natuurlijk zegt Charles Michel dat het de Vlaamse voorzitters zijn die de Vlaamse regering hebben gevormd, maar hij zit er wel bij. Hij is erbij betrokken. Voor zij die de autonomie van de Vlaamse regering naar voren schuiven, moet dat toch even slikken zijn. Dit is het bewijs, open en bloot, dat we in een particratie leven en dat die partijen belangrijker zijn dan regeringen en parlementen."

Verrast u dat nog na twintig jaar rondlopen in de Wetstraat?
"Nee, maar wel de openhartigheid waarmee het gezegd wordt. Wat zitten Weyts, Crevits, Muyters, Schauvliege... dan de hele tijd te doen?"

"Het is een constructiefout, maar ik heb er geen oplossing voor. We hebben nu eenmaal een systeem gecreëerd waarin maar één persoon een helikopterzicht heeft op alles wat er gebeurt. Wie heeft er zicht op wat zich afspeelt binnen de Vlaamse, federale en eventueel Brusselse regering en in de parlementen en binnen de partijen? Wie bepaalt er wie op lijsten staat? De macht van die voorzitters is gigantisch groot."

Is deze Coulissen dan een soort alarmbel?
"Voor een stuk wel. Het zijn die vier voorzitters en hun onderlinge relatie die het hoe en wat bepalen. En dat is een heel klein cenakel."

Als de machtsconcentratie zo klein is, is het voor journalisten ook makkelijk om zich aan die wagentjes te koppelen. Als je goed bevriend bent met Bart De Wever, zit je al elf jaar lang bijna mee aan de knoppen.
"Dan denk ik dat je de macht van de journalistiek overschat. Je zit nooit mee aan de knoppen, maar je observeert de macht wel van heel dicht. Ik zie dat een aantal kranten daar last van hebben bij het al dan niet krijgen van interviews. Op televisie speelt dat minder, denk ik. Hij bedient zowel ons als VTM."

Ivan De Vadder en premier Michel tijdens de opnamen van De coulissen. "Er zijn nog wel wat pareltjes uit de vaderlandse geschiedenis die ik wil reconstrueren." Beeld VRT

U hebt deze Coulissen samen met medeoprichter van newsmonkey Wouter Verschelden gemaakt, die ook al betrokken was bij Het kibbelkabinet, een wekelijkse podcast en livestream met politieke interviews. Hoe is die samenwerking ontstaan?
"Het idee voor deze Coulissen komt van Wouter en Het kibbelkabinet is gewoon ontstaan door met elkaar te praten. We hebben dat aan de hoofdredactie voorgesteld en zij hebben het licht op groen gezet. Maar dat is nu ter ziele. We hadden een go voor tien afleveringen met een evaluatie. En die evaluatie is genoegzaam bekend. Onze hoofdredacteur heeft het in Knack zelf gezegd. (Luc Rademakers vond Het kibbelkabinet te studentikoos, JDB/JM)"

Vindt u het jammer dat het stopt?
Ja. We hebben fouten gemaakt, laat dat duidelijk zijn. Misschien hadden we beter voor één interviewstijl gekozen, in plaats van verschillende door elkaar te laten lopen. En we hadden beter ook alleen een podcast gemaakt. Nu werden we afgerekend op een technisch ongelooflijk slechte eerste aflevering."

Naast De coulissen van de Wetstraat hebt u de voorbije maanden ook een boek geschreven over macht en invloed, met een top 40 van de machtigste en invloedrijkste mensen in Vlaanderen.
"Ludwig Verduyn heeft in 2001 twee boeken geschreven: een over de 200 rijkste mensen en de powerlist. De uitgever heeft me gevraagd die powerlist te actualiseren. Ik ben daaraan begonnen voor ik ziek werd (De Vadder had darmkanker, JDB/JM), maar hoe langer hoe meer kwam ik tot de bevinding dat lijstjes maken niet mijn ding is. Ik heb dus 25 essays geschreven over allerlei aspecten van macht en invloed."

Hoe hebt u de powerlist samengesteld? Wie heeft bepaald wie er 'machtig' is?
"Dat heb ik alleen beslist. Er zijn verschillende 'objectieve' methodes die je kunt hanteren, maar als je die goed bekijkt, kun je het even goed op je buikgevoel bepalen. Het is echt een vingeroefening geworden."

Staat u zelf in het lijstje?
"Dat zou toch vreemd zijn, jezelf in zo'n lijstje zetten? Als politiek journalist heb je wel invloed, maar ik vind dat die heel erg overschat wordt."

Een journalist kan zijn invloed gebruiken in een goed politiek interview. Alleen gaan er steeds meer stemmen op dat het politieke interview dood is.
"Och, nu openen we een doos van Pandora. Is het politieke interview dood? Neen, ik mag hopen van niet. Maar misschien moeten we het wel anders aanpakken. We hebben de fout gemaakt door de kracht van het interview zelf uit te hollen. Er was een tijd dat elke krant drie, vier politieke interviews deed in het weekend. Ook op televisie. We moeten het dus op een andere manier aanpakken. Daarom juich ik toe dat Terzake nu kiest voor een format van lange gesprekken."

In De afspraak is dan weer geen plaats meer voor langere gesprekken.
"Maar De afspraak is dan ook geen interviewprogramma..."

Er wordt nochtans niet anders gedaan dan geïnterviewd.
"Ja, er zitten heel veel gesprekken in. Maar Bart De Wever zal er niet op de rooster gelegd worden. Dat is een duidelijke keuze die de programmamakers hebben gemaakt. Dat zit bij Terzake."

VRT-journalist Lieven Verstraete vindt dat Terzake 'vermoord' werd met de overgang naar De afspraak.
"Ach, ik vind De afspraak wel een leuk programma. Ik blijf geregeld boeiend kijken naar dingen waarover ik als politiek journalist niet in aanraking komen. Het is een poging om naar de dingen op een andere manier te kijken, om los te komen van de evidente sjablonen. Iedereen was het erover eens dat er iets met Terzake moest gebeuren. En dit is een poging. Maar dat zal met vallen en opstaan gebeuren."

De kritiek van Lieven Verstraete heeft wellicht te maken met het debat dat volop woedt binnen de nieuwsdienst. Moet journalistiek constructief zijn, of moet het vooral kritisch zijn?
"Iedereen heeft gelijk. Je moet alleen goed definiëren wat je wilt. Een politiek interview in Het journaal is per definitie informatief. Sorry. Als je dat niet doet, heb je de kijkers niet mee en vervul je je plicht als journalist niet. Natuurlijk kun je dan niet zwaar kritisch zijn. Maar een kritisch interview dat tot 30 minuten duurt, bestaat nog: in Terzake. Kijk naar het interview met Bart De Wever vorige week."

Ivan De Vadder. Beeld Jonas Lampens

Moet een journalist de sparringpartner zijn van een politicus, zoals Luc Rademakers beweert?
"Ik denk dat Luc het volgende bedoelde: als journalist mag je de aandacht niet op jezelf betrekken. Zorg ervoor dat de informatie wordt overgedragen, maar met een kritische houding. En volgens mij klopt die houding."

De indruk dat journalisten in de zak zitten van politici, wordt met zo'n uitspraak alleen maar groter.
"Dat is een klassieke opmerking die je krijgt. Meestal volgt dan de opmerking: 'En wanneer ga jij nu in de politiek?' (lacht) Dat heeft te maken met de verwarring tussen nabijheid en behoren tot. Het is niet omdat je dicht bij die wereld zit, dat je er ook toe behoort. Ik wil die scheiding strikt maken. Mijn werk is die wereld observeren."

"Als iemand me zegt dat ik in de zak van een politicus zit, vraag ik naar een voorbeeld. Bij De zevende dag heb ik iedere zondag opnieuw een examen gedaan voor 300.000 kijkers gedaan. Toon me waar ik een fout gemaakt heb."

Die neutraliteit lijkt wel een erezaak. Anders dan sommige collega's kan men u maar zelden betrappen op een mening.
"Stuur je dat eens door naar Peter Vandermeersch, alstublieft?" (lacht)

Oud-VRT-hoofdredacteur Siegfried Bracke vond nochtans dat een goede journalist ook een 'gedacht' moest hebben.
"Ja, maar daarom moet je er nog niet met te koop lopen. Toch niet in mijn functie. Ik vind neutraliteit echt belangrijk voor een openbare omroep. Ik doe het trouwens al twintig jaar zo, en ik zit nog steeds goed in mijn vel." (lacht)

Ook fysiek? Een klein jaar geleden werd u nog behandeld voor darmkanker.
"De gezondheid kan nog wat beter. Ik ben bijvoorbeeld snel moe, en dat vind ik niet leuk. Ik heb graag veel energie. Maar mentaal gaat alles prima."

U bent ondertussen 51 geworden. Wat kan uw rol zijn binnen de VRT, met al dat aanstormend talent?
"Ik loop hier al twintig jaar rond. Ondertussen heb je wel al wat meegemaakt, zoals de vorige asielcrisis. Dat geheugen ten dienste van anderen stellen, vind ik relevant. Anderzijds volg ik nog de politieke actualiteit voor De afspraak. En ik maak graag programma's zoals De coulissen. Laat mij dus maar rustig doen."

Mist u een eigen programma zoals De keien van de Wetstraat?
"Ja. Ik mis het langere interviewen. Maar een programma als De keien was sowieso eindig. Je kunt moeilijk drie keer Bart De Wever in een jaar in dat programma zetten. Vraag is ook maar of je nog een publiek vindt voor De keien."

"Gelukkig kan ik dat ei nu kwijt in De coulissen. Er zijn nog wel wat pareltjes uit de vaderlandse geschiedenis die ik wil reconstrueren. En voor de rest laat ik mijn licht schijnen op de nieuwsdienst." (lacht)

De logische premier, volgende week donderdag om 21.15 uur op Canvas

Ivan De Vadder. Beeld Jonas Lampens
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234