Maandag 20/05/2019

Kunst en politiek

Italië vecht robbertje uit met Frankrijk over kunstwerken van Leonardo da Vinci

De aanbidding door de wijzen. Beeld Getty Images

Het Louvre wil dit jaar de ultieme tentoonstelling over Leonardo da Vinci organiseren. Het roemrijke Parijse museum heeft daarvoor topschilderijen uit Italië nodig. Maar de eurokritische Italiaanse regering zegt rabiaat nee. “Het enige dat Leonardo ooit in Frankrijk deed, is sterven.”

“Een unieke groep kunstwerken dat enkel het Louvre kan samenbrengen.” Voor de tentoonstelling over Da Vinci is het Parijse museum bereid om alles uit de kast te halen. Dat staat nu al op de site te lezen. Want 500 jaar na de dood van de kunstenaar wil het Louvre een tentoonstelling houden die in alle opzichten “uitzonderlijk” is. 

Klein probleem: sinds er in Italië een eurokritische populistische regering aan de macht is, is die veel minder happig om topwerken naar Frankrijk te laten vertrekken. De annunciatie, De aanbidding door de wijzen en De doop van Christus zou het Louvre in de herfst graag ophangen. Maar de Italianen houden de deuren van het Uffizimuseum voor de Fransen potdicht.

Wat replica’s zouden de Fransen, volgens de huidige onderminister van Cultuur Lucia Borgonzoni, wel kunnen krijgen. “Leonardo was een Italiaan”, klinkt het in de krant Corriere della Sera. “Als we de schilderijen uitlenen aan het Louvre, komt Italië aan de zijlijn te staan van een enorm cultureel evenement.” 

Leonardo (1452-1519), een van de belangrijkste kunstenaars en wetenschappers uit de Italiaanse renaissance, is geboren in het Toscaanse Vinci en heeft zijn laatste jaren in Frankrijk doorgebracht. Maar het enige wat Leonardo daar ooit heeft gedaan, zegt Borgonzoni, is “sterven”. 

Gele hesjes 

Nochtans waren er eerder wel goede contacten tussen Frankrijk en Italië, maar de werken van Da Vinci zijn nu niets meer dan de inzet van een politiek spel. De rel over de kunst heeft namelijk alles te maken met de verzuurde relatie tussen de Italiaanse regering en de Franse president Emmanuel Macron. De populistische Vijfsterrenbeweging en de antimigratiepartij Lega hebben zijn pro-Europese lijn namelijk al vaker op de korrel genomen. “Je moet ook kijken naar de context waarin vicepremier Salvini in Italië aan populariteit wint”, zegt professor Frederik Dhondt (VUB/UAntwerpen). “Hij doet dat door heel erg op de nationale identiteit in te spelen.”

Om de Franse president nog wat meer de gordijnen in te jagen, heeft de andere Italiaanse vicepremier, Luigi Di Maio, net nog zijn steun betuigd aan de Franse gele hesjes. In een open brief heeft hij zo de protestbeweging opgedragen om “zeker niet op te geven”. Want de gilets jaunes hebben dezelfde spirit als zijn eigen partij, schrijft Di Maio. Zijn Vijfsterrenbeweging maakt ook deel uit van de huidige regering.

“De gele hesjes zijn zowat het schrikbeeld van Macron”, zegt Dhondt. “Men is in Frankrijk erg bang voor de mix van extreemlinks en extreemrechts die je in de beweging terugvindt. Di Maio wil de dalende peilingen voor zijn eigen beweging – en het succes van de Lega – stoppen, door sympathie uit te spreken voor de gele hesjes in Frankrijk. Zo vermijdt hij dat alleen Salvini zich ermee associeert. Macron probeert zich dan weer te profileren als het enige alternatief voor anti-Europese en extreemrechtse gedachten.” 

Ook in het spel, natuurlijk, zijn de Europese verkiezingen, van mei dit jaar. Die drijven de spanningen tussen de twee landen op de spits, heeft Borgonzoni nog verklaard.  

Rafaël

Maar op termijn kan de ‘eigen musea eerst’-politiek Italië ook wel zuur opbreken, want grote musea werken altijd met een ‘do ut des’-principe, voor wat hoort wat. De komst van de Italiaanse kunst naar Frankrijk is voor het Louvre een logische wederdienst, omdat het museum in 2015 twee meesterwerken van Leonardo heeft uitgeleend voor een grote tentoonstelling in Milaan. Dat stellen bronnen in The New York Times. Volgend jaar zouden de Italianen weer een beroep willen doen op het Louvre, voor een grote expo over de schilder Rafaël. 

Toch is er volgens de directeur van het Uffizimuseum sowieso geen sprake van om de drie topwerken van Da Vinci uit te lenen, omdat ze veel te fragiel zijn. Hij vindt het ook erg ongewoon dat de politiek het voortouw heeft genomen in de onderhandelingen en de museumexperts heeft gepasseerd. 

“Het gaat inderdaad drie keer om een groot paneel”, zegt kunsthistoricus Jan Van der Stock (KU Leuven). “En dan gaan automatisch alle alarmbellen af.” Puur technisch bekeken zijn er volgens hem dus goede redenen waarom de schilderijen thuis moeten blijven. “Maar ik kan me goed voorstellen dat de politiek nu een kans ziet om er een theater over op te voeren. Bij een onbekende schilder zou dat natuurlijk veel moeilijker zijn.”  

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.