Woensdag 23/10/2019

Muziek

Is het einde van de rockmuziek nu echt nabij?

Beeld AP / Koen Keppens / Photo News

‘In zijn huidige vorm verdient rock het misschien niet om gered te worden’, oreerde Nick Cave deze week. Heeft de opper-Bad Seed gelijk? Is rock terminaal, klaar om naar de krochten van de muziekgeschiedenis te worden verwezen? Of beginnen gitaren weldra aan een heroveringstocht?

“Hey hey, my my / Rock-’n-roll can never die”, zong Neil Young in 1979. Veertig jaar later lijken zijn collega’s daar minder zeker van. Vorige week sloeg Nick Cave, die de afgelopen 45 jaar bakens verzette met achtereenvolgens The Birthday Party, The Bad Seeds en Grinderman, een nieuwe nagel in de doodskist van de rockmuziek.

“Mijn aanvoelen is dat moderne rockmuziek al een tijdje ziek is”, schreef hij op The Red Hand Files, een online forum waarop hij vragen van fans beantwoordt. “Het is getroffen door een soort vermoeidheid en verwarring en zachtgevoeligheid, en heeft niet langer het uithoudingsvermogen om de grote gevechten te voeren die rock altijd heeft gevoerd”, antwoordde hij op de vraag ‘Wat denk je over de toestand van de rockmuziek?’ 

Nick Cave, toch zelf een van de grootheden van de alternatieve rock, vindt dus dat de rockmuziek vandaag “veiliger, nostalgischer, voorzichtiger en commerciëler” wordt. Rock lijdt onder een nieuw moralisme, een puritanisme, “en in deze vorm is rockmuziek het misschien niet waard gered te worden”.

Cave is niet de eerste die dat zegt. Gene Simmons verklaarde rock in 2014 al dood – de voorgaande 25 jaar was er “geen enkele iconische rockband” geweest, aldus de KISS-bassist. The Who zong in 1972 nog ‘Long Live Rock’, maar in 2016 vond zanger Roger Daltrey dat rock “in een doodlopend straatje” zat. “De enigen die dingen zeggen die ertoe doen, zijn rappers, en de meeste pop is zinloos en vergeetbaar.”

Nick Cave op Rock Werchter, afgelopen zomer. Beeld Stefaan Temmerman

Opwinding

Daltrey is niet de enige met dat aanvoelen. “Ik loop dat hier intern al een tijdje te verkondigen”, zegt AB-programmator Kurt Overbergh. “Ergens vind ik dat een beetje jammer, want ik ben opgegroeid met de muziek van alternatieve gitaarbands als Sonic Youth, Pavement en Shellac. Maar de echte rock-’n-roll vind je vandaag meer bij hiphop en jazz dan bij gitaarmuziek.” 

Wanneer begon dat bij de AB-man te dagen? “Toen ik Kanye West en Jay-Z in het Sportpaleis zag optreden. Die kolkende massa, de wall of death (wilde massadans, waarbij het publiek zich in tweeën splijt en na een signaal slaand en springend op elkaar toe loopt, EWC) tijdens ‘Niggas in Paris’, dat zijn dingen die je bij een rock- of metalconcert verwacht. Nu zie ik zulke taferelen ook als Zwangere Guy hier in de AB optreedt.”

Bij zulke artiesten, maar evengoed bij jazzbands als Stuff of Kokoroko, heb je meer opwinding, vindt Overbergh. “En dat zie je minder in hedendaagse rock-’n-roll. Ik zie vooral veel saaie rockbands. Er zijn natuurlijk nog artiesten die het genre uitpuren of uitdiepen, zoals AmenRa, Steve Gunn en Thurston Moore, en Nick Cave zelf. Maar over het algemeen heeft rock zichzelf een beetje uitgehold. Vandaar dat we op BRDCST, ons platform voor muzikale vernieuwing, redelijk weinig rock programmeren.”

Is opwinding dan wat rockmuziek definieert? Want dat is natuurlijk het moeilijke aan de kwestie: wat betekenen ‘rock’ en ‘rock-’n-roll’ juist?

“Rock is simpelweg muziek met een gitaar”, zegt Stijn Van de Voorde, Studio Brussel-gezicht en presentator van het online programma Rock ‘n’ Roll High School. “Rock-’n-roll is nog iets anders: dat gaat over de manier waarop je muziek maakt, over de ambitie om de beste band ooit te zijn, maar wel op je eigen, vernieuwende manier. Het woord betekent niets meer, want iedereen gebruikt het, maar rock-’n-rollbands streven een bepaalde ‘authenticiteit’ na.”

Mainstream

Bij Nick Cave zelf vindt Van de Voorde die rock-’n-roll niet meer. “Hij is een beetje een oude zagevent, een boekhouder, iemand die ’s ochtends naar zijn kantoor gaat om aan zijn muziek te werken, en er om 4 uur ’s middags mee stopt. Misschien volgt hij het allemaal niet meer zo goed, weet hij niet wat er allemaal gebeurt. Er wordt nog goede rock gemaakt, door bands als Idles of Shame. Maar die bands zitten niet in de mainstream, dus je moet ernaar op zoek gaan.”

Dat rock zijn plaats in de mainstream is kwijtgeraakt, blijkt uit cijfers. In 2016 waren de populairste artiesten in de Amerikaanse hitlijsten rappers en popacts als Drake, J. Cole, The Weeknd en Beyoncé, stelde het zakenmagazine Forbes destijds vast. 

“De top 40 op de radio, waar tieners altijd naar geluisterd hebben, speelt hoofdzakelijk pop en hiphop. In 2016 is rock simpelweg geen muziek voor tieners”, schreef The New York Times dan weer. 

Je kunt het ook vaststellen als je naar de headliners op festivals als Pukkelpop of Rock Werchter kijkt. Ofwel zijn het hiphop- en popartiesten als Kendrick Lamar en Rihanna, ofwel zijn het rocklegendes die al lang twintig of dertig jaar op de teller hebben staan – denk: Pearl Jam, Queens of the Stone Age of The Cure. Vorig jaar mocht Arctic Monkeys Werchter afsluiten, maar Alex Turner en de zijnen draaien ook alweer een vijftiental jaar mee.

“De nieuwe Arctic Monkeys zijn inderdaad nog niet opgestaan”, vindt Tijs Delbeke, gitarist bij (onder andere) Balthazar en bezieler van rockact Sir Yes Sir. “Ik zie dat ook bij mijn jongere neefjes en nichtjes: daar is het al hiphop wat de klok slaat. Dan voel ik mij wel een beetje een oude knar.” 

Toch maalt Delbeke daar niet om. “Kijk naar iemand als Mac DeMarco. Die zet de indie-rock van vroeger terug op de kaart. Oké, hij zal Werchter niet headlinen. Maar misschien moet dat ook niet.”

Misschien niet. Misschien zitten de gitaren goed waar ze nu vooral zitten: net onder de mainstream. In kleinere clubs. “Met Balthazar – wat toch een rockband is, of toch pop met elektrische gitaren – spelen we in clubs over heel Europa, en we doen het zeker niet slecht. Rock trekt nog altijd een publiek.” 

Eenzelfde geluid hoor je bij Peter Mulders, bassist bij de hardrockband Brutus. “Wij krijgen niet alleen in België heel wat aandacht, maar ook in het buitenland. In de VS krijgen we veel exposure.”

Gevestigde waarde

Wie interessante rock wil horen, is anno 2019 dan ook beter af in Trix Club of de Rotonde van de Botanique, dan in de grote zalen, denkt Van de Voorde. “In die zalen gebeurt het. Dat is waar rock-’n-roll leeft, meer dan op de mainstage van een groot festival. Ik ben voor Rock ‘n’ Roll High School naar Seattle gegaan, en daar heb ik The Crocodile bezocht, waar Nirvana vroeger nog speelde. Het is een club waar een paar honderd man binnen kan, maar daar vinden de legendarische concerten plaats.”

Wat Nirvana uit die clubs en naar een headlinerslot op Reading Festival heeft geduwd, was Nevermind, een rockplaat waar genoeg pop in zat om een breed publiek mee te verleiden. “Maar in de jaren 90 was de situatie natuurlijk ook anders”, geef Van de Voorde toe. “De kans op een radiohit is nu minder groot dan vroeger, en bands als Nirvana en Soundgarden zijn ook groot gemaakt door MTV. Dat bestaat niet meer. Maar bands die de capaciteit en de ambitie hebben om rock voor een groot publiek te maken, zullen nog wel komen. Shame en Idles hebben nog geen hit gehad, maar groeien gewoon wat trager. Die catchy nummers zullen nog wel komen.”

Bovendien mag je je ook niet blindstaren op het verleden. Veel zogenaamd ‘grote’ rockartiesten waren onehitwonders, of zagen hun succes snel uitsterven. “Er was maar één Oasis, en er was maar één Nirvana”, zegt Mulders. “Er zijn altijd heel veel jonge bands, maar hoeveel komen er ook effectief bovendrijven? Hoeveel zijn er vernieuwend en relevant genoeg? Daar moet tijd over gaan, vijf jaar, tien jaar. Voor een jonge band als Idles gaat het nu heel hard, maar pas over een jaar of vijf zullen we weten of dat een gevestigde waarde is geworden.”

Cyclus

Uitkijken naar de toekomst, dus. Rock is de laatste jaren een beetje in de undergroundhoek gedwongen, maar weinigen twijfelen eraan dat gitaren vroeg of laat de deuren naar het grote succes wel weer openbeuken, zoals dat in het begin van het millennium gebeurde met bands als The Strokes, Interpol en Yeah Yeah Yeahs in de VS, en enkele jaren later met Franz Ferdinand, Bloc Party en, jawel, Arctic Monkeys in Groot-Brittannië. 

Toen die laatsten in 2013 voor de derde keer de Brit Award voor beste album wonnen, mijmerde frontman Alex Turner over de muziek die hij maakte. “Ha, die rock-’n-roll... Het wil maar niet weggaan. Af en toe gaat het in winterslaap, of zinkt het terug in het moeras”, zei Turner. “Maar het wacht altijd, net om de hoek, klaar om terug te keren, looking better than ever. Yeah, die rock-’n-roll, soms lijkt het weggegleden te zijn, maar het zal nooit sterven. En daar kun je niets aan doen.”

Alex Turner van Arctic Monkeys, afgelopen zomer op Best Kept Secret. Beeld Koen Keppens

Dat ziet ook Peter Mulders. “Alles is een cyclus. Een genre scheert hoge toppen, verdwijnt, begint weer te broeien in de underground en schiet dan weer naar boven.” 

De vorm verandert misschien een beetje – “Muziek is de afgelopen decennia veel meer elektronisch geworden, en dat is ook verrijkend voor rockmuziek”, aldus Delbeke – maar zo hoort het ook. Dat erkent zelfs Nick Cave, als hij stelt dat de moderne rockmuziek misschien niet gered moet worden. “Op dit depressieve moment voor de rock-’n-roll moet rockmuziek misschien even doodgaan, zodat iets krachtigs, iets subversiefs, iets dat echt monumentaal is, eruit kan ontstaan.”

Zijn dit de redders van de rock?

Idles: punkrockend vijftal uit Bristol, dat hoge ogen wierp met zijn tweede plaat Joy as an Act of Resistance

Courtney Barnett: Australische songwriter met een voorliefde voor ongepolijste gitaren

Car Seat Headrest: Amerikaanse indie-band die een rauwe sound verbindt met knisperende melodieën

Shame: piepjonge postpunkband uit Londen, wiens debuut Songs of Praise op heel wat bijval kon rekenen

Ought: kwartet uit Montréal dat op derde plaat, Room Inside the World, nieuwe, toegankelijker horizonten opzoekt

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234