Vrijdag 23/08/2019

de warmste week

Is de gulle schenker ook een egoïst?

Als we elkaar iets geven of voor elkaar zorgen, wordt ons biologisch beloningssysteem gestimuleerd, waardoor we ons goed voelen. Beeld BELGA

Als de Vlaming voor De Warmste Week een recordbedrag inzamelt (ruim 5,1 miljoen euro) dan zegt dat iets over onze gulheid. Maar geven doen we niet alleen voor een ander: evengoed draait liefdadigheid om status en macht.

Tijdens De Warmste Week van Studio Brussel werden dit jaar records aan diggelen geslagen: er werd ruim 5,1 miljoen euro ingezameld, het hoogste bedrag sinds er rond verschillende goede doelen wordt gewerkt. 50.000 sympathisanten zakten de afgelopen dagen af naar De Schorre in Boom om geld af te geven of voor een optreden, ook een uitzonderlijk hoog aantal. Dat is uitstekend nieuws voor tal van vzw's en de noden die zij ledigen.

Maar de onontkoombaarheid van 's lands populairste benefietactie en de gretigheid waarmee de Vlaming mee op de kar springt, doen evenwel vermoeden dat er, naast een puur en warm hart, ook andere factoren spelen. "Het gaat toch ook om zien en gezien worden", zegt Maarten Vangramberen, de Sporza-journalist die ook al eens gevraagd wordt als bekende kop van een goed doel. "Stel nu dat Music for Life niet bestond op televisie of sociale media, zouden al die mensen zich ook zo inspannen?"

Dat puur altruïsme niet bestaat, is geen geheim. Mensen zijn sociale wezens, wat betekent dat we gestimuleerd worden om voor elkaar te zorgen. Als we elkaar iets geven of voor elkaar zorgen, wordt ons biologisch beloningssysteem gestimuleerd, waardoor we ons goed voelen. Volgens de laatste wetenschappelijke inzichten zou dat effect zelfs tot in onze lichaamscellen doordringen. Dat geluksgevoel spoort mensen aan om verbondenheid te creëren, wie schenkt toont appreciatie of geeft aan tot dezelfde gemeenschap te behoren.

De Warmste Week biedt ons daarenboven ook een ervaring die veel weg heeft van een niet te missen festival, waarbij onze inzet voor een betere wereld desgewenst met een vrolijke selfie kan worden vastgelegd. En er valt iets over te vertellen aan de kerstdis. Probeer dat maar eens met een overschrijving.

Music for Life zamelde een recordbedrag in. Beeld BELGA

Erbij horen

"Er speelt een ander mechanisme tussen publiekelijk iets goed doen en in stilte schenken of effectief de handen uit de mouwen steken op het terrein", zegt Mia Leijssen, professor psychologie aan de KU Leuven. "Voor sommigen weegt het sociale gebeuren en de mogelijkheid om in de kijker te staan zwaarder door dan het geven op zich."

Een goed voorbeeld is de Oxfam Trailwalker. In groepjes van vier leggen de deelnemers te voet 100 kilometer af in de Hoge Venen, en dat binnen de dertig uur, uiteraard gesponsord. Het publiek dat op zo'n Trailwalker afkomt, verschilt van de traditionele donateur. Die laatste is veeleer vrouwelijk en tussen 20 en 45 jaar oud, terwijl vooral iets oudere mannen (tussen 30 en 50 jaar) de lange wandeltocht aanvatten.

"Sommigen steunen ons al langer, een aantal leert ons op deze manier kennen en blijft ons volgen. Maar evengoed zijn er deelnemers die vooral voor de fysieke uitdaging komen", vertelt woordvoerder Wouter Fransen.

Fransen wil zeker niet beweren dat die moedige stappers vooral willen uitpakken met hun puike prestaties - ook al hoort de groepsfoto met vermoeide blikken en gelukzalige glimlach er wel bij. Hij merkt wel dat mensen trots zijn dat ze 'erbij horen'. "Ik denk dat ze trots zijn dat ze deel uitmaken van onze beweging en dat graag tonen. Hetzelfde speelt bij mensen die een petitie tekenen en dat delen via sociale media. Ze willen tonen wie ze zijn en waar ze voor staan."

Hiërarchie

Gulheid is fijn voor ons imago, maar ook macht en status loeren hier subtiel om de hoek. Wie openlijk geeft, kan zich dat permitteren. Als een tiental CEO's, onder wie Christian Van Thillo (De Persgroep) en Hans Bourlon (Studio 100) eind januari met de fiets onder de arm naar Senegal en Gambia reizen onder de noemer Bike for Africa, dan zegt dat ook iets over hun positie op de maatschappelijke ladder.

Dat mechanisme zie je zelfs in de dierenwereld, vertelt Leijssen. "Apen bijvoorbeeld bevestigen hun hogere status door voedsel rond te strooien voor de dieren die lager in de hiërarchie staan." Wellicht speelt dat gegeven onbewust mee op de (deels) meewarige reacties die een Mark Zuckerberg ten deel vallen als hij zijn geld (via allerlei omwegen) weggeeft.

Een aantal jaren geleden trok Ward Detiège samen met zijn vriend Maarten Vangramberen met de fiets door Burkina Faso, op vraag van Broederlijk Delen. Met de opbrengst van die gesponsorde tocht werden waterputten gegraven. Beide heren zeggen dat ze oprecht te vinden waren voor het duurzame project, het gaf hen een goed gevoel en natuurlijk is fietsen in een ver land ook best fijn.

Maar, dat geeft Detiège eerlijk toe, hij kan het zich ook permitteren om op eigen kosten naar een ander continent te vliegen, met een vette cheque op zak. "Ik ben nooit naar daar vertrokken met het idee dat ik daar de altruïst kon gaan uithangen. Zonder die fietstocht zou ik misschien ook wel die moeite gedaan hebben om geld in te zamelen, al was ik dan wellicht wat minder gemotiveerd. Maar ik besef dat er een bepaald sfeertje rond hangt als bemiddelde mensen samen zoiets ondernemen."

De onderlinge competitie werd door Broederlijk Delen zelf handig aangewakkerd door online de ingezamelde bedragen van alle fietsers goed bij te houden. Detiège, een succesvolle bedrijfsleider, beloofde destijds dat hij voor elke opgehaalde euro zelf één zou bijleggen. "Het wordt nooit met zoveel woorden gezegd, maar fiscaal is dat best interessant. John Rockefeller, de grootste filantroop, heeft dankzij het gunstige fiscaal regime meer verdiend met filantropie dan met zijn zakelijke affaires. Daar denken die CEO's in Afrika ook aan. Liefdadigheid is een business."

"Rijke klootzak"

Hij herinnert zich ook nog een aantal opmerkingen, die hem eraan deden denken dat zijn oog voor filantropie - bij feestjes haalt hij al eens de collectebus boven - wel degelijk verband houdt met zijn welstand, althans in de ogen van anderen. "'En Ward, ga je de arme negertjes helpen?', zei iemand die nota bene zelf 1.000 euro sponsorde. En een nogal cassante vriend noemde me een rijke klootzak die geld uitdeelt om mijn geweten te sussen. 'Wij hebben het niet zo breed en jij gaat wat rondstrooien?' Die trant."

Een vriendin van Detiège maakte hetzelfde mee, weet hij ook nog. "Op het geboortekaartje van haar kind vroeg ze geen cadeaus, maar geld voor een goed doel. 'Wie denk je wel dat je bent,' zei iemand, 'dat je er zomaar van uitgaat dat je zelf al genoeg hebt?' Het blijft toch een delicate beslissing."

Of dat nu allemaal zo erg is? Veelal zijn organisaties daar nogal pragmatisch in. "Natuurlijk is imago een van de drijfveren voor liefdadigheid, maar ik vind dat niet negatief", aldus Josse Abrahams van de Koning Boudewijnstichting. "Als er maar iets goeds gebeurt."

Bij Oxfam gaan ze ervan uit dat niet iedereen geïnteresseerd is in een lang engagement, net voor die mensen zijn ad-hoc-evenementen een prima alternatief. "Die CEO's doen het toch maar", vindt Vangramberen. "Je kunt het trouwens evengoed omdraaien: net de zichtbaarheid doet mensen geven."

Dat denkt professor Leijssen ook: ondertussen worden zo ook wel maatschappelijke noden opgevangen. Bovendien: "Altruïstisch gedrag is onlosmakelijk verbonden met een goed gevoel. Je kunt dus niet echt zeggen dat we het voor onszelf doen. Hoogstens kun je stellen dat het feit dat we ons goed voelen als we geven een extra motivatie is voor altruïstisch gedrag."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden