Donderdag 29/09/2022

AchtergrondIssa Rae

Invloedrijke tv-maker Issa Rae keert terug met ‘Rap Sh!t’: weg van de witte blik

Rap Sh!t Beeld HBO
Rap Sh!tBeeld HBO

Met de televisieserie Rap Sh!t moet Issa Rae bewijzen dat er leven is na het succesvolle Insecure. Is Rae simpelweg de zwarte Lena Dunham, zoals zovelen beweren? Of is de Amerikaanse écht de hoop in bange dagen voor een televisiewereld die alsmaar meer kleur krijgt? Tijd om het ongemakkelijke, zwarte meisje onder de loep te nemen.

Sasha Van Der Speeten

“Ik ben gênant en zwart”, zo bekende Issa Rae’s personage J. tien jaar geleden laconiek in haar onlineserie The Mis-Adventures Of Awkward Black Girl, “Iemand vertelde me dat dat de twee ergste karakteristieken zijn die iemand kan bezitten. Wel, die iemand had gelijk”. De YouTube-reeks zoog meteen een overenthousiaste fanbase aan, vooral zwarte millennials die zichzelf zagen weerspiegeld in Rae’s sociaal incapabele protagoniste.

Na een succesvolle Kickstarter-campagne en de steun van popster Pharrell Williams scheerde Awkward Black Girl de hoogste toppen. Rae vormde op die manier de voorhoede van een eerste golf zwart digitaal talent dat kon doorgroeien naar de mainstream. In haar geval kwam het televisienet HBO aankloppen met het aanbod een eigen serie te creëren. Rae diepte haar Awkward Black Girl-personage uit, noemde het Issa Dee en bombardeerde haar tot de ster van Insecure, een reeks die in de loop van vijf seizoenen uitgroeide tot een van de meest iconische zwarte televisieseries van de jaren 2010. Insecure reeg de Emmy’s en Golden Globes aan elkaar en katapulteerde Rae het sterrendom in, met als gevolg coverinterviews in Variety, Rolling Stone en Vanity Fair, een radioshow op Apple Music en een succesvolle podcast. Als klap op de vuurpijl tekende Rae een vijfjarencontract van 40 miljoen dollar bij WarnerMedia waarmee ze projecten voor Netflix, Lionsgate, Sony en Universal klaarstoomt.

Rap Sh!t, de televisieserie die op 22 juli op Streamz landt, is zo’n highprofileproject waarmee Rae haar greep op de popcultuur hoopt te verstevigen. Daarin vertelt ze het verhaal van twee van elkaar vervreemde vriendinnen uit Miami die een rapgroep vormen en de roem achternahollen. Rae, die zowel scenarist als uitvoerend producent is bij Rap Sh!t, kwam op het idee toen ze in een artikel een seksistische uitspraak van een vooraanstaande muziekproducer las. “Die man beweerde dat vrouwelijke rappers alleen maar over hun vagina rappen”, aldus Rae in The Hollywood Reporter. “Dat vond ik in die mate oneerlijk dat ik besloot het échte verhaal uit de doeken te doen.” Zijnde? De dubbele standaard die de muziekindustrie hanteert wanneer het om vrouwelijke hiphop- of r&b-artiesten gaat: jonge vrouwen worden er gretig geseksualiseerd, maar wanneer ze zich in hun muziek bewust focussen op seks of sensualiteit worden ze bekritiseerd of afgestraft.

Black love

Issa Rae’s keuze om het heersende racisme en seksisme binnen de hedendaagse muziekindustrie bloot te leggen, mag niet verbazen. Insecure dreef op een uitstekende soundtrack vol beginnende Afro-Amerikaanse artiesten die dankzij de serie doorbraken. Naast het eigen productiehuis Hoorae stampte Rae prompt ook het platenlabel Raedio uit de grond, net om jonge muzikanten te beschermen tegen de wantoestanden in de muziekwereld. “De muziekindustrie is de meest verschrikkelijke industrie die er bestaat”, zo vertelde ze aan The LA Times. “En ik die dacht dat alleen Hollywood een ramp was! Nee, in de muziekwereld moet men echt weer van vooraf aan beginnen. Het krioelt er van de belangenconflicten en de archaïsche mentaliteiten. Het zit er vol schurken en criminelen. Het is een industrie van misbruik. Ik heb te doen met al die jonge artiesten die er worden genaaid.”

Aida Osman en KaMillion in 'Rap Sh!t'. Beeld Streamz
Aida Osman en KaMillion in 'Rap Sh!t'.Beeld Streamz

Wie Rae’s carrière heeft gevolgd, verbaast zich niet over haar geëngageerde stijl. Ook in Insecure maakte ze slim gebruik van haar groeiende populariteit om misverstanden, vooroordelen en taboes te tackelen. Zij het niet op een openlijk activistische wijze, maar subtiel en genuanceerd. Insecure ging in de eerste plaats over vriendschap en over hoe millennials worstelen met het leven van alledag, met hun carrières en met hun mentale gezondheid. Tegelijkertijd etaleerde de reeks prachtig wat men black love noemt: de rauwe, ongepolijste liefde tussen twee zwarte mensen, nu in pakkende intimistische, melancholische scènes, dan weer in expliciet seksuele momenten. Het wit-conservatieve Amerikaanse televisiewereldje is anders gewend.

Ook Rae’s aanpak van racistische thema’s (microagressies, gaslighten) kan je op zijn minst opmerkelijk noemen. In Insecure is racisme hoogstens vervelende achtergrondruis: het is er wel degelijk in al zijn lelijkheid, maar Rae’s ravissante hoofdpersonages lijken het te ontstijgen. Hun dagdagelijkse levens staan immers centraal, hun ambities en verwezenlijkingen, hun kleine mislukkingen, hun hoop en dromen. Ook dat is empowerment.

Geen wonder dat zoveel mensen van kleur zichzelf herkenden in de kleine, door het leven wroetende personages van Insecure. In zijn hoogdagen werd elke aflevering fel becommentarieerd op Twitter en zorgden sommige afleveringen zelfs voor amusante mediastormpjes. Het geheim achter dat appeal? Rae’s weigering om op te treden als spreekbuis voor een specifieke doelgroep. “Ik wil helemaal niet álle zwarte vrouwen vertegenwoordigen”, zo stelde ze het in MIC-magazine. “Want dat is onmogelijk. Zoiets hoef je dus niet van mij te verwachten. Niemand valt Nicole Kidman aan omdat ze in Big Little Lies niet élke witte vrouw vertegenwoordigt, toch?”

Even frappant is de wijze waarop Rae een industrie infiltreerde die decennialang voornamelijk caterde voor witte consumenten. Insecure hield namelijk amper rekening met de zogenaamde witte blik. Naarmate de reeks evolueerde, vielen zowat alle niet-gekleurde personages weg tot er nog uitsluitend Afro-Amerikaanse, Aziatische of latino-personages overbleven. Dat is revolutionair, ook al worstelde Rae lang met het advies van buitenstaanders om haar scenario’s te voorzien van genoeg witte mensen. Om die reden creëerde ze Frieda, de collega in de non-profitorganisatie waar Issa Dee als enige zwarte werknemer oogrollend de onbeholpen vooringenomenheden tegenover mensen van kleur tolereerde. Tot Rae genoeg fuckyoumoney had verdiend om Frieda uit de reeks te schrijven en precies het type televisie te kunnen maken waar ze al lang van droomde.

Spike Lee

Misschien heeft Rae’s behoedzaamheid te maken met haar opvoeding. Ze groeide op in een middenklassengezin, met een vader die werkte als kinderarts en een moeder die les gaf. Als kind verhuisde ze van de witte suburbs van het Amerikaanse Maryland naar Senegal (waar ze het enige Amerikaanse meisje was op school), om uiteindelijk op elfjarige leeftijd voorgoed in Los Angeles terecht te komen. In haar lagere school in Maryland was ze dan weer het enige zwarte meisje. Toen ze in een humaniora vol zwarte en latinostudenten terechtkwam, viel ze tussen twee stoelen: “too black for the white kids, too white for the black kids”, zo zei ze daarover. Ze werd uitgesloten, zeker nadat ze op school Tupac Shakurs naam fout uitsprak, meteen na de gewelddadige dood van de rapper, wat haar niet in dank werd afgenomen door haar vileine klasgenoten. Weinig verwonderlijk dus dat Rae niet meteen een tafelspringer is geworden. Haar privéleven schermt ze angstvallig af. Op sociale media is ze spaarzaam met persoonlijke ontboezemingen.

Issa Rae. Beeld AFP
Issa Rae.Beeld AFP

Maar als het om discriminatie gaat, is het Rae menens. In 2014 richtte ze ColorCreative op, een organisatie die als springplank fungeert voor schrijvers van kleur in televisie en film. Ook voor Insecure trok ze zoveel mogelijk gekleurde medewerkers aan, waaronder een hoop zwarte scenarioschrijvers. Haar platenlabel focust zich voornamelijk op zwart talent, “omdat ik een fan ben van die muziek en omdat ik ons graag zie winnen”, aldus Rae. In Insecure ging ze er dan nog eens prat op om precies die locaties in Los Angeles te belichten die bekendstaan om hun creatieve, vooruitstrevende of welgestelde zwarte gemeenschappen. Op die manier countert Rae de elfendertig witte scenaristen en regisseurs die in het verleden de Afro-Amerikanen stigmatiseerden door hen krampachtig te associëren met armoede, geweld en achterbuurten. Verbaast het nog dat Rae een groot bewonderaar is van Spike Lee?

Of Rap Sh!t straks een even significante culturele impact heeft als Insecure? Da’s koffiedikkijken. Rae boetseert er hoe dan ook een alternatieve blik op de rappende, zwarte vrouw. Die staat haaks op de dominante white male gaze, zoals dat heet. Die eigenzinnige, subtiel vormgegeven maatschappijkritiek heeft Rae gemeen met een heleboel andere zwarte creatievelingen die de voorbije jaren brokken maakten in de televisiewereld. Zoals Donald Glover, het brein achter het grensverleggende Atlanta. Of Michaela Coel en haar ontluisterende I May Destroy You. Zij leiden een krachtig bataljon dat de zwarte stem naar het kleine scherm vertaalt. Zie: Dear White People, Lovecraft Country, Random Acts Of Flyness of Watchmen. Het zijn televisieseries die een hippe, blitse vormgeving koppelen aan verhalen over wat het betekent om zwart te zijn in een industrie, een gemeenschap of een land waar institutioneel racisme als een virus is doorgedrongen.

Issa Rae countert dat gif met frisse, coole verhalen vol humor en zelfrelativing. En ze raakt zowaar wereldwijd een gevoelige snaar. Gênant is beslist anders.

Rap Sh!t is vanaf 22 juli op Streamz te zien.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234